Theo nhiều nguồn lung tung trên mạng, cho đến vài tháng trước đây dân Nga vẫn bình luận và trao đổi với nhau về bài hát này, thậm chí có biến thể rap tiếng Anh khá hay và lạ. Lịch sử thăng trầm của bài Tình ca này có thể tóm tắt như sau, bác nào thấy không đúng thì cứ việc bỏ qua:
- 93 năm trước, có một sự kiện “10 ngày rung chuyển thế giới” mà ta đều biết, nhưng cũng chính ngày đó ở Matxkva diễn ra một sự kiện khác cho đến nay vẫn làm “rung động thế giới”. Tối 25/10/1917 đã diễn ra buổi trình diễn đầu tiên của ca sĩ trẻ Aleksandr Vertinxki, trong đó bản “Дорогой длинною” được nhắc đến trong danh mục các bài ca đã thể hiện. Báo chí Nga ngay hôm sau đăng tin sự kiện này cùng tin tức về “quân nổi loạn” khác đã chiếm cung điện mùa đông và truất phế chính phủ lâm thời (В газетах тех дней объявления и заметки о "Бенефисе Александра Вертинского" соседствуют с репортажами о захвате революционными бандитами телефонной станции, телеграфа и Зимнего дворца). Như thế, nó sinh ra cùng Cách mạng tháng 10 và cùng trải bao thăng trầm, nhưng cuối cùng chính nó đã tiến đến sự trường tồn chứ không phải cuộc CM kia đã từng toàn quyền tuyên án tử cho nó.
- trở lại với bài hát, nó được biểu diễn chính thức lần nữa vào năm 1924 bởi chính ca sĩ Vertinxki sửa lại lời ca mới của Podrevxki, lấy tên là ЕЗДИЛИ НА ТРОЙКЕ С БУБЕНЦАМИ, và lập tức nổi tiếng. Không chỉ người Nga, người nước nào cũng bị giai điệu và cảm nhận ý nghĩa của nó hút hồn ngay lập tức dù không hiểu lời. Theo nhiều chuyên gia âm nhạc, phần lời ca này như ta thấy đến nay là “khớp nhạc” một cách hoàn hảo nhất. Nhưng chính từ đây, số phận kỳ lạ của nó mới bắt đầu.
- sau khi Vertinxki bỏ ra nước ngoài, các nữ ca sĩ Елизавета Белогорская và Тамара Церетели biểu diễn chính thức bài này rất thành công với 10 000 bản ghi âm bán hết vào năm 1925. Nhưng “ngày vinh quang chẳng tày gang”, mùa xuân 1929 tại Đại hội âm nhạc toàn Nga đã ra đời một quyết định cấm lưu hành các bản Tình ca trong chế độ Xô viết, mà bài này lọt vào cấp cao nhất trong 4 cấp là cấp T (контрреволюционный). Thật khủng khiếp, kèm theo nó là quy định đặt luôn những tác giả các bài tình ca bị cấm ra ngoài đời sống âm nhạc, tức là trong đó có cả Phômin với danh hiệu được gán là nhạc sĩ suy đồi (упадочного, кабацкого). Cho đến khi qua đời năm 1948, nhạc sĩ tài hoa này chỉ còn niềm an ủi duy nhất là bản tình ca vẫn đang được thế giới “ngoại bang” ưu ái một cách tự nhiên, và đặc biệt những đoàn người Digan vẫn bất chấp lệnh cấm mà dùng giai điệu của nó để tạo nên những vũ điệu mê hoặc.
- sau cái chết của Stalin, người dân Nga bắt đầu lén lút hát lại nó mà không sợ bị lãnh một viên đạn. Nhưng phải đợi đến những năm 60, ca sĩ Grudia Нани Брегвадзе mới đưa nó ra lại ánh sáng dưới dạng một biến tấu về tình yêu, trong khi ở phương Tây bắt đầu làn sóng mê say bài tình ca này qua bản dịch tiếng Anh (Those Were The Days ) và Pháp (Les Temps Des Fleurs) ta biết trên kia. Nó cũng được dịch ra tiếng Đức (An Jenem Tag), Ý (Qelli Erano Giorni), TBN (Que Tiempo Tan Feliz)…rồi dĩ nhiên cả “Tình ca du mục”. Lời bản tiếng Anh nói về quá khứ tươi đẹp, bản tiếng Pháp nói về niềm lạc quan, cuộc sống phóng khoáng và cái đẹp của nó, còn bản tiếng việt: là một mối tình chia ly trong thiên nhiên rộng lớn. Nhưng chỉ ở bản tiếng Nga 1925 mới có đủ hết ý nghĩa, và vì thế nó mới có số phận ly kỳ mà đau đớn, tựa như chính nó phải trải qua những sóng gió tang thương mà cuộc “Cách mạng long trời lở đất” cùng sinh đôi năm xưa đã ganh ghét khiến nó phải chịu.
- lần hồi sinh sau cùng của nó là năm 1968 qua bàn tay của Paul McCartney và giọng ca Mary Hopkin khiến âm nhạc thế giới đồng thừa nhận tính vĩnh cửu của bản tình ca đơn giản mà triết lý này. Cho đến nay, càng nhiều ca sĩ và ban nhạc trình diễn nó, người ta càng thấy nó là bản tình ca kỳ diệu nhất: mỗi ca sĩ, dù nam hay nữ, già hay trẻ, đều dễ dàng thể hiện nó theo cách cảm nhận và tiết tầu của riêng mình. Các nhạc sĩ và ban nhạc cũng đều có thể biến tấu nó theo các cách phối khí và nhạc cụ đa dạng, và đặc biệt phiên bản nào cũng khám phá ra được cái ý nghĩa nào đó mới mẻ của lời ca trong cách thể hiện ca từ và giai điệu. Không có một bản tình ca thừ hai nào trên thế giới đạt đến mức hoàn hảo như thế, và có tuổi thọ như thế, ít nhất là cho đến nay.
- cuối cùng, năm 1995, người vợ đầu của John Lennon là Cynthia đoạt giải Grammy đĩa đơn cho bài hát này qua bản English, và đó là phần thưởng duy nhất của bản Tình ca này. Mong rằng từ nay nó không phải chịu những cơn bão tố nào nữa để làm tròn sứ mệnh làm dịu đi những bão tố khác trong lòng người.
(còn nữa)
|