[Kóc Khơ Me]

Một số khái niệm về đường bộ cao tốc:
Việt Nam:
Theo qui phạm thì Đường cao tốc là loại đường chuyên dùng cho ô tô với đặc điểm: tách riêng hai chiều (mỗi chiều tối thiểu phải có hai làn xe); mỗi chiều đều có bố trí làn dừng xe khẩn cấp trên đường có bố trí đầy đủ các trang thiết bị, các cơ sở phục vụ cho việc bảo đảm giao thông liên tục, an toàn, tiện nghi và chỉ cho xe ra vào ở các điểm nhất định.
Định nghĩa này rộng và chi tiết hơn định nghĩa theo Luật giao thông đường bộ ở phần các điểm ra vào đường bộ cao tốc (giao cắt khác mức).
Việc sử dụng thuật ngữ “cao tốc” đã dẫn đến khái niệm không đầy đủ và không cơ bản về đường bộ cao tốc trong xã hội.

Liên bang Nga:
автомагистраль (автострада): là đường cao tốc có các đặc điểm sau
+ có nhiều làn xe trên suốt chiều dài với dải phân cách ở giữa;
+không có giao cắt đồng mức với bất kỳ đường ô tô, đường sắt, đường tramway, đường xe đạp và đường cho người đi bộ;
+các điểm ra vào đường cao tốc chỉ duy nhất bằng giao cắt khác mức với khoảng cách không nhỏ hơn 5km giữa các điểm;

скоростная дорога: là đường cao tốc có đặc điểm sau
+ có nhiều làn xe trên suốt chiều dài với dải phân cách ở giữa;
+không có giao cắt đồng mức với bất kỳ đường ô tô, đường sắt, đường tramway, đường xe đạp và đường cho người đi bộ;
+các điểm ra vào đường cao tốc bằng giao cắt khác mức hoặc tiếp cận đồng mức (không có hướng di chuyển cắt ngang chiều đường cao tốc) với khoảng cách không nhỏ hơn 3km giữa các điềm;

Thực tế hiện nay Việt Nam thiết kế và triển khai xây dựng theo tiêu chí sau: Đường Cao Tốc là đường dành cho ô tô hoạt động có hai chiều xe chạy riêng biệt với tối thiểu 2 làn xe mỗi chiều, có dải phân cách giữa, mỗi bên đều bố trí một làn đỗ xe khẩn cấp, bảo đảm dòng xe liên tục, an toàn, nhanh và các điều kiện thuận tiện xe chạy, chỉ cho phép các xe môtô khác có phân khối từ 250cc mới được phép vào. Tại các dải vào ra được khống chế (kiểmsoát) toàn bộ, và cung cấp dịch vụ vận tải giữa các thành phố lớn quan trọng.

Tiêu chí này nói lên rằng: đường cao tốc phục vụ cho những di chuyển dài, liên thành phố; việc di chuyển được bảo đảm nhanh, liên tục bằng cách không bố trí tín hiệu dừng xe trên suốt tuyến đường; việc di chuyển của phương tiện an toàn được đảm bảo bằng việc bố trí các nút ra vào có kiểm soát, hệ thống chiếu sáng, dải phân cách, làn dừng khẩn cấp.. cũng như các tín hiệu thông báo thông minh khác. Mục tiêu chính của đường bộ cao tốc là rút ngắn tối đa thời gian di chuyển bằng các giải pháp kỹ thuật và giải pháp tổ chức giao thông.

Tốc độ thiết kế: là tốc độ mà ít nhất 85% số phương tiện di chuyển trên đường đạt được, phụ thuộc vào thành phần chủ yếu của phương tiện cũng như đặc điểm địa hình mà tuyến đường ngang qua. Nếu phương tiện chủ yếu là xe con thì tốc độ thiết kế lớn, nếu xe tải nhiều thì tốc độ thiết kế thấp. Nếu là vùng đồng bằng thì tốc độ thiết kế cao, vùng đồi núi thì tốc độ thiết kế thấp. Lý do chính là tốc độ thiết kế quyết định các yếu tố hình học của tuyến đường, tốc độ tính toán càng cao thì giá thành xây dựng đường càng đắt.

Tốc độ khai thác (tốc độ cho phép): phụ thuộc vào điều kiện đường và giao thông trên đường. Tức là phụ thuộc vào các điều kiện đảm bảo an toàn giao thông trên đường như:
- Thành phần tham gia giao thông phức tạp nhiều hay ít;
- Ý thức của người tham gia giao thông;
- Số lượng và cách thức của các nút giao cắt (điểm ra vào);
- Các phương tiện kỹ thuật bổ trợ giao thông khác…

Tốc độ khai thác cũng là vấn đề tranh cãi giữa nhà quản lý và nhà sản xuất phương tiện. Giữa một bên là an toàn của người tham gia giông thông với một bên là các hãng sản xuất xe chất lượng cao, tốc độ vượt trội cũng như khoái cảm mang lại khi “chạy như bay” trên các tuyến đường.. Nếu tốc độ khai thác thấp hơn tốc độ thiết kế quá nhiều sẽ gây lãng phí lớn, không mang lại hiệu quả kinh tế. Ở một số quốc gia như ở Đức, nhà cầm quyền không qui định tốc độ tối đa trên một số đoạn tuyến cao tốc (Autobahn).

Tốc độ thực tế còn phụ thuộc và mật độ xe trên đường. Mật độ càng cao tốc độ xe thực tế càng giảm!

Mặt cắt ngang đường:
Bề rộng mỗi làn đường từ 3,5m đến 3,75m. Mỗi chuyền di chuyển chỉ nên có tối đa 4 đến 6 làn xe. Nếu nhiều làn xe quá thì việc chuyển làn xe trở nên nguy hiểm.
Bề rộng dải phân cách giữa tốt nhất là từ 3,0m đến 3,5m để hạn chế ảnh hưởng của đèn pha ngược chiều vào ban đêm cũng như cảm giác “xẹt qua” khi chạy với tốc độ cao vào ban ngày.
Làn dừng xe khẩn cấp thông thường rộng 2,5m.
Bề rộng lề đường tối thiểu là 3,0m nếu là đường trên mặt đất. Có rào lưới phân cách.
Các điểm ra vào đường cao tốc phải bố trí không quá nhiều, ảnh hưởng đến giao thông chung của tuyến đường và sao cho có thể kiểm soát được hoàn toàn việc ra vào đường cao tốc và để phục vụ công tác thu phí nữa. Kiểu kết nối cần đơn giản, đảm bảo chức năng. Tránh lạm dụng các dạng kết nối hoàn chỉnh như Hoa Thị, kèn Trompet.. vừa tốn quĩ đất, vừa khó tổ chức giao thông.
Mặt cắt ngang đường bộ cao tốc phụ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội của đất nước và điều kiện địa hình của khu vực.

Vì các vấn đề như giá thành xây dựng cao, ô nhiễm không khí, ô nhiễm tiếng ồn, ô nhiễm ánh sáng… đường bộ cao tốc nên được đầu tư xây dựng bên ngoài đô thị, xa khu vực dân cư (tránh tâm lý mặt tiền do hiểu sai về mục tiêu, chức năng).

Một khó khăn khách quan hiện nay là ngay cả mạng lưới đường bộ thông thường của nước ta cũng còn sơ khai, chưa hoàn chỉnh. Vì vậy việc tổ chức giao thông, kết nối giữa mạng đường bộ thông thường và đường cao tốc cũng còn chắp vá, chưa thỏa mãn được chức năng chính của từng hệ thống, dẫn đến giá thành xây dựng phần kết nối vào ra cao.

Do giá thành xây dựng đường bộ cao tốc rất cao, đòi hỏi phải có lưu lượng phương tiện di chuyển đủ lớn (mà hiện nay thì Nhà nước lại chủ trương hạn chế phát triển kể cả bằng biện pháp hành chính) mới hoàn vốn và mang lại hiệu quả kinh tế, nên phải “liệu cơm gắp mắm”, tránh kiểu phong trào, xây dựng đường cao tốc khắp nơi, không cần thiết và lãng phí. Việc phát triển đường cao tốc cũng cần kết hợp phát triển và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật giao thông. (các ứng dụng của Hệ thống giao thông thông minh.)
...........................
(tóm tắt từ internet)