[Phanhoamay]

Gã thợ đá

Bỗng dưng nhà lão Hâm nổi hứng lát tấm đá granite lên bệ bếp. Cái bếp sẽ sạch và sang hơn rất nhiều. Lão gọi điện cho Bích, cô em họ bán đồ gỗ trên đường La Thành:

- Anh cần lát đá cho bệ bếp. Cô chuyên doanh nghề mộc nhưng biết đâu cô có quen hội làm đá?

- Vâng, anh chị để em lo.

Hình như cung nô bộc của lão Hâm khá tốt. Có việc gì là em út đều lo cho trọn vẹn.

Ngay chiều hôm đó, Bích mang đến cho lão Hâm năm mẩu mẫu đá, nói kỹ ưu nhược điểm từng loại và đương nhiên là giá cả của chúng. Lão Hâm chọn loại đá màu đen có các hạt vàng lấp lánh rất đẹp, giá không đắt lắm. Bích bảo mai thợ đá sẽ vào làm cho anh, chúng nó sẽ làm đúng yêu cầu của mình, có gì trục trặc thì gọi cho em.

Sáng hôm sau hai tay thợ đá đến thật. Gã thợ cả người cao, gầy, nói giọng lơ lớ không phải người Hà Nội. Ngắm nghía cầu thang nhà lão Hâm một lúc, gã lắc đầu:

- Không thể đưa đá lên tầng hai vì cầu thang chật quá.

- Kéo qua cửa sổ vậy? Lão Hâm hỏi.

- Không kéo được. Tấm đá nặng vài tạ, kéo lên không khéo là gãy ngay.

- Thế thì phải làm sao?

- Phải cắt tấm đá ra làm hai.

Yêu cầu của lão Hâm là tấm đá nguyên khối, nay cắt ra làm hai thì còn gì là đẹp nữa?

- Tôi không đồng ý cắt. Anh muốn làm kiểu gì thì làm nhưng không được cắt.

- Thế thì tôi chở đá về, không làm nữa!

Nhìn cái mặt điêu điêu, gian gian của gã thợ đá, lão Hâm biết là nó đang gây khó dễ để vòi vĩnh thêm tiền. Thợ thuyền gì mà chưa chi đã vòi tiền! Lão Hâm bực mình, không thèm lát đá nữa. Lão bỏ vào phòng riêng, mở mạng ra xem có gì hay hay cho đỡ nhức đầu.

He he, nhiều tin về Đại hội Hội nhà văn quá! Đọc cho khỏi tức cái thằng thợ đá...

Mụ vợ lão Hâm luôn là người tìm ra lối thoát cho mọi bế tắc. Mụ gọi cho Bích:

- Em đến xem có cách nào đưa tấm đá lên tầng hai không nhé, mấy bác thợ bảo không đưa lên được.

Hai mươi phút sau Bích cưỡi con Attila đời mới đến, người và xe đều tròn vo. Mắt và nụ cười của Bích cũng tròn vo:

- Bác thợ cả ơi, để em xem có cách nào đưa tấm đá lên không nhé?

Gã thợ đá trình bày việc không thể đưa đá lên theo đường cầu thang được, chỉ có cách cắt nó ra làm hai thôi.

- Ơ, ông anh là đồng hương với em đấy, nghe giọng là biết ngay. Đồng hương ơi, em bồi dưỡng đồng hương 100 ngàn, đồng hương nghĩ cách đưa đá lên tầng hai giúp em đi!

Không rõ là cái tình đồng hương đột xuất hay cái tờ một trăm ngàn đột xuất đã mang đến cho gã thợ đá khả năng sáng tạo bất ngờ. Hai thầy trò gã mang được tấm đá lên tầng hai ngon ơ.

Lão Hâm ngồi lỳ trong phòng, không thèm dính vào chuyện bếp núc của đám đàn bà nữa.

Song cái đầu của lão lại không thể rời xa chuyện tấm đá, nhất là trong tiếng máy mài đá kêu như xé óc.

Bích đã tỏ ra có năng lực quản lý tốt hơn lão nhiều. Quản lý không thể dựa trên yêu ghét, trên cảm tình cá nhân mà phải bám sát mục tiêu và lợi ích.

Mục tiêu của gia đình lão Hâm là lát tấm đá bệ bếp. Lợi ích của lão là chi phí tối thiểu cho việc đó.

Mục tiêu và lợi ích của gã thợ đá chỉ là một - kiếm tiền.

Lợi ích của lão Hâm và của gã thợ đá xung đột với nhau. Và lão Hâm xung đột với gã thợ đá.

Bích nhất quán mục tiêu. Nhưng Bích biết cách dùng chính lợi ích của gã thợ đá để sai khiến gã như sai khiến kẻ phục vụ. Bích biết hy sinh chút ít lợi ích trước mắt vì mục tiêu lâu dài. Bích không quan tâm gã thợ đá dễ thương hay dễ ghét.

Con bé béo tròn đó đúng là nhà quản lý, lão Hâm thua xa!

Mụ vợ lão Hâm thanh toán tiền đá theo công thức số mét vuông đá nhân với đơn giá đã thoả thuận. Bích rút tờ một trăm ngàn "bồi dưỡng" gã thợ đá:

- Em có số di động của anh rồi, từ nay có việc gì làm em gọi anh nhé!?

Hai tên đồng hương nhìn nhau cười thân mật.

*

* *

Lão Hâm quay lại với cái vi tính của mình. Bài học nóng hổi về quản lý mà lão vừa thụ giáo cho lão những suy nghĩ mới về đại hội Hội nhà văn.

Nhiều người hỏi: "Ai cần Hội nhà văn?"

Lão Hâm nghĩ:

Trước hết là Đảng cần. Đảng lãnh đạo toàn diện. Đảng lãnh đạo quần chúng thông qua các tổ chức quần chúng: Mặt trận Tổ Quốc, Công đoàn, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên. Đảng lãnh đạo các thành phần giai cấp khác hoặc các đối tượng khác thông qua các hội: Hội Nông dân, Hội cựu chiến binh, Hội nhà văn...

Sau nữa là những người viết văn cần. Họ cần nếu họ tìm thấy ở Hội lợi ích vật chất và tinh thần cho mình.

Ta không bàn về lợi ích vật chất, điều đó tầm thường quá. Chả nhẽ lại đặt nhà văn ngang tầm với gã thợ đá? Còn lợi ích tinh thần thì đa dạng lắm. Thẻ hội viên Hội nhà văn là một chứng chỉ danh hiệu. Danh hiệu nhà văn là cao đẹp và khả kính? Nhất là trong bối cảnh xã hội chúng ta đang rất hợm các loại danh hiệu và bằng cấp!

Nay những ai thấy có lợi ích thì xin vào, ai không thấy nữa thì xin ra. Một số nhà văn có tên tuổi đề nghị giải tán Hội nhà văn. Có thể là họ không còn thấy lợi ích của mình nơi Hội, mà cũng có thể họ nói zậy mà không phải zậy?

- Nhân dân có cần không? Lão Hâm tự nghĩ mình không có tư cách thay mặt nhân dân trả lời câu hỏi này. Song cũng có thể suy luận là nhân dân cần Hội nhà văn không nhiều hơn và không ít hơn các thứ hội khác đang tồn tại.

Thời buổi kinh tế thị trường, ta phải suy nghĩ theo các quy luật của kinh tế thị trường. Nếu còn suy nghĩ theo kiểu bao cấp là sai, là lạc hậu.

Yêu cầu nhà nước đầu tư thêm cho Hội. Yêu cầu tăng nhuận bút. Đó là suy nghĩ theo theo lối bao cấp. Hơn nữa, không thể vừa đòi bú mẹ lại vừa đòi tự do chửi mẹ?

Một số nhà văn lên cướp micrô, chính xác là cướp diễn đàn. Anh có quyền tự do cướp micro thì tôi có quyền tự do tắt micro. Có gì là lạ đâu?

Cuối cùng lão Hâm thầm chúc mừng nhà thơ Hữu Thỉnh. Ông là nhà thơ có tài và đã chứng tỏ mình là nhà quản lý cũng rất tài. Đều đó thể hiện qua số phiều bầu ông cao nhất vào Ban chấp hành, 100% uỷ viên Ban chấp hành bầu ông làm Chủ tịch. Điều đó còn thể hiện ở chỗ chắc chắn ông biết vỗ về lợi ích của cả ngàn hội viên...

Mừng cho ông. Song lại buồn. Không còn ai khác khả dĩ ghé vai gánh cái chức thuyền trường con thuyền Hội nhà văn nữa hay sao?

Đa số các nhà văn hội viên Hội nhà văn là sản phẩm tinh hoa của cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, của mấy cuộc chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ Quốc.

Bây giờ đã chuyển sang giai đoạn công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, hoà nhập quốc tế, thông tin đa chiều...

Các nhà văn Việt nam cần chuyển mình.

Các nhà quản lý cũng cần chuyển mình.

Tất nhiên, lão Hâm khẳng định, nhà văn không bao giờ giống như gã thợ đá và nhà quản lý càng không giống con bé Bích béo tròn béo quay nói trên!

Có một điều giống: Nhà lão Hâm lát xong đá bệ bếp đúng ngày Đại hội VIII Hội Nhà văn thành công tốt đẹp!