[Siren]

Alêcxêi Tônxtôi đã giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa nhân vật lịch sử với thời đại, giữa những cá nhân ưu việt với quần chúng nhân dân, giữa các sự kiện lịch sử với cuộc sống riêng của các nhân vật kết hợp tất cả những cái đó lại thành một bức tranh sinh động, đậm đà hương vị, mầu sắc của một thời kỳ sôi nổi, phức tạp và phong phú trong lịch sử nước ông. từ chốn cung điện lâu đài của các vua chúa cho đến ngôi nhà gỗ tồi tàn heo hút của người nông dân cùng khổ với đủ mọi tầng lớp người trong mối quan hệ giằng rịt, phức tạp với nhau, mỗi người mỗi vẻ, đa hình, đa dạng, với mọi tính cách, phong tục, tập quán, nếp sống, truyền thuyết, phương ngôn, ngạn ngữ của thời ấy. Alêcxêi Tônxtôi đã tái hiện lại trước mắt người đọc cả một xã hội, cả một quá khứ, khiến cho một nhà phê bình đã viết: “ người ta như thở hít không khí của thời đại, sờ mó vào vô vàn con người đại diện cho mọi tầng lớp xã hội”. Tất cả những cái đó đã được miêu tả với một nghệ thuật bậc thầy trong một bố cục hài hoà, vững vàng với một sự hiểu biết sâu sắc về dân tộc Nga, về lịch sử đất nước Nga, với một ngôn ngữ phong phú, chính xác và giàu màu sắc. Chính đó là những đặc điểm khiến cuốn Pie đệ Nhất có một sức sống kỳ lạ, một tính hiện thực rất lớn và được coi như là một kiệt tác trong văn học Nga, kiểu mẫu của thể loại tiểu thuyết lịch sử, Maxim Gorki đánh giá rất cao cuốn Pie đệ Nhất, coi tác phẩm này là “đứng đầu trong các tiểu thuyết lịch sử hay nhất”. Trong một bức thư gửi Alêcxêi Tônxtôi, Maxim Gorki viết: “ Pie đệ Nhất là cuốn tiểu thuyết lịch sử chân chính đầu tiên trong văn học của chúng ta, cuốn sách sẽ còn tồn tại lâu...Tốt lắm, đồng chí có thể sáng tạo ra những tác phẩm tuyệt mỹ” ( Gorki, toàn tập, tập XXX, trang 280).
Rômanh Rôlăng, trong một bức thư viết cho Alêcxêi Tônxtôi cũng hết lời khen ngợi cuốn Pie đệ Nhất: “ Tôi thán phục cái sức mạnh, cái phong phú không thể kể hết được của tác phẩm mà ở ông tưởng chừng như là những cái “bình thường”. Trong nghệ thuật vững chắc và chân thành của ông, cái làm tôi đặc biệt ngạc nhiên lạ lùng là ông đã khắc hoạ các nhân vật của ông trong cái môi trường xung quanh, mỗi nhân vật đó là một phần không thể tách rời khỏi được của không khí, của đất, của ánh sáng, những cái vây quanh nhân vật đó”.

Giới thiệu với bạn đọc tác phẩm ưu tú này của văn học Xô viết, chúng tôi chỉ mong góp phần giúp các bạn hiểu biết thêm về một giai đoạn lịch sử quan trọng của dân tộc Nga và nhất là giúp các nhà sáng tác, nghiên cứu văn học tham khảo thêm về một thể loại quan trọng là tiểu thuyết lịch sử, một thể loại có vai trò lớn trong việc giáo dục lòng yêu nước và truyền thống dân tộc.

Tháng 12, 1970