[Siren]

Còn Tsôrô vẫn mải mê theo đuổi ý nghĩ riêng tư. Nom ông ốm yếu lắm. Mặt tiều tụy, nước da vàng ệch, mắt sâu lõm. Đã bao nhiêu năm nay ông khổ sở vì bệnh tim, và bệnh tim ngày càng trầm trọng. Những ý nghĩ đến với ông thật là nặng nề. Ừ, Tanabai nói đúng. Tay chủ tịch mới quát tháo, làm rùm beng, nhưng chẳng có ích lợi gì. Phần lớn thời giờ ông ta tót lên huyện, bao giờ ông ta cũng có công việc gì ở đó. Lẽ ra cần nêu vấn đề ông ta ra trước cuộc họp đảng, nhưng huyện lại bảo khoan đã. Còn phải chờ gì kia chứ? Nghe đồn đâu như chính ông ta đang muốn thôi việc, có lẽ vì thế chăng? Nếu thế thì càng hay. Cả Tosôrô cũng đã đến lúc nên về đi là phải. Ông có ích gì cho công tác? Cứ ốm suốt. Xamanxur về nghỉ hè cũng khuyên ông nên xin nghỉ việc. Rút thì được thôi, nhưng còn lương tâm? Xamanxur là một gã trai sáng ý, bây giờ cái gì nó cũng hiểu rõ hơn bố. Nó luôn luôn bàn luận về việc nên làm nông nghiệp như thế nào. Người ta đang truyền thụ cho thanh niên những kiến thức tốt, có lẽ với thời gian, sự thể sẽ được khuôn xếp đúng như những điều các giáo sư dạy bảo họ. Nhưng từ giờ đến lúc ấy, ông bố chắc đã trút linh hồn. Mà ông không thể lẩn đi đâu trốn tránh nỗi đau xót của mình được. Không thể trốn tránh bản thân mình, không thể nấp vào đâu để tự trốn mình được. Vả chăng, mọi người sẽ nói thế nào? Ông đã hứa hẹn và gieo niềm hi vọng cho họ, đã đẩy nông trang vào tình trạng nợ ngập đầu ngập cổ, rồi bây giờ thôi việc về nghỉ cho nhân thân ư? Hiện nay cũng như sau này, ông không thể nào yên ổn được, thà đương đầu đến cùng còn hơn. Rồi nông trang sẽ được giúp đỡ, không thể cứ thế này mãi. Miễn là mau mau lên. Mà giúp đỡ thực sự kia, chứ không phải giúp đỡ như tay kiểm sát trưởng này. Ông ta nói: chúng tôi sẽ truy tố về tội làm hỏng việc! Ừ thì cứ truy tố đi. Nhưng không phải ra một bản án mà chỉnh đốn công việc được. Ngồi trên lưng ngựa, ông ta cau có như thể ở trong mình ông ta đấu tranh bảo vệ nông trang… Thật ra, ông ta chẳng thiết gì hết, ông ta chỉ làm ra vẻ thế thôi. Nhưng cứ thử nói thẳng với ông ta như vậy xem.


18

NHỮNG TRÁI NÚI LỚN CHÌM TRONG MÀN xương xám đục. Bị mặt trời quên lãng, chúng sẫm đen ở phía trên, càu quạu như những người khổng lồ bị chọc giận. Mùa xuân đau ốm. Bốn bề ẩm ướt, mờ đục.
Tanabai khốn đốn lao đao trong chuồng ngựa của mình. Rét buốt, ngột ngạt. Mấy cừu mẹ đẻ cùng một lúc, chẳng có chỗ nào đặt cừu con. Thật muốn gào lên cho bõ uất. Nhộn nhạo huyên náo, tiếng be be khắp nơi, chen đẩy lung tung. Con nào cũng đói, cũng khát, và lăn ra chết như ruồi. Đã thế, vợ lại bị dập co lưng, nằm liệt giường. Jaiđar muốn trở dậy, nhưng không thể duỗi lưng ra được. Thôi thì đành phó mặc, muốn ra sao thì ra. Không còn hơi sức đâu nữa.
Ý nghĩ về Bêctai cứ luẩn quẩn trong đầu, tức lộn ruột mà đành chịu, điều đó khiến Tanabai nghẹt thở. Ông uất không phải vì gã bỏ đi – con đường của gã không thể khác được, không phải vì gã vứt bỏ đàn cừu của gã như con tu hú đẻ con vào tổ con chim khác – cuối cùng rồi sẽ có một kẻ nào đó được phái đến nhận đàn cừu của gã, ông uất vì đã không có cách gì trả lời Bêctai sao cho gã hổ thẹn đến trốc tuột cả da trên thân thể. Sao cho gã không còn vui sướng nhìn thấy áng sáng ban ngày. Một thằng ranh con hỉ mũi chưa sạch! Còn ông Tanabai, một đảng viên kỳ cựu, đã cống hiến cả đời mình cho công cuộc xây dựng nông trang, ông lại không tìm được câu gì nói lại gã cho thích đáng. Gã quẳng cái gậy chăn cừu và bỏ đi, thằng nhãi ranh. Trước đấy có bao giờ ông nghĩ rằng sẽ có lúc xảy ra chuyện như thế chăng? Đã bao giờ ông nghĩ rằng sẽ có kẻ chế nhạo sự nghiệp có ý nghĩa sống còn đối với ông chăng?
“Thôi đủ rồi!” – ông tự nhủ, nhưng lát sau ông lại trở về vẫn với những ý nghĩ ấy.
Lại một cừu nái nữa đẻ, mà đẻ sinh đôi, hai cừu nhóc khá xinh. Nhưng để chúng vào đâu bây giờ? Vú cừu mẹ lép kẹp, vả lại ăn gì đâu mà có sữa kia chứ? Vậy là những con này sẽ chết! Ôi chao, tai họa, thật là tai họa! Kia là những con đã chết, cứng queo. Tanabai thu lượm những xác chết, bắt đầu chuyển ra ngoài. Đứa con gái chạy vào, thở hồng hộc.
- Bố ơi, có người đến, mấy ông cấp trên.
- Đến thì đến – Tanabai lầu bầu – Con đi chăm nom mẹ đi.
Ra khỏi chuồng cừu, Tanabai thấy hai người cưỡi ngựa. “Ồ Gunxarư! Tanabai mừng rỡ. Sợi dây đàn cũ trong lồng ngực phát ra một âm thanh cao – Đã lâu lắm không gặp mày! Xem nó đi kìa, vẫn cái nước đi ấy!”. Một người là Tsôrô. Còn người kia mặc bành tô da, cưỡi Gunxarư, ông không nhận ra là ai. Chắc là một cán bộ ở huyện.
“Được, được, cứ đến đây. Có thế chứ!” – một ý nghĩ vui mừng độc địa lóe lên trong óc ông. Bây giờ ông có thể kêu ca, than thân trách phận, nhưng không, ông sẽ không khóc than, phải làm cho họ đỏ mặt lên. Đời thuở nhà ai có cái lối như thế kia chứ! Bỏ mặc người ta, sống chết mặc bay, rồi bây giờ ló mặt tới…
Tanabai không đứng chờ họ đến, ông đi ra phía sau chuồng, vứt xác cừu thành một đống. Rồi ông thong thả quay trở lại.
Những người kia đã vào trong sân. Ngựa thở hồng hộc. Tsôrô nom thật đáng thương, như một kẻ phạm lỗi. Ông biết ông sẽ phải chịu trách nhiệm với bạn. Còn cái người cưỡi Gunxarư thì coi bộ káu kỉnh; hằm hằm, thậm chí không thèm chào hỏi gì cả. Ông ta lập tức nổi xung lên:
- Tệ hại quá chừng! Chỗ nào cũng thế! Hãy xem những gì đang diễn ra ở đây! – Ông ta phẫn nộ nói với Tsôrô. Rồi quay về phía Tanabai: - Thật là quá thể đấy, đồng chí ạ, - ông ta hất dần về chỗ Tanabai đã đem những xác cừu mới sinh đến chất thành đống – đồng chí là đảng viên cộng sản, vậy mà cừu non chết như thế ư?
- Chắc chúng không biết tôi là đảng viên – Tanabai châm chọc, rồi đột nhiên trong người ông dường như có một cái lò xo bị gãy, tâm hồn ông chợt trở nên trống rỗng, dửng dưng và đau xót.
- Thế là thế nào? - Xêghizơbaep đỏ mặt tía tai, nhưng rồi im bặt – Đồng chí có giao ước thi đua xã hội chủ nghĩa chứ? – Cuối cùng ông ta tìm được câu hoạnh họe, đồng thời ghìm đâu Gunxarư xuống để ra oai.
- Có.
- Trong giao ước nói gì?
- Tôi không nhớ.
- Chính vì thế cừu của đồng chí mới chết! – Xêghizơbaep lại trở cán roi về phía ấy và đứng phắt dậy trên bàn đạp, hứng khởi vì có dịp cho gã chăn cừu xấc láo một bài học. Nhưng trước tiên ông ta cự Tsôrô:
- Đồng chí nhìn đi đâu thế? Họ không biết cả đến giao ước thi đua của họ nữa. Làm hỏng kế hoạch, làm chết gia súc! Các người làm cái trò gì ở đây? Đồng chí giáo dục các đảng viên trong tổ chức của mình như thế nào? Đảng viên cộng sản gì cái thứ người này? Tôi muốn hỏi đồng chí!
Tsôrô cúi đầu, lặng ngắt, hai tay vò dây cương.
- Vẫn cứ là đảng viên cộng sản đấy – Tanabai điềm nhiên trả lời thay cho Tsôrô.
- Hừ, đảng viên thế đấy. Anh là đồ phá hoại. Anh hủy hoại tài sản của nông trang. Anh là kẻ thù của nhân dân. Chỗ của anh là ở trong tù chứ không phải ở trong đảng. Anh dám chế nhạo công cuộc thi đua.
- Hà, chỗ của ta là ở trong tù, ở trong tù – Tanabai xác nhận, giọng cũng điềm tĩnh không kém. Môi ông run lên, ông cười trong cơn điên dại, tan lòng nát ruột vì uất hận và dau xót vì tất cả những gì làm tràn đầy cái chén kiên nhẫn của ông - Ừ được! – Ông nhìn chằm chằm vào Xêghizơbaep, cố dằn lòng giữ cho môi khỏi run lên bần bật – Ngươi còn nói gì nữa không?
- Sao anh lại ăn nói như thế, Tanabai? – Tsôrô xen vào, - Để làm gì kia chứ? Có gì cứ trình bày cặn kẽ đi.
- À ra thế đấy! Vậy là ngay cả với anh cũng cần phải giãi bày mới rõ ư? Anh đến đây để làm gì? Tôi hỏi anh đấy! Để nói rằng cừu con của tôi chết nhiều ư? Điều ấy tôi thừa biết. Để nói rằng tôi đang ngập đầu ngập cổ trong đám phân chuồng ư? Tôi biết hơn ai hết chứ? Để nói rằng suốt đời tôi là một thằng ngu, hết lòng hết dạ vì nông trang ư? Thì tôi cũng thừa biết đi rồi!
- Tanabai! Tanabai! Tanabai! – Bình tĩnh lại đi! – Mặt tái mét, Tsôrô nhảy trên yên xuống.
- Tránh ra! – Tanabai xô bạn ra – Tôi nhỏ toẹt vào những giao ước thi đua của tôi, tôi coi khinh nó suốt đời. Đi đi cho rồi! Chỗ của tôi là ở trong tù! Anh dẫn cái tên quan lại mới mặc áo bành tô da này đến đây làm gì? Để nó chế giễu tôi phải không? Để nó tống tôi vào tù phải không? Được, tên khốn kiếp, cứ bỏ tù tao đi! – Tanabai nhảy bổ đi tìm một cái gì làm khí giới, ông vơ lấy cái chảng nạng dựa ở tường và xông vào Xêghizơbaep – Cút, xéo khỏi đây, quân khốn nạn! Cuốn xéo! – Rồi chẳng nghĩ ngợi gì, ông vung cái chảng nạng lên.
Kinh hoảng, Xêghizơbaep kéo cương ngựa lung tung, cây chảng nạng giáng vào đầu con ngựa đang cuống cuồng, bật trở lại, dội tiếng lanh lảnh, rồi lại tới tấp giọt xuống. Trong cơn cuồng nộ, Tanabai không hiểu tại sao cái đầu Gunxarư cứ ngật bên nọ ngoẹo bên kia như lên cơn co giật, tại sao bộ hàm thiếc lại kéo rách cái mõm đỏ lòm nóng hổi của nó, tại sao cặp mắt của con vật trồi hẳn ra, thấp thoáng trước mặt ông nom lại có vẻ hoang mang khiếp sợ đến như vậy.

- Tránh ra, Gunxarư, đi đi! Để tao cho cái thằng hách dịch bọc da này một trận! – Tanabai gầm lên giáng hết đòn này đến đòn khác vào đầu con vật vô tội.
Một xăcmansitsa trẻ đã kịp chạy tới, dùng cả sức nặng toàn thân níu lấy tay ông, nhưng ông hất chị ta ngã vật xuống đất. Trong lúc đó Tsôrô đã kịp nhảy lên yên.
- Lui lại! Chạy đi! Anh ấy giết đấy! – Tsôrô nhảy bổ tới chỗ Vêghizơbaep, đứng chắn giữa ông ta và Tanabai.
Tanabai vung chàng nạng chực phang, hai người kia thúc ngựa phóng ra khỏi sân. Con chó vừa sủa vừa đuổi theo, vồ lấy bàn đạp vồ lấy đuôi ngựa.
Tanabai chạy theo, vấp giúi vấp giụi, vơ lấy những cục đất sét, ném và không ngớt gào lên:
- Chỗ của tao là ở trong tù ư? Ở trong tù. Cút! Cút xéo khỏi đây. Chỗ của tao ở trong tù! Ở trong tù!
Rồi ông quay trở lại, miệng vẫn lẩm bẩm thở không ra hơi: “Chỗ của tao là ở trong tù, ở trong tù!”. Con chó đi bên cạnh củ, coi bộ tự hào, có ý thức rằng mình đã làm tròn bổn phận. Nó chờ được chủ khen, nhưng ông chủ chẳng để ý gì đến nó. Jaiđar mặt tái nhợt, đầy vẻ sợ hãi, chống gậy khập khễnh ra gặp chồng.
- Mình làm cái trò dại dột gì thế? Sao lại làm liều thế?
- Tôi lầm.
- Lầm cái gì? Tất nhiên là lầm
- Tôi đã đánh nhầm phải Gunxarư.
- Mình không mất trí đấy chứ? Mình có biết mình đã làm một việc tầm bậy như thế nào không?
- Tôi biết. Tôi là kẻ phá hoại. Tôi là kẻ thù của nhân dân – Tanabai thốt lên, cố chống lại cơn khó thở, rồi ông im bặt, đưa hai tay lên bưng mặt, gập mình xuống, bật khóc nức nở.
- Bình tâm lại đi, bình tĩnh lại đi – Jaiđar van xin và cũng khóc với chồng, nhưng Tanabai vẫn khóc mãi không thôi, lắc lư hết phía này sang phía khác. Chưa bao giờ Jaiđar thấy Tanabai khóc.