[Siren]

CÂU ĐÊM

Cá quả không ăn đêm như cá trê, chú Biên giải thích:
- Khi trời về chiều, lúc gà nháo nhác lên chuồng, thì cũng là lúc cá quả dẫn đàn con tìm đường về tổ để ngủ. Sáng sớm hôm sau, khi đã nhìn rõ mặt người, cá bố mẹ mới dẫn đàn con đi kiếm ăn. Ngược lại, lũ cá trê thường đi kiếm ăn vào lúc chạng vạng tối. Hồi ở quê, chú thỉnh thoảng cũng đi câu đêm. Mùi tanh của giun đất là thứ khoái khẩu nhất đối với cá trê.
- Cá trê thường đục hang, làm tổ dưới gốc sung, bờ tre mọc ven những hồ ao lưu cữu. Một hang cá trê có từ năm đến sáu con, có khi đến cả chục con. Cá trê còn đục vào trong gò mả ở cánh đồng lúa nước. Đã có trường hợp, người ta bắt được cả ổ cá trê trong quan tài, con nào cũng vàng ươm; và cho rằng, cá trê ăn thịt người mới béo như vậy. Nhưng chú không tin. Có thể có trường hợp nào đó, ván quan tài bị mục, cá trê mới chui vào làm tổ được, khi đó làm gì còn thịt người nữa?
Câu cá trê vào buổi tối phải đính thêm một hòn chì ở phía chuôi lưỡi câu. Nhấp mồi, gây tiếng kêu tóp tóp, sát trên mặt nước. Loài cá trê rất háu ăn, nhao lên mặt nước tranh nhau đớp mồi. Cái miệng rộng nên chẳng có cú đớp nào trệch. Khi cá cắn câu, kéo díu cần, không cần giật mạnh, chỉ nhấc cần lên là được. Một buổi tối đi câu như vậy, có thể kiếm được năm sáu con là chuyện thường.
Đấy là chuyện cá trê ăn đêm, còn câu cá quả vào ban đêm, chưa thấy chú Biên nói đến.
Một lần, tôi phát hiện ra tổ cá quả từ khi cá bố mẹ mới dọn tổ, dưới bụi khoai nước ở hồ dài, gần cống thoát nước của bể bơi Đống Đa. Vợ chồng cá quả cắn nát cả đám rau muống, đường kính tới một mét rưỡi. Chính cái hành động này đã khiến tôi phát hiện ra tổ của chúng rất sớm, từ khi chưa đẻ trứng. Có lẽ đôi cá đã dạn dày với người qua lại, nên nó mới tìm đến chỗ này để làm tổ. Khi ổ trứng mới bắt đầu nở được già nửa, nghĩa là có một số trứng đã nở thành ấu trùng, chập chững biết bơi; một số trứng chuyển từ màu vàng sang màu đen, cũng là lúc trứng sắp nở. Tôi bắt đầu đến câu. Ngày đầu câu bóng, cá không ăn, cũng không đuổi mồi. Chuyển sang câu chọc tức, cá bố mẹ vẫn không có phản ứng. Im hơi lặng tiếng đến mức, tôi lầm tưởng chúng đã bỏ tổ. Ngày thứ hai, tôi dùng cá săn sắt để nhử. Cũng không có kết quả. Thấy tổ cá còn nguyên vẹn, trứng đã nở hết thành ấu trùng; chứng tỏ, cá bố mẹ canh giữ tổ rất cẩn thận. Sang ngày thứ ba, tổ rồng rồng bắt đầu bơi theo cá bố mẹ ven bờ khoai nước, đen kín cả mặt nước, rồi bơi ra giữa hồ. Câu mãi không được, tôi nhờ cậy đến chú Biên. Hai buổi chiều liền, chú Biên rong ruổi theo đàn rồng rồng, hết từ bờ hồ bên này sang bờ hồ bên kia, rở hết mọi ngón nghề: câu bóng chán chú chuyển sang sang câu chọc tức; rồi dùng cá săn sắt để nhử, nhưng cũng chẳng có kết quả gì.