[Siren]

Chú đọc một thôi một hồi, làu làu. Một số câu tôi hiểu, nhưng cũng có một số câu, từ tôi chẳng hiểu gì cả, cũng chưa nghe bao giờ. Tôi hỏi chú:
- Mống, ráng là gì? Có con rồng thật ư? Chú đã trông thấy nó lấy nước bao giờ chưa?
Nghe câu hỏi ngô nghê của tôi, chú giải thích:
- Mống là một đoạn cầu vồng, hiện lên ở phía chân trời. Mống xuất hiện trên bầu trời, báo hiệu sắp sửa có mưa dông.
- Ráng là hiện tượng ánh sáng mặt trời chiếu vào các đám mây mưa, làm rực lên các màu sắc: vàng đỏ, hồng sẫm. Hiện tượng này thường nhìn thấy vào lúc rạng đông hoặc chiều tà.
- Rồng là hình tượng một con vật linh thiêng: đầu nghê, mắt phượng, mày ngài, mình rắn, chân có vuốt, biết bay; không có trong tự nhiên. Chẳng qua do người Trung Hoa tưởng tượng ra. Họ cho rằng, rồng được Ngọc Hoàng ở trên trời phái xuống làm mưa cho hạ giới.
Vào mùa hè, trong những đám mây dông, thường xuất hiện những chiếc lưỡi dài hình phễu, có đường kính tới hàng trăm mét, người ta gọi là vòi rồng. Nó có sức mạnh ghê gớm, không chỉ hút nước mà nó có thể cuốn tất cả những gì gặp trên đường đi; kể cả nhà cửa, cây cối, trâu bò, lợn gà...Đó là hiện tượng thời tiết thường thấy ở nước ta vào cuối mùa xuân, đầu mùa hè. Vòi rồng thực ra là những cơn lốc, tập trung một nguồn năng lượng cực lớn, trong một vùng hạn hẹp; nhưng sự tàn phá của nó thì thật khủng khiếp, như một trận bão lớn, gió giật trên cấp 13.
Chú giảng giải hay thật, làm cho tôi biết thêm nhiều điều về thời tiết. Nhưng làm sao nhớ nổi. Hẹn lúc nào rảnh, tôi mang vở sang, nhờ chú đọc chép lại. Sốt ruột về cái tổ trứng mới phát hiện vào sáng nay; tôi giục chú:
- Bây giờ ra câu đi chú?
- Đang là ca trực của chú, đi thế nào được cháu! Vả lại, chưa thực sự cần thiết cháu ạ. Còn bốn năm hôm nữa trứng mới nở thành ấu trùng; khi đó chú cháu mình đến câu mới chắc ăn. Rồi chú tiếp tục giảng giải:
- Trong số cá nước ngọt, cá quả là loài khôn ngoan nhất, có trách nhiệm với con cái, biết cách bảo vệ, kiếm mồi và dạy con bắt mồi cho đến khi cá con có thể tự bảo vệ mình trước kẻ thù. Khi đó, cá bố mẹ mới rời đàn con. Trong thời gian chăn giắt đàn con, cá bố mẹ sẵn sàng hy sinh thân mình để bảo vệ đàn con của chúng. Sau bốn năm tháng, cá con mới bắt đầu tách đàn đi kiếm ăn một mình; sau một năm chúng đến tuổi trưởng thành và bắt đầu đi tìm bạn đời. Cá bố mẹ thường trong cùng một đàn, nhưng cá bố có đầu to hơn mình, nhỉnh hơn cá mẹ một chút. Cá mẹ có đầu nhỏ hơn mình và có thân hình thon thả hơn cá bố. Khi đã kết đôi, chúng sống chung thủy với nhau trọn đời. Nhưng cũng có một số trường hợp, vì một lý do nào đó; cá đực bị mồ côi vợ, cá cái bị mất chồng thì chúng cũng “tái giá”. Do đó, có những đôi cá rất cọc cạch: cá cái to hơn nhiều so với cá đực và ngược lại, có khi câu được con cá đực rõ to rồi; nhưng khi câu con cái lên, nó chỉ bằng một nửa.
Sau những ngày đông lạnh giá, gió mồm nam đưa không khí ấm áp trở lại, xuất hiện mưa xuân. Mưa xuân không chỉ làm cây cỏ tốt tươi mà cũng thúc dục những loài lưỡng cư, các loài cá đi tìm bạn tình, thực hiện nghĩa vụ duy trì nòi giống. Cá quả cũng rời chỗ ngủ đông, đi tìm mồi, tìm bạn tình, tìm chỗ làm tổ. Sau tết âm lịch khoảng một tháng, bắt đầu xuất hiện những tổ quả đẻ sớm nhất. Nhưng chỉ khi xuất hiện những cơn mưa “rửa đền” vào dịp giỗ tổ Hùng Vương 10 tháng 3 âm lịch hàng năm, và những trận mưa rào cuối tháng 4 đầu tháng năm; cá quả mới đẻ rộ.
Cá quả đẻ hai lần trong một năm. Đợt đầu vào cuối mùa xuân, đầu mùa hè, ổ trứng to hơn nhiều so với đợt đẻ lần hai vào cuối thu. Do đó, tùy thuộc vào trọng lượng của cá mẹ và thời điểm đẻ trứng, mà ổ trứng của chúng to nhỏ khác nhau. Cá mẹ tròn một năm tuổi, đẻ ổ trứng đầu tiên chỉ nhỉnh hơn quả cau một chút. Cá bố mẹ ba bốn tuổi, đạt trọng lượng từ bốn đến sáu lạng, ổ trứng đẻ lứa đầu to bằng miệng bát múc canh, nhưng lứa thứ hai vào cuối năm, chỉ còn lại bằng miệng bát ăn cơm. Những đôi quả quá già, trọng lượng từ hai đến ba kilô trở lên, ổ trứng lại rất nhỏ, chỉ bằng miệng bát ăn cơm, hoặc nhỏ hơn đôi chút. Do đó, nhìn đàn rồng rồng, cũng có thể đoán biết được trọng lượng của cá bố mẹ. Đàn rồng rồng càng đông, nghĩa là cá bố mẹ đang thời kỳ sung sức, trọng lượng đạt từ năm đến bảy lạng.
Trước khi đẻ trứng, cá bố mẹ tìm đến chỗ kín đáo, có nguồn nước sạch để làm tổ. Tất nhiên, tổ quả không giống tổ chim rồi. Cá quả bố mẹ dùng bộ răng sắc nhọn, cắn nát những đám rau muống, cây cỏ hoặc cánh bèo Nhật Bản, bèo cái; tạo ra một khoảng trống hình tròn. Cá bố mẹ một năm tuổi, tổ chỉ bằng miệng rá vo gạo; cá bố mẹ ba bốn tuổi, miệng tổ bằng cái sàng. Cá bố mẹ càng to thì kích thước tổ càng lớn. Sau khi dọn tổ xong, cá bố mẹ lùng sục rất kỹ vùng nước xung quanh, trong vòng bán kính từ ba đến năm mét; đuổi sạch hết lũ săn sắt, tôm, cua, ếch, nhái; kể cả bọn rắn mòng và các loài cá khác, rồi mới đẻ trứng vào đó.
Đẻ xong, cá mẹ làm nhiệm vụ bảo vệ vòng ngoài; cá bố canh gác vòng trong, nằm ngay cạnh tổ. Đấy là thời kỳ canh gác vất vả nhất của cá bố mẹ. Mùi tanh của trứng thu hút bọn ếch nhái, tôm cua và rắn mòng đến; nên chúng phải canh gác cẩn thận. Đến khi trứng nở thành cá con, công việc canh giữ của cá bố mẹ càng phải cẩn thận hơn. Vì khi đó, lại xuất hiện một kẻ thù nguy hiểm nhất đối với đàn con của chúng. Đó là loài cá săn sắt.
Tạo hóa sinh ra hai loài cá có mối thù truyền kiếp với nhau, hoặc có thể vì sự đấu tranh sinh tồn của mỗi loài mà chúng luôn luôn trở thành đối thủ của nhau: Cá săn sắt thường là miếng mồi hấp dẫn đối với cá quả. Tục ngữ có câu: “Thả con săn sắt, bắt con cá rô”, chú cho là không phải thế. Cá rô và cá săn sắt như là hàng xóm thân thiện của nhau, và cùng có chung một kẻ thù là cá quả. Do vậy, đúng ra phải là: “Thả con săn sắt, bắt con cá quả”.
Những con quả trưởng thành, gặp cá săn sắt ở đâu là đớp ngay; cũng không phải vì đói, mà là bản năng bảo tồn giống nòi, diệt trừ những kẻ sẽ gây hiểm họa cho đồng loại về sau. Chính vì vậy, người ta hay bắt cá săn sắt để làm mồi nhử cá quả.
Để tránh những hậu họa, loài cá săn sắt cũng hình thành một bản năng tự vệ: tìm cách tiêu diệt loài cá quả ngay khi còn trong trứng nước. Chúng thường tập trung số đông, rình mò, tìm thời cơ. Khi cá quả bố mẹ mất cảnh giác, lập tức chúng đồng loạt tấn công vào đàn quả con. Cuộc chiến có vẻ như không cân sức, một số săn sắt cũng bị hy sinh; nhưng cũng không ít cá quả con bị tiêu diệt. Nếu một trong số cá bố hoặc cá mẹ; vì lý do nào đó bị bắt hoặc bị chết; việc bảo vệ đàn con trước sự tấn công của cá săn sắt là hết sức khó khăn. Trong những trường hợp như vậy, cá bố hoặc cá mẹ trẻ không bảo vệ nổi đàn con của mình; đành phải đứng nhìn, bất lực trước sự tấn công từ khắp phía của bầy cá săn sắt vào đàn con thơ dại, rồi bỏ đi. Do vậy, đàn quả con lúc mới nở thì rất đông, hàng ngàn hàng vạn con, bơi đen cả mặt nước; nhưng đến khi cá quả con có thể tự bảo vệ được mình trước sự tấn công của cá săn sắt, số lượng còn lại chỉ vài trăm con.