[Siren]

14

VẪN ĐÊM HÔM ẤY, CÁI ĐÊM ẬP ĐẾN GIỮA lúc Tanabai và con ngựa còn đang trên đường về. Một ông già và con ngựa già. Đống lửa cháy sáng ở rìa khe. Tanabai đứng lên, và lần này không biết là lần thứ mấy, đắp lại tấm áo lông phủ trên mình Gunxarư đang hấp hối. Rồi ông lại ngồi xuống ở phía đầu nó. Ông điểm lại trong trí nhớ cả cuộc đời mình. Hết năm này sang năm khác, như nhịp chạy của con ngựa có nước đi dị dạng… Vậy thì những gì đã xảy ra vào năm ấy. Cuối mùa thu, đầu mùa đông ấy, khi ông trở thành người chăn cừu, chăn dắt một đàn [B]cừu?...

15

Ở TRONG NÚI THÁNG MƯỜI LÀ CẢ MỘT THÁNG khô hanh và thiên nhiên khoác bộ áo óng ánh vàng. Chỉ có hai ngày đầu, trời đổ mưa và trở lạnh, sương mù bao phủ khắp nơi. Nhưng rồi qua một đêm, tất cả những gì u ám đã tan biến đâu hết, và buổi sáng ra khỏi lều, Tanabai suýt lùi lại một bước: núi đã tiến gần hơn về phía ông, tuyết mới tinh, trắng xóa trên chỏm. Tuyết tôn vẻ đẹp núi lên biết chừng nào! Núi cao sừng sững dưới vòm trời thanh khiết tuyệt vời, nổi rõ từng nét trong ánh sáng và bóng tối, như thể vừa được Chúa tạo dựng nên. Không gian vô tận xanh thăm thẳm bắt nguồn từ chỗ tuyết nằm đọng lại. Giữa lòng khoảng không vô cùng, ở nơi xa xăm xanh thẳm kia, ta mường tượng thấy cái xa với huyền ảo của vũ trụ. Tanabai co ro vì tuyết nhiều quá và vạn vật tươi mới quá, ông cảm thấy lòng buồn tê tái. Ông lại nhớ tới người đàn bà ấy: hồi nào ông vẫn cùng Gunxarư đến với nàng. Giá như Gunxarư vẫn còn trong tay ông, ông sẽ nhảy lên lưng nó, hét lên vì thích thú và vui sướng, phóng như bay đến với nàng, đến một cách đột ngột cũng như đám tuyết trắng buổi sáng nay đã đến với ông…
Nhưng ông biết đấy chỉ là mơ ước… Có gì là lạ, một nửa đời người trôi qua trong mơ ước, có lẽ chính vì vậy cuộc sống mới rất đỗi ngọt ngào. Có lẽ cuộc sống quý giá chính là bởi không phải tất cả những gì ta mơ ước đều thành sự thực. Ông nhìn núi non, bầu trời và nghĩ rằng chắc hẳn không phải mọi người đều có thể hạnh phúc như nhau: mỗi người có số phận riêng. Ai nấy đều có những niềm vui sướng và những nỗi đau xót riêng của mình, cũng như trên một ngọn núi cùng một lúc có cả ánh sáng và bóng tối. Có vậy cuộc sống mới đầy đủ… “Chắc hẳn nàng không còn mong chờ ta nữa. Trừ phi nhìn thấy tuyết mới xuống trên núi, nàng chợt nhớ đến ta…”.
Con người già đi, nhưng tâm hồn chưa chịu đầu hàng, đôi khi nó chợt sôi nổi trở lại, nói lên tiếng nói của mình.
Tanabai thắng yên con ngựa của mình, mở cửa bãi chắn rào, hướng vào nhà lều, lớn tiếng bảo vợ:
- Jaiđar, tôi đưa cừu đi ăn, liệu chừng mình làm xong việc thì tôi sẽ về.
Đàn cừu chạy lon ton hối hả, đầu và lưng nhấp nhô như làn sóng, leo lên sườn dốc. Những người chăn cừu ở gần đấy cũng lùa đàn cừu của mình đi chăn. Đây đó trên các sườn dốc, các trũng sâu và các khe hẻm, những đàn cừu bắt đầu đi thu lượm món vật cống muôn thuở của đất: cỏ ăn cho gia súc. Từng đám trắng chen lẫn đốm xám, chúng đi lang thang giữa đám cỏ tạp màu đỏ hung và màu nâu của núi mùa thu.
Hiện thời mọi việc đều ổn cả. Đàn cừu Tanabai nhận được không đến nỗi tồi: cừu nái sẽ đẻ vào đợt thứ hai và thứ ba. Năm trăm đầu con. Năm trăm mối lo âu. Cuối mùa cừu đẻ, số cừu sẽ tăng lên hai lần rưỡi. Nhưng từ giờ đến lúc cừu đẻ tức là lúc người chăn cừu vất vả nhất cũng hãy còn xa.
Chăn cừu dĩ nhiên là nhàn nhã hơn chăn ngựa đàn, nhưng Tanabai không quen ngay được với công việc này. Cừu bì sao được với ngựa! Nhưng người ta bảo chăn nuôi ngựa bây giờ không có ý nghĩa gì nữa. Bây giờ là thời đại cơ khí. Nói cách khác, ngựa không còn là món làm ăn có lãi nữa. Bây giờ cái chính là nuôi cừu: len, thịt, da. Tanabai khó chịu với lối tính toán quá lý tài ấy, tuy ông hiểu rằng nó có phần đúng.
Một đàn ngựa có nết với một con ngựa đực tốt thì đôi khi ta có thể bỏ mặc nó một thời gian, cho đến trưa, hoặc có khi lâu hơn để đi làm những công việc khác của ta. Còn cừu thì không thể bỏ mặc đấy mà đi nơi khác được. Ban ngày phải luôn luôn đi kèm với nó, ban đêm phải canh giữ. Đúng ra mỗi đàn cừu có một người chăn chịu trách nhiệm chính và một người phụ việc, nhưng Tanabai không có người phụ việc. Như vậy là làm việc suốt ngày đêm, không đổi phiên, không có lúc nào nghỉ. Jaiđar được kể là người canh gác ban đêm. Ban ngày, chỉ thỉnh thoảng bà mới có thể trông coi đàn cừu một lúc, đồng thời vẫn không rời hai đứa con gái nhỏ. Jaiđar canh giữ cừu đến nửa đêm, mang khẩu súng đi quanh quẩn bên bãi chắn rào, rồi sau đó Tanabai lại tự đảm nhiệm lấy công việc ấy. Còn Ibraim, bây giờ là chủ nhiệm toàn ngành chăn nuôi của nông trang, bất kể việc gì ông ta cũng tìm được lí do riêng để biện bạch.
- Tôi đào đâu ra người phụ việc cho bác được, bác Tanakê? – Ông ta nói, vẻ phiền não – Bác là người thức thời kia mà. Thanh niên thì đi học cả. Còn những đứa không đi học thì cũng chẳng đứa nào muốn nghe nói đến chuyện chăn cừu. Họ ra thành phố, đi làm đường sắt hay thậm chí vào làm ở mỏ. Tôi chẳng còn biết xoay sở ra sao nữa. Bác chỉ có mỗi một đàn cừu mà bác còn rền rĩ. Thế tôi thì sao? Tôi è cổ ra chịu trách nhiệm về cả ngành chăn nuôi. Tôi đến bị ra tòa mất thôi. Tôi đâm đầu vào cái việc này thật là dại dột, thật là lầm to. Thì bác hãy thử làm việc với những kẻ như gã Bêctai mà xem, chính hắn là người được bác đỡ đầu đấy. Gã đòi: tôi phải có một chiếc đài, và hàng tuần xe bán hàng lưu động phải đến chỗ tôi. Nếu không thì tôi sẽ bỏ đi, bất kể đi đâu. Bác nên nói chuyện với gã một chút xem sao, bác Tanakê ạ!...
Ibraim không nói dối. Bản thân ông ta cũng không vui sướng vì được lên chức. Còn về Bêctai, ông ta nói cũng đúng nốt. Đôi lúc Tanabai tranh thủ thời gian đến gặp gã đoàn viên Kômxômôn do mình đỡ đầu. Esim Bôlôtbêkôp là một gã dễ tính, tuy không tháo vát lắm. Còn Bêctai đẹp trai, tinh khôn, nhưng đôi mắt đen hơn xếch của gã long lên dữ tợn. Khi Tanabai đến, gã cau có bảo ông:
- Này bác Tanakê, chẳng nên vơ lắm việc vào mình làm gì. Bác cứ ngồi nhà với con cái còn hơn. Có khối kẻ kiểm tra tôi rồi, chẳng cần bận đến bác đâu.
- Thì có làm sao nào, tôi đến phiền rầy cho cậu hơn chắc?
- Phiền rầy hơn thì không. Nhưng những người như bác, tôi không ưa. Các ông hăng máu vịt lắm, cứ sùng sục lên. Lúc nào cũng u-ra, u-ra! Bản thân các ông không được sống cho ra hồn thì chớ, các ông lại cũng không để cho chúng tôi sống nữa kia!
- Này cậu, đừng có quá lời – Tanabai cố nén, rít răng khẽ nói – Mà đừng có trỏ vào mặt tôj như thế. Chúng tôi sống thế nào thì không can gì đến cậu. Chúng tôi lăn lưng ra làm, chứ không phải cậu. Và chúng tôi không hề lấy làm ân hận. Chúng tôi lăn lưng ra làm chính là vì các cậu. Chứ nếu chúng tôi không làm hùng hục như thế thì chưa biết bây giờ cậu có nói năng bằng cái giọng lưỡi như thế được không. Đừng nói gì tới phim ảnh hay báo chí, ngay đến tên cậu cậu cũng không biết nữa kia. Cậu sẽ chỉ có một cái tên gồm ba chữ: kun – thằng nô lệ!
Tanabai không ưa Bêctai, nhưng trong thâm tâm ông coi trọng hắn đã có thái độ thẳng thắn như thế. Sức mạnh tính cách của hắn đã suy sụp. Tanabai cảm thấy chua xót, ông thấy gã con trai đang bị cuốn vào con đường lầm lạc… Sau này, khi con đường của họ đã tách hẳn ra thành hai ngả, và tình cờ họ gặp nhau ở thành phố, Tanabai không nói gì với gã, vả chăng gã cũng chẳng thiết nghe ông.
Mùa đông năm ấy đến sớm…