[Siren]

Ăn tối xong, Tanabai lại đến với đàn ngựa và ở đấy cho đến đêm khuya. Ông tự sỉ vả mình, cố quên hết, nhưng tất cả những gì ông đã thấy ban sáng ở chuồng ngựa vẫn lởn vởn trong tâm trí ông. Vừa đi vòng quanh đàn ngựa, lùa chúng đi trên thảo nguyên, ông vừa nghĩ ngợi: “Có lẽ quả thực không thể nhận định về một con người như thế chăng? Thực là dớ dẩn, đúng thế. Ta về già rồi, chắc chắn là vì quanh năm ngày tháng ta quanh quẩn với đàn ngựa, không nhìn thấy gì và không biết gì. Nhưng chúng ta cứ sốg cực khổ như thế này đến bao giờ?... Cứ nghe các ông ấy nói thì mọi việc đều trơn tru cả. Thôi được, cứ cho là ta sai lầm đi. Cầu trời cho ta sai lầm. Nhưng chắc chắn nhiều người khác cũng nghĩ như ta…”. Tanabai đi quanh thảo nguyên, nghĩ ngợi và không tìm ra câu giải đáp cho những nghi ngờ của mình. Ông nhớ lại thời mới bắt đầu xây dựng nông trang, người ta đã hứa hẹn với nhân dân một cuộc sống hạnh phúc như thế nào, mọi người đã mơ ước ra sao. Người ta đã phấn đấu như thế nào để thực hiện những mơ ước ấy. Người ta đã lật nhào tất cả, chôn vùi cái cũ. Của đáng tội cuống sống đã bắt đầu khá lên và hẳn là sẽ còn khá hơn nữa nếu không có cuộc chiến tranh đáng nguyền rủa ấy. Thế còn bây giờ? Chiến tranh đã kết liễu bao nhiêu năm nay rồi, thế mà ta vẫn cứ làm ăn theo kiểu giật gấu vá vai, như vá víu cái nhà lều cũ nát. Và chỗ này thì bục chỗ kia. Vì sao vậy? Vì sao người ta không coi nông trang là nông trang của mình, như hồi ấy, mà coi như của giời ơi đất hỡi? Hồi ấy, cuộc họp đã quyết định thì đó là luật lệnh. Mọi người đều biết rằng luật lệnh đó do mình định ra và phải tuân theo. Còn bây giờ, họp hành toàn nói suông. Chẳng ai quan tâm gì đến anh. Nông trang dường như không phải do chính các nông trang viên quản lý, mà do người ngoài chỉ huy. Dường như đứng bên ngoài thì thấy rõ hơn cần phải làm gì, làm việc thế nào tốt hơn, nên quản lý kinh tế như thế nào. Người ta thay đổi cung cách làm ăn xoành xoạch, nhưng chẳng có ích lợi gì. Thậm chí người ta ngại gặp gỡ các nông trang viên, chỉ e ngộ nhỡ bà con hỏi: này, anh là đảng viên, anh đã đứng ra tổ chức nông trang, anh hò hét to mồm hơn ai hết, vậy anh hãy giải thích cho chúng tôi rõ vì đâu nên nông nỗi này. Biết nói với bà con thế nào được. Lẽ ra cũng nên triệu tập những cuộc họp và nói cho chúng ta biết sự thể sẽ đi đến đâu. Phải hỏi han xem tâm trạng nhân dân như thế nào, ai có ý nghĩ gì, những lo âu gì. Nhưng mà không, cán bộ đặc phái ở huyện về cũng không phải là những người như trước kia. Trước kia, những cán bộ ở trên xuống đi vào nhân dân, ai muốn gặp cũng được. Còn bây giờ, về đến nơi là họ quát mắng ông chủ tịch ở trụ sở ban quản trị nông trang, và hoàn toàn không trao đổi gì với Xô viết xã. Nếu có phát biểu tại cuộc họp đảng viên thì toàn nói về tình hình quốc tế, còn tình hình nông trang thì dường như là chuyện không quan trọng. Cứ làm việc đi, thực hiện kế hoạch đi, thế là được.
Tanabai nhớ lại mới đây có một cán bộ ở trên về, ông ta toàn nói về một học thuyết ngôn ngữ mới gì đó. Tanabai thử tìm cách nói chuyện với ông ta về đời sống thường ngày ở nông trang, ông ta nhìn Tanabai bằng con mắt khó chịu và nói: ý nghĩ của đồng chí thật đáng ngờ. Ông ta không tán thành. Sao lại thế nhỉ.
Tanabai nghĩ bụng:
“Để rồi bao giờ Tsôrô bình phục, ta sẽ bắt anh ta thổ lộ hết mọi băn khoăn suy nghĩ với ta. Chính ta cũng sẽ thổ lộ hết với anh ấy. Nếu ta lầm lẫn, anh ấy sẽ bảo cho ta biết. Nhưng nếu ta không lầm thì sao? Không, không, không thể thế được. Cố nhiên là ta lầm lẫn. Ta là cái quái gì? Một người chăn ngựa bình thường, một người chăn gia súc. Còn ở trên có những người sáng suốt…”