[Siren]

Đúng như chú Biên nhận định, con quả mẹ có cái đầu nhỏ hơn mình. Chú gỡ cá ra khỏi lưỡi câu, quẳng con quả vào cái hố cùng với con cá bố. Bằng những động tác rất thành thục, chú cuộn dây cước vào bát, tháo ròng rọc ra khỏi đầu cần câu, ngoặc lưỡi câu vào một đầu ròng rọc trông thật gọn gàng. Chú đảo mắt nhìn quanh, đi đến chân tháp nước của nhà máy. Một loáng, chú mang về ba bốn sợi dây cỏ lồng vực đã hơi bị héo, dài đến nửa mét. Dùng dây cỏ lồng vực, chú buộc vào chỗ thắt của đuôi cá. Chú bảo:
- Xâu qua mang, cá mau chết; buộc thế này, cá sống được lâu hơn.
Chú đưa cho tôi con cá câu lên trước, có nhỉnh hơn con cá mẹ một chút. Tôi ngỡ là chú nhờ cầm hộ, nhưng không phải. Chú nhoẻn miệng cười bảo:
- Phần của cháu đấy!
Tôi chẳng hiểu ra sao cả. Từ ngỡ ngàng đến ngạc nhiên:
- Sao lại là phần của cháu? Cháu không lấy đâu, về mẹ cháu mắng chết!
- Sao mẹ cháu lại mắng? Đây là công lao của cháu đã phát hiện ra tổ cá. Cầm lấy đi! Lần sau phát hiện ra tổ nào nữa, báo ngay cho chú nhá. Chúng ta vẫn chia đôi.
Tôi sung sướng còn hơn bắt được vàng. Tay xách cá, chẳng kịp chào chú Biên, chạy một mạch về nhà.
Mẹ tôi đi làm đã về; cũng ngạc nhiên chẳng kém gì tôi. Cẩn thận, mẹ hỏi:
- Con lấy cá ở đâu ra đấy?
Chú Biên chia phần cho con. Tôi giải thích cho mẹ rõ lý do, tại sao chú Biên lại cho tôi con quả này.
- Thôi cũng được con ạ, nhưng lần sau không được lấy của chú ấy nữa, câu được con cá đâu có dễ.
Mẹ lấy cái cân thường mang theo mỗi khi đi chợ. Mẹ giải thích:
- Cân của người buôn điêu lắm, một cân chỉ ăn tám chín lạng. Có cân mang theo kiểm tra, họ không dám bán điêu cho mình nữa.
Con quả này nặng đến gần sáu lạng. Cũng cần phải nói lúc bấy giờ, ít có gia đình cán bộ công chức nào dám bỏ tiền ra mua một con cá quả to như vậy.
Bố tôi đang đi công tác xa tít tắp, mãi trên tận Hà Giang; ở nhà chỉ có hai anh em tôi và mẹ. Mẹ bảo sẽ nấu một bát canh cá quả thật ngon cho chúng tôi. Bỏ cái làn lên giỏ xe, đạp ra chợ Láng; khoảng nửa tiếng sau, mẹ mang về một quả cà chua, một mớ rau thì là, mấy nhánh hành hoa, ba quả khế chua.
Vừa lúc đó, thằng Quang, em tôi đi học về. Nhìn thấy con quả để ở cửa bếp còn đang ngọ nguậy, nó trầm trồ thốt lên:
- Con quả to quá! To quá!
Reo lên hai ba lần, rồi nó liên mồm hỏi, nào là: Mẹ mua cá ở đâu? Sao nó to thế! Có đắt không? Mẹ làm gì hở mẹ?
Không đủ thời gian để trả lời hết những câu hỏi của em Quang, mẹ chỉ bảo:
- Cá của chú Biên cho anh con đấy.
Mẹ lấy sống dao, đập mạnh vào đầu; con quả giẫy lên đành đạch, nhưng vẫn chưa chết hẳn.
Con dao pha bố tôi mua trong một chuyến đi công tác ở vùng miền núi. Bố bảo:
- Đây là loại dao nổi tiếng của làng rèn Phúc Sen, ở huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng; nơi có nghề rèn thủ công truyền thống trên một nghìn năm tuổi của người Tày; ai đi qua vùng này cũng rẽ vào mua một vài con về dùng trong gia đình hoặc làm quà cho những người thân.
Bố tôi mua con dao này vào cuối năm trước; hôm nay mới có dịp đưa ra để thử. Con dao có vẻ rất vừa tay nên thấy mẹ tôi đánh vẩy, cắt vây, lạng thịt cá, cứ đi băng băng.
Mẹ tối khen:
- Đúng là dao quý. Sắc thật!
Vừa làm, mẹ tôi vừa giải thích, như kể chuyện cổ tích cho chúng tôi nghe:
- Hồi còn ở quê, ông ngoại chỉ bảo cách làm cá quả rất cẩn thận. Trước tiên: đánh sạch vẩy, cắt vây lưng, vây bụng; vây đuôi để lại cắt sau cùng. Rửa sạch cá, lấy muối xát cho hết nhớt, cắt lát hoặc lạng thịt ra riêng. Mật cá quả không đắng, bóp lẫn vào thịt. Thịt cá sẽ có màu vàng nhạt như ướp nghệ và bớt tanh hơn. Người ta kiêng chặt đuôi trước, nhất là cá câu. Nếu chặt cái đuôi trước, người đi câu sẽ không được may mắn!
Nhưng khác với cách giải thích của mẹ. Sau này có dịp, tôi hỏi bố; bố bảo:
- Đấy là người ta kiêng thế thôi. Sợ rằng chặt đuôi trước như là chặt “đứt đuôi con nòng nọc”. Thực ra, không chặt đuôi trước là để tránh cho cá khỏi bị mất máu. Cá quả mất máu, thịt sẽ không còn giữ được vị ngọt nữa.
Mẹ tôi kể tiếp:
- Ở nhà quê, muốn biết cô dâu nào đảm đang, thạo việc bếp núc là giao cho làm cá quả. Khi làm thịt cá, cô dâu nào chặt vây đuôi trước, bỏ bộ lòng cá quả đi, là cô con dâu đoảng; chưa biết công việc nội trợ. Bộ lòng cá quả là ngon nhất; ruột và dạ dày rán lên, ăn rất giòn, có vị ngọt như ruột non của lợn.
Bộ lòng cá quả được mẹ tôi làm cẩn thận, có phần tỉ mỉ, giống như làm lòng gà vịt: bỏ hết phân trong ruột, thức ăn trong dạ dày, rửa sạch, cho lên chảo rán cùng với thịt cá.
Bữa cơm hôm ấy quả là rất ngon. Mẹ nấu hai món: Đầu, xương và đoạn đuôi nấu canh. Bát canh cá nấu khế chua và cà chua. Gia vị có rau thì là, lất phất mấy lát hành hoa bỏ vào trước khi múc ra bát, dậy mùi thơm phức. Cái ngọt tự nhiên của thịt cá quả, cái chua tự nhiên của khế và cà chua hòa quyện với nhau thành một thứ nước súp ngon đến khó tả; trộn vào, không cần nhai, cơm cứ tuồn tuột vào dạ dày. Hai cái lườn được lọc ra, cắt khúc, rán qua cùng bộ lòng cá, sau rim với nước mắm. Mẹ chia đôi bộ lòng cá cho chúng tôi.