Những đêm tháng năm ấy thật là may mắn cho Tanabai. Vừa đúng phiên ông coi ngựa ban đêm. Và Gunxarư bắt đầu một lối sống ban đêm kỳ lạ. Ban ngày Tanabai chăn ngựa, nghỉ ngơi, ban đêm ông lùa đàn ngựa vào lũng, rồi lại cưỡi Gunxarư phóng đến sân nhà ấy. Sớm tinh mơ, còn mờ đất, như những kẻ ăn cắp ngựa, ông lại hộc tốc thúc Gunxarư băng theo những con đường mòn khó nhận thấy trên thảo nguyên, về với đàn bị bỏ lại trong thung lũng. Ở đây, ông chủ lùa đàn ngựa tập trung lại, kiểm đếm và cuối cùng ông yên tâm. Gunxarư thật là vất vả. Ở đằng này cũng như ở đằng ấy, ông chủ đều vội vã, cả lượt đi lẫn lượt về, mà ban đêm chạy qua những chỗ không có đường sá chẳng phải là chuyện dễ dàng gì cho cam. Nhưng ông chủ muốn như thế.
Gunxarư lại muốn điều khác kia. Nếu được tùy ý, nó sẽ không vắng mặt trong đàn. Con đực ở đó đã trưởng thành. Hiện giờ nó vẫn còn sống hoà thuận với con đực đầu đàn, nhưng nó và con đầu đàn ngày càng va chạm thường xuyên hơn khi cùng theo đuổi một con cái.
Ngày càng thường xuyên hơn, Gunxarư vươn cao cổ và cất đuôi lên như cái kèn, phô trương vẻ đẹp của mình trước đàn ngựa. Nó hí vang lừng, nổi nóng, cắn vào đùi những con cái. Rõ ràng là lũ ngựa cái lấy thế làm thích, chúng say mê Gunxarư khiến con đực đầu đàn phát ghen. Gunxarư nhiều phen khốn khổ với nó: đây là một con ngựa già hung dữ, hay sinh sự. Nhưng thà rằng lo sợ và chạy trốn con ngựa đầu đàn cũng còn hơn là đứng suốt đêm ở sân. Đứng ở đay nó nhớ những con ngựa cái. Nó dậm chân hồi lâu, nện móng xuống đất và mãi sau mới chịu yên phận. Ai biết những chuyến đi đêm như vậy còn kéo dài bao lâu nữa, nếu như không có một việc tình cờ xảy ra…
Đêm ấy, như thường lệ, Gunxarư đứng ở sân, buồn nhớ bầy trong lúc chờ đợi ông chủ, và nó đã bắt đầu ngủ gà ngủ gật. Dây cương buộc treo cao vào cái xà dưới rìa mái nhà khiến nó không nằm xuống được: mỗi lần cúi đầu xuống, hàm thiếc lại nghiến vào phần thịt mềm của mõm. Nhưng nó buồn ngủ quá. Không khí có bề nằng nặng, mây đen bao phủ bầu trời.
Đang chập chờn nửa thức nửa ngủ, Gunxarư bỗng nghe thấy cây cối nghiêng ngả, rào rào, dường như có kẻ nào ập tới, xô chuyển và quật đổ cây. Gió ào ào tràn qua sân, làm cho cái thùng vắt sữa rỗng không lăn ầm ầm, giật phăng những quần áo lót phơi trên giây và phăm phăm cuốn đi. Con chó kêu ăng ẳng, cuống quít không biết rúc vào đâu. Gunxarư phì một tiếng giận dữ, đứng lặng đi, dỏng tai nghe ngóng. Nghển đầu cao hơn bờ tường, nó chăm chú nhìn bóng tối sậm đặc lại một cách đáng ngờ: nó nhìn ra thảo nguyên, từ phía ấy một cái gì ghê gớm đang ầm ầm kéo đến. Lát sau, đêm tràn đầy tiếng răng rắc như rừng cây bị quật đổ, sấm ầm ầm, ánh chớp lằng nhằng trong các đám mây. Mưa trút xuống xối xả. Gunxarư lồng lên như bị roi quất, cố dứt dây trồng, hí ầm ĩ một cách tuyệt vọng vì lo sợ cho bầy của mình. Bản năng ngàn đời lo bảo vệ cho nòi giống mình khỏi bị nguy hiểm thức tỉnh trong nó. Bản năng gọi nó về cứu các con khác. Phát khùng lên, nó nổi loạn chống lại dây cương, hàm thiếc, chống lại cái dây tròng bằng sợi lông, chống lại tất cả những gì giữ chặt nó ở đây. Nó bắt đầu lồng lộn, dùng móng cào đất và không ngừng hí vang, hi vọng nghe thấy tiếng đáp lại của bầy. Nhưng chỉ có tiếng bão gào rít. Chao ôi, nếu lúc đó nó dứt được dây buộc!..
Ông chủ từ trong nhà nhảy bổ ra, mặc chiếc áo lót màu trắng, người đàn bà chạy theo ông, cũng bận đồ trắng. Thoáng chốc quần áo họ đã thẫm đen lại dưới trời mưa. Ánh chớp xanh loé sáng trên khuôn mặt ướt của họ, làm lộ ra trong bóng tối một phần ngôi nhà với cánh cửa đập ra đập vào trước gió.
- Đứng yên! Đứng yên! – Tanabai quát con ngựa, định tháo dây tròng cho nó. Nhưng nó không còn nhận ra ông nữa. Con ngựa chồm vào chủ như một con thú, dùng móng làm sập đổ bức tường và vẫn lồng lộn hòng đứt dây. Tanabai nép sát vào tường, lén đến gần nó, rồi hai tay ôm đầu nhảy bổ tới, nắm lấy dây cương đu người lên.
- Tháo dây ra mau! – Ông gào lên bảo người đàn bà.
Chị vừa kịp cởi sợi dây tròng thì con ngựa chồm ngược lên, kéo lê Tanabai trong sân.
- Đưa roi đây, mau lên!
Biubiugian chạy bổ đi lấy chiếc roi.
- Đừng lại! Dừng lại, không tao giết. – Tanabai vừa quát vừa điên tiết quất roi túi bụi vào mõm ngựa. Ông cần nhày lên yên, ông cần có mặt ngay lúc này giữa bầy ngựa. Ở đấy bây giờ ra sao? Trận cuồng phong đã xua đàn ngựa tản tác đi đâu rồi?
Nhưng Gunxarư cũng cần về với bầy. Về tức khắc ngay lúc này về đấy, nói mà uy lực mãnh liệt của bản năng kêu gọi nó về trong lúc ghê gớm này. Bởi thế nó mới hí ầm ĩ và chồm ngược lên, bởi thế nó mới hăm hở cố thoát khỏi nơi đây. Mưa vẫn trút xuống dày đặc như bức tường, cơn giông hoành hành dữ dội, tiếng ầm ầm làm rung chuyển cảnh vật tơi bời trong ánh chớp ban đêm.
- Giữ lấy nó! – Tanabai ra lệnh cho Biubiugian và khi chị chộp lấy dây cương, ông nhảy lên yên. Ông chưa kịp ngồi xuống, mới chỉ bám lấy bờm ngựa thì Gunxarư đã lao ra khỏi sân, làm người đàn bà ngã nhào và bị kéo lê trong vũng nước.
Không còn chịu phục tùng hàm thiếc, roi hay tiếng nói nữa, Gunxarư lao vun vút qua đêm bão táp, qua cơn mưa rào quất vào người, đoán ra đường đi chỉ nhờ linh tính. Nó đưa ông chủ bây giờ đã mất hết quyền lực vượt qua con sông réo ầm ầm, qua tiếng nước xối ào ào và tiếng sấm rền vang, qua các bụi cây, qua các hố và các mương xối, nó cũng phóng miết về phía trước, không gì kìm lại được. Trước đây, cả trong cuộc đua lớn cũng như trong alaman-baiga, chưa bao giờ Gunxarư phóng thục mạng như trong cái đêm giông bão ấy.
Tanabai không nhớ con ngựa vụt trở nên hung dữ như quỉ sứ đã đưa ông đi như thế nào và đưa đi đâu. Ông cảm thấy mưa như ngọn lửa rát bỏng táp vào mặt và người ông. Chỉ một ý nghĩ duy nhất quay cuồng trong óc: “Đàn ngựa làm sao rồi? Bây giờ đàn ngựa ở đâu? Lạy trời, cầu mong chúng đừng đâm đầu xuống miền hạ lưu, phía đường sắt. Thật là tai vạ! Lạy thánh Anla, xin cứu giúp con, cứu giúp con! Xin cứu giúp con, hỡi các arbaki (anh linh tổ tiên-ND), giờ đây các Người ở đâu? Đừng ngã nhé, Gunxarư, đừng ngã. Đưa tao vào thảo nguyên, về đấy, về với bầy!”. Chớp trắng lằng nhằng trong thảo nguyên, ánh lửa trắng loá mắt trong đêm tối. Rồi bóng tối lại vây kín xung quanh, giông tố nổi cơn cuồng nộ, mưa quất ào ào trong gió…
Lúc sáng, lúc tối, lúc sáng lúc tối.