Oái oăm metro Matxcơva
Đan Thi Moscow (theo báo Nga)
Bích họa trang trí trong ga metro Dostoevskaya vừa khánh thành
Không biết tự bao giờ, chí ít có lẽ cũng từ dăm bẩy chục năm trước, có một thói quen phổ biến ở Matxcơva là lấy ga metro làm hệ qui chiếu trong lưu thông. (“À, trường Đảng chỗ mết Hố Bò chứ gì” – đã có người Việt không biết tiếng Nga đọc tên metro "Новослободская" – Novoslobodskaya – như vậy). Kinh nghiệm sơ đẳng khi bắt taxi là đầu tiên là phải gọi tên metro chứ chưa cần nói tên phố cần đến, lái xe theo sơ đồ metro trong óc mà định hướng và mường tượng ra cách đi rồi mới bàn đến giá cả.
Metro cũng là chỗ người ta hẹn gặp nhau. Thông thường là ở giữa gian chờ tàu. Bạn bè quen thuộc thường chêm vào câu chỉ dẫn đùa:”Tôi sẽ mặc áo dạ màu đen, đội mũ, đeo kính râm, tay phải cầm tờ báo “Thể thao xô-viết”…Kiểu trích từ phim tình báo xưa, dạng “trinh thám Annam”, giễu nhẹ và nhớ về một thời nhìn đâu cũng thấy gián điệp.
Nhưng có khi một trong hai người bị bất tiện nếu chui xuống metro (vì đi xe riêng chẳng hạn) thì họ thỏa thuận gặp nhau ở chỗ cửa quay. Vị hành khách đi metro đưa cho đối tác (đi xe) tập tài liệu, cặp giấy tờ…cần chuyển, và không cần bước ra khỏi ga xe điện ngầm mà chỉ theo cầu thang cuốn quay xuống lòng đất. Hình dung thế rất hợp lý. Tuy nhiên, hệ thống metro ở thủ đô Nga rất đồ sộ, và không hiếm khi giành cho vị khách tính toán chi li kia một quả bất ngờ chẳng thú vị chút nào. Vốn hy vọng rằng sẽ không phải trả thêm một lượt tiền vé nữa cho chuyến đi, sau cuộc gặp, người ấy đi xuống phía dưới để lên tàu đi tiếp. Nhưng cái thang cuốn lại đưa anh ta đến lối ra, còn cái thang đi tiếp xuống nữa thì đóng. Để quay lại tàu, thế là người nọ lại phải đi qua cửa quay và mất tiền vé một lần nữa. Bởi không phải ga metro nào cũng ở độ sâu giống nhau và không phải mọi cái thang cuốn đi xuống dưới đều dẫn ta đến con tàu.
Các blogger Nga đã lập ra một danh sách những ga tàu điện ngầm Matxcơva bị liệt vào hạng “bẫy” vì bất tiện cho các cuộc hẹn gặp như thế. Vậy là nếu không muốn trả hai lần tiền vé và mất nhiều thời gian hơn dự tính, thì không nên hẹn nhau ở chỗ cửa quay của những ga metro sau đây:
1- Krasnye Vorota
2- Begovaya
3- Baumanskaya
4- Barrikadnaya
5- Năm 1905
6- Pushkinskaya
7- Krasnoselskaya
8- Vykhino
9- Belorusskaya
10- Quảng trường Cách mạng, lối ra phía Gostinyi dvor
11- Belorusskaya-trên đường vòng tròn sau Oktyabrskaya
12- Sportivnaya
13- Dinamo – phía toa đầu tầu từ trung tâm
14- Novoslobodskaya (nôm na là Hố Bò)
15- Mendeleevskaya
16- Tushinskaya
17- Taganskaya- đường vòng tròn
18- Universitet
19- Prospekt Vernadskogo
20- VDNX – lối ra cũ
21- Smolenskaya – tuyến Arbatsko-Pokrovskaya
22- Kitai gorod
23- Arbatskaya - tuyến Arbatsko-Pokrovskaya
24- Tekstilshiki – lối ra phía đông từ cầu thang cuốn
25- Kuzminki - lối ra phía đông từ cầu thang cuốn
26- Shabolovskaya
27- Novokuznetshkaya
28- Elektrozavodskaya
Với những ga này, để tiết kiệm thì thông minh hơn cả là hẹn gặp ở giữa gian chờ. Nếu hẹn ở hai ga có cùng tên thì tốt nhất nên thỏa thuận sẵn chính xác là ga nào. Đôi khi ta sẽ buộc phải thấy những người chạy từ lối chuyển tàu ở các ga Tretyakovskaya, Oktyabrskaya và ga khác là bởi thế.
Một số tên ga metro Matxcơva khiến người ta sững sờ ngáo ngơ và làm kinh nghiệm lấy metro làm điểm qui chiếu tìm phố thành ra sai toét. Bởi tên gọi của metro không phù hợp với những gì mà hành khách trông thấy khi chui lên mặt đất. Chẳng hạn, trên đường màu đỏ tiếp sau ga Chợ Vòm vang bóng, là ga “Phố Podbelskogo”. Có mà tìm đỏ mắt cũng không thấy đường phố như thế, vì làm gì ra có! Ga “Quảng trường Ilich” thì chẳng cứ thời nhiễu nhương vật đổi sao dời bây giờ, mà từ xửa xưa cũng chỉ có độc quảng trường Rogozhkoi Zastavư thôi. Một trong những ga bí ẩn nhất là “Oktyabrskoe pole”. Không có quận nào với tên như thế hiện hữu ở Matxcơva. Đường phố cũng không nốt. Đại lộ Sevastopolski cách xa ga metro “Sevastopolskaya” đến mấy cây số, còn ga “Slavyanski bulvar” thì dẫn người ta ra phố Tarutinskaya.
Không ít hành khách cho đến tận bây giờ vẫn nhầm lẫn các tên ga sau cú đổi tên mà ai cũng cho là vô căn cứ: Thí dụ, năm 2005 ga “Izmailovski park”, có cửa lên dẫn thẳng vào công viên cùng tên, bỗng dưng biến thành ga “Partizanskaya” (Du kích). Mới mùa hè năm ngoái thôi, tên ga “Bitshevski park” chẳng có gì đặc biệt thì đổi thành “Novoyasenevskaya” trong khi đã có ga “Yasenevo” rồi, còn tên “Bitshevski park” thì người ta cất để dành, bảo sẽ đem tặng cho một ga mới đâu đó.
Người Nga đọc tiếng Nga cũng lắm phen chịu chết với mấy cái bảng hướng dẫn ở metro. Ngay cả người thủ đô xịn cũng đau đầu không biết định hướng ra sao ở “chính đường metro nhánh”.
Tóm lại, các chuyên viên cho rằng, hệ thống tên gọi và chỉ dẫn trong metro Matxcơva cũ kỹ quá rồi, đã đến lúc cần khẩn trương thay thế. Nhưng phải tổng thể và hợp lý.