Bức chân dung “Người đàn bà xa lạ” mặt của họa sĩ Kramskoi từ lâu được giới nghệ thuật gọi là kiệt tác…
Ai có dịp được xem tranh này, không ai không bị rung động bởi sức thụ cảm nghệ thuật sâu sắc của nó.
Tranh mô tả một buổi sáng mùa đông, thảm tuyết trắng bao trùm nơi nơi, ánh sáng ban mai tô điểm cho một phụ nữ đoan trang, mỹ lệ, ngồi trên xe ngựa. Dáng vẻ của người phụ nữ trên tranh gợi nên sự băn khoăn và lo lắng, một sự cảm mơ hồ chẳng lành và cái gì đó mới mẻ đáng nghi ngờ – một dạng phụ nữ không phù hợp với "khuôn vàng thước ngọc" thời gian trước đó. "Không rõ ai là người phụ nữ này: một người phụ nữ đoan trang hay là một gái bán hoa, nhưng trong chân dung của cô ta là cả một thời đại" – một số người đã nhận xét thế. Ngày nay "Người đàn bà xa lạ" đã trở thành hình tượng của vẻ quý phái và sự tao nhã thượng lưu. Người phụ nữ ấy ngồi trong chiếc xe hở mui đi ngang qua cầu Anichkov, nhô cao lên trên thành phố sương mù trắng lạnh như một nữ hoàng…Trang phục của người phụ nữ này – chiếc mũ "Fransisk" với những chiếc lông chim nhẹ nhàng trang nhã, đôi găng tay Thụy điển làm từ loại da thuộc mỏng nhất, áo khoác "Skobelev" với lông thú và những dải lụa xanh, vòng đeo tay vàng – tất cả là những chi tiết thời trang của bộ trang phục phụ nữ những năm 1880, những chi tiết để tạo ra sự thanh lịch quý phái. Nhưng điều đó không có nghĩa là người phụ nữ này thuộc tầng lớp thượng lưu, có lẽ còn là ngược lại – quy luật bất thành văn hồi đó hoàn toàn loại trừ việc ăn mặc hoàn toàn theo đúng mốt như thế trong các tầng lớp thượng lưu của xã hội.
“Người đàn bà xa lạ” của Kramskoi tên thật là gì. Đây là một câu hỏi những ai quan tâm về hội họa thường thắc mắc.
Có người đoán thiếu nữ là người yêu đầu tiên của họa sĩ Kramskoi đã ngồi làm mẫu cho danh họa này. Họa sĩ tài hoa với mối tình đầu, suốt đời không quên. Ông đem bao niềm nhớ nhung tập trung vào nét bút làm nên một kỷ niệm tồn tại mãi trong lòng! Tác phẩm này, ông lấy “tên xa xôi” vì nghĩ rằng tất cả đều đã thành vĩnh hằng.
Nhưng có người lại nói, “Người đàn bà xa lạ” vốn là Annan Karenina, nhân vật chính dưới ngòi bút đại văn hào Tolstoi.
Kramskoi với Tolstoi là đôi bạn chân tình. Do sự đồng cảm với bộ danh tác “Anna Karenina” mà gợi hứng cho ông sáng tác, vì ông đặc biệt yêu mến nhân vật Anna Karenina. Oâng dùng thủ bút, ghi lại vẽ mỹ lệ của nàng, đó là việc rất thuận tình hợp lý.
Nhưng học trò của Kramskoi là Repin lại có một cái nhìn khác.
Ông cho rằng “Người đàn bà xa lạ” không phải bức mô tả chân dung mà là “tranh thuần tuý sáng tác”. Nhân vật trong tranh dựa theo người mẫu nào, đó là một phụ nữ lý tưởng, mỹ lệ trong lòng họa sĩ. Nhưng chúng ta vì yêu mến nét đặc sắc của “Người đàn bà xa lạ” dưới ngọn bút điêu luyện của Kramskoi, vẫn cảm thấy đằng sau bức danh họa, nên có một câu ghi chú để các nhà nghiên cứu có mấu chốt lý giải!
Xa lạ mà lại hóa gần gũi đến thân quen! Nếu như dưới ngọn bút điêu luyện của họa sĩ Kramskoi hình ảnh người phụ nữ xa lạ đẹp mỹ lê gây 1 ấn tượng khó quên cho người tiếp xúc. Dù chỉ là thoáng qua mà nhớ mãi! Thì dưới ngòi bút của nhà thơ trữ tình Nga Aleksandr Aleksadrovich Blok – nhà thơ hàng đầu của trường phái hình tượng Nga cho chúng ta thấy được nhưng suy tư của người lãng tử vô tình bắt gặp vẻ đẹp mỹ lệ đó!
Незнакомка
Người đàn bà xa lạ (Người dịch:Quỳnh Hoa)
По вечерам над ресторанами
Горячий воздух дик и глух,
И правит окриками пьяными
Весенний и тлетворный дух.
Вдали над пылью переулочной,
Над скукой загородных дач,
Чуть золотится крендель булочной,
И раздается детский плач.
И каждый вечер, за шлагбаумами,
Заламывая котелки,
Среди канав гуляют с дамами
Испытанные остряки.
Над озером скрипят уключины
И раздается женский визг,
А в небе, ко всему приученный
Бесмысленно кривится диск.
И каждый вечер друг единственный
В моем стакане отражен
И влагой терпкой и таинственной
Как я, смирен и оглушен.
А рядом у соседних столиков
Лакеи сонные торчат,
И пьяницы с глазами кроликов
«In vino veritas!» кричат.
И каждый вечер, в час назначенный
(Иль это только снится мне?),
Девичий стан, шелками схваченный,
В туманном движется окне.
И медленно, пройдя меж пьяными,
Всегда без спутников, одна
Дыша духами и туманами,
Она садится у окна.
И веют древними поверьями
Ее упругие шелка,
И шляпа с траурными перьями,
И в кольцах узкая рука.
И странной близостью закованный,
Смотрю за темную вуаль,
И вижу берег очарованный
И очарованную даль.
Глухие тайны мне поручены,
Мне чье-то солнце вручено,
И все души моей излучины
Пронзило терпкое вино.
И перья страуса склоненные
В моем качаются мозгу,
И очи синие бездонные
Цветут на дальнем берегу.
В моей душе лежит сокровище,
И ключ поручен только мне!
Ты право, пьяное чудовище!
Я знаю: истина в вине.
Vào buổi chiều ở trong những nhà hàng
Bầu không khí nóng, khô và hoang dại
Những kẻ say sưa luôn miệng hét vang
Những linh hồn giữa mùa xuân tê tái.
Ở đằng xa, sau bụi mù đường phố
Sau nỗi buồn biệt thự cháy thành tro
Vàng ánh lên bảng cửa hiệu bánh mỳ
Và vang lên tiếng khóc trẻ nhỏ.
Cứ buổi chiều sau những thanh chắn đường
Những quí ông đội mũ
Rồi với quí bà dạo trên bờ mương
Nói những lời quyến rũ.
Trên mặt hồ cọc chèo kêu cót két
Tiếng kêu đàn bà the thé vang lên
Còn trên trời như mọi người đều biết
Mặt trăng như cái đĩa cong vênh.
Cứ buổi chiều có một người duy nhất
Lại hiện lên trong chiếc cốc của tôi
Bằng hơi men cay nồng và bí mật
Làm inh tai và cam chịu như tôi.
Sát gần bên là những bàn to nhỏ
Mấy đứa hầu ngái ngủ vẫn lang thang
Những người say với những đôi mắt thỏ
“Chân lý nằm trong rượu!” hét vang.
Cứ buổi chiều vào giờ đã định
(Hay điều này chỉ nhìn thấy trong mơ?)
Hình bóng thiếu nữ dịu dàng mềm mỏng
Xê dịch trong khung cửa sổ sương mờ.
Chậm rãi đi giữa những người say rượu
Và luôn luôn chỉ có một mình
Thở bằng hương nước hoa và sương khói
Nàng nhẹ nhàng bên cửa sổ ngồi lên.
Phảng phất điều mê tín dị đoan
Quần áo lụa của nàng nhũng nhịu
Chiếc mũ làm bằng lông đà điểu
Và cánh tay chật hẹp đeo vòng.
Bao trùm lên sự gần gũi lạ lùng
Tôi nhìn vào chiếc khăn màu huyết dụ
Tôi nhìn thấy một bến bờ quyến rũ
Và một miền quyến rũ thật xa xăm.
Trao cho tôi những bí ẩn lặng câm
Trao cho tôi một mặt trời nào đó
Trong hồn tôi những nơi bị uốn cong
Rượu vang đắng cay thấm vào rất rõ.
Và những chiếc lông đà điểu lung linh
Trong đầu tôi ngả nghiêng dao động
Những con mắt sâu thẳm màu xanh
Đang nở hoa nơi bến bờ xa lắm.
Trong hồn tôi có một kho châu báu
Người ta trao chìa khoá chỉ cho tôi!
Kẻ say sưa quái vật. Em đúng rồi!
Tôi biết rằng: Chân lý nằm trong rượu.
24-4-1906, Tarn