(Tiếp theo)
Bây giờ mới nói về cái "hố".
Tôi có may mắn chơi với một ông anh "bia rượu" chung thủy đã 1/4 thế kỷ năm nay. Anh ấy sang Nga cùng năm, học trường Đường sắt (МИИТ), ốp ở metro Свиблово. Gọi là anh bởi bác ấy là dân đi bộ đội về mới đi học. Chính anh này đã từng "xộ" khám với hungmgmi ở thành phố Великие Луки trong câu chuyện về trốn visa đã kể lần trước.
Bác này được cái dễ tính, thích lọ mọ đi đó đây ăn hút. Đến nay vẫn thế, có "chai" nào hay hay hai anh em lại rủ nhau đi "cưa" ngay.
Một bữa hè năm 1988, tôi bảo anh:"Em biết có một cái Pivnoi bar hay lắm ở ngay trung tâm, hôm nào ta đi cái nhé!". Dĩ nhiên là bác ấy gật ngay.
Cái quán bia này nằm ngay ở Trung tâm thành phố, trên phố Pushkinskaya, phía sau tượng đài bác Dolgorukii cưỡi ngựa chỉ tay năm ngón vào Tòa thị chính Moskva. Đúng hơn là ở chỗ giao cắt với ngõ dốc Stoleshnikov mà anh em vẫn gọi nôm na là ngõ Trăm năm. Những bữa được nghỉ học, chúng tôi vẫn lang thang ra mạn trung tâm để "giải ngố", đi mua sách Việt Nam ở Nhà hữu nghị-Дом Дружбы gần đó trên phố Gorki và đứng chờ xe ô tô buýt số 87 để về trường. Cái bến xe buýt này cách cái quán bia bí ẩn kia có đâu chừng trăm mét là cùng, lần nào đứng chờ xe cũng thấy dân tình đứng xếp hàng dài, bình thản chờ chui xuống "hố".
Thế là đâm tò mò, bụng bảo dạ hôm nào phải thử chui xuống "hố" xem nó ra làm sao.
Thật ra cái tên gọi Яма tức là Hố (hay là Huyệt cũng vậy
) của quán bia ngầm này là tên gọi dân dã của dân bia bọt thủ đô. Chẳng biết quán “thành lập” vào năm bao nhiêu, chỉ biết khi làm phim “"Берегись автомобиля" nổi tiếng vào năm 1966, (khi tôi mới chào đời) người ta đã đến đây mượn tạm quán để quay cảnh bia bọt rồi. Dưới đây là một cảnh trong phim quay tại “Hố”:
Khi tôi và anh bạn đến quán này thì đã sẩm tối. Hôm đó quái ác thế nào Moskva lại có mưa nhỏ. Sau khi đứng xếp hàng mỏi cẳng trên Ngõ Trăm năm, với bộ quần áo ẩm mốc chúng tôi chui xuống hầm. Ấn tượng là hầm bia này khá nhỏ và ồn ĩ (tất nhiên). Cạnh tường vẫn là những máy bán bia tự động như bất kỳ một Pivnoi bar nào khác. Và nó cũng có một điểm chung với các quán bia khác về độ mất vệ sinh. Quán chật và đông, do vậy tìm mãi mới ra được một bàn ở ngay trung tâm “Hố”, phải đứng chung với mấy bác Nga khác trung trung tuổi. Các bác này nhìn thấy 2 thằng châu Á gầy còm nhỏ thó chui xuống hầm uống bia thì khá ngạc nhiên. Sau một hồi lâu, một bác không kìm được sự tò mò bèn hỏi mấy câu làm quen. Sau khi biết chúng tôi là sinh viên Việt Nam, họ tỏ ra vô cùng thú vị, nói gì đó về chiến tranh và Mỹ. Rồi chẳng hiểu sao một lúc sau, hai bên xoay sang trò đố nhau. Tôi trổ tài bật diêm hút thuốc bằng một tay, diêm xoè lửa trên tay mà bao diêm lại bay vào mặt người đối diện, còn anh bạn thì trổ tài bật diêm một tay chống gió, bàn tay khum tròn che lửa. Các bác Nga ồ lên ngạc nhiên, bắt chúng tôi dạy cho mấy trò đó nhưng mãi vẫn không học được. . Rồi sau đó hai bên đố nhau các bài toán vui xếp diêm, bàn tán cười rôm rả. Không khí trong hầm lúc này đã đặc quánh lại, có ai đó nói xắt ra từng miếng được cũng chẳng sai. Ngồi được khoảng 3 tiếng thì tôi sực nhớ ra là phải đến một ốp nữ công nhân mới sang để nhận quà ở nhà sang nên đành phải chia tay với “Hố” và những người bạn Nga mới quen…
Sau này, tôi và anh bạn có đi một số quán bia nữa ở thủ đô, rồi mò xuống tận thành phố khác uống bia ở quán, có trận suýt “uýnh” nhau ở quán bia nổi tiếng ở trung tâm thành phố Klin (nơi giờ sản xuất bia Klinskoe vẫn quảng cáo ầm ĩ)…nhưng không sao quên được trận uống bia dưới “hố”. Không phải bia và đồ mồi ngon, không phải ấn tượng tốt về những “bợm” bia người Nga bỗ bã…mà là vì cái không khí ở “Hố” nó đặc biệt quá vào thời điểm đó. Có chút gì đó cổ xưa của một hầm rượu phương Tây mà thường chỉ thấy trên phim ảnh, chỉ đọc trong tiểu thuyết, nơi ánh đèn không quá sáng, nơi có làn sương mờ đục của khói thuốc, có mùi khai nồng ẩm thấp và những khuôn mặt to béo, đỏ phừng vì hứng khởi…
Đâu chỉ có mình, mà trên các trang mạng của Nga, vẫn có nhiều những dòng nhớ lại “Hố” như một trong những quán bia nổi tiếng nhất ngày xưa ở thủ đô Liên xô. Tự nhủ, mình đúng là may hơn khôn khi tình cờ biết được quán này.
Chính nhờ trong những trang hồi tưởng đó, mới kiếm lại được hình ảnh quán “Hố” ngày xưa.
Đây, quán “Hố”"Яма" ở ngay góc bên phải tấm ảnh, nơi có một chú đang ngồi hút thuốc. Ảnh chụp năm 1982 trên phố Pushkinskaya:
Còn đây là một bức ký hoạ quán Hố vào năm 1977, dòng người xếp hàng từ Ngõ Trăm Năm sang phố Pushkin:
