[nthach]

Không có người đề xướng ở đất nước tôi

Vào những năm 1960, các nhà khoa học Xô Viết đã đề xuất tiến hành xây dựng loại máy tính vi mạch thế hệ thứ ba. Đa số đã tin tưởng rằng rất cần thiết để phát triển một dòng máy tính tương thích phần mềm và phần cứng. Nhưng đây mới chỉ là một điểm thỏa thuận. Lebedev, đã chứng minh được đầy đủ những ý tưởng và khả năng của ông để dự đoán triển vọng trong tương lai của sự phát triển nền công nghệ máy tính, ông đưa ra đề xuất để tiếp tục tạo dựng một dòng máy tính sử dụng phổ biến có kích thức nhỏ và trung bình. Thêm nữa, ông còn đề nghị cho phát triển tiếp một siêu máy tính riêng biệt, bởi do công nghệ của nó hết sức khác biệt so với loại máy tính cỡ nhỏ được sử dụng phổ biến khác.
Vào cuối những năm 1960, Lebedev, Glushkov và các đồng sự của họ tin rằng, các nhà khoa học Xô Viết đã tích lũy được rất nhiều kinh nghiệm trong nền công nghệ máy điện toán và cũng đã có một tiềm năng to lớn để tiến hành chế tạo. Họ yêu cầu được cộng tác với các hãng sản xuất máy tính lớn của Tây Âu để phát triển dòng máy tính thế hệ thứ tư trước khi nước Mỹ chế tạo ra nó. Nhưng đối thủ của Lebedev lại đưa ra một đề xuất cho lựa chọn khác – sao chép lại hệ thống máy tính IBM-360 thế hệ thứ ba của Mỹ đã chế tạo cách đó vài năm trước. Chính quyền Xô Viết đã thông qua nghị quyết cho phát triển dòng máy tính điện tử hệ thống đồng nhất [Phiên âm tiếng Nga là: Yedinaya Systema Elektronnoi Vuichislit'elnoi Mashini, hoặc ES EVM], nó được thiết kế đảo ngược lại từ cấu hình của loại IBM-360. Viện Cơ khí Chính xác không được đề cập đến trọng nghị quyết này. Khi thảo nghị quyết, tác giả đã cố gắng thuyết phục Sergei Alexeevich tham gia khai triển dự án IBM-360. Sau khi tham khảo ý kiến với những chuyên gia hàng đầu, Lebedev đã từ chối và nói: " Nhưng chúng tôi đã làm một việc gì đó rất phi thường!" Ý nghĩa của câu nói này là bất kể như thế nào thì ông cũng vẫn sẽ tiếp tục thực hiện công trình của mình trên dự án siêu máy tính.
Quyết định sao chép lại nguyên mẫu máy tính IBM-360 không thể có bất kỳ kết quả thực tế nào cho Viện Cơ khí Chính xác hoặc bất kỳ hãng công nghệ máy tính nào khác bằng không thì cho một tổ chức cạnh tranh. Viện Nghiên cứu Khoa học Công nghệ Máy tính Điện tử thuộc Bộ Công nghệ Radio – hoặc NISEVT, đã có tham vọng trở thành người dẫn đầu trong lĩnh vực này. Sulim, khi đó mới 40 tuổi được bổ nhiệm làm phó bộ trưởng Bộ Công nghệ Radio. Ông đã quá hiểu về tầm quan trọng của công nghệ máy tính cho nền kinh tế quốc gia và vào năm 1967, ông đã đề xướng một nghị quyết của chính phủ để xây dựng các xí nghiệp chế tạo máy tính trên khắp đất nước Liên Xô.

Theo như kế hoạch của Sulim, nòng cốt của các tổ chức phát triển nền công nghệ máy tính, ví dụ như SKB-245, Schetmash và Viện Cơ khí Chính xác tất cả các tổ chức này nằm trong sự kiểm soát của NISEVT. Nhưng phần đề xuất này không được chấp nhận. Tổ chức NISEVT được cơ cấu tại SKB-245 – một đối thủ cũ của Viện Cơ khí Chính xác. Vào lúc này, sau khi được thành lập một công việc chính là hoạt động văn hóa. Các nhân viên có khả năng cao của tổ chức đã có thể đánh giá được những lợi thế và những bất lợi của sự phát triển công nghệ máy tính nước ngoài để tự cải tiến cho những chiếc máy tính của họ. Trái lại, những đội ngũ khoa học của NISEVT được thành lập rất vội vàng và thiếu sự gắn kết. Thậm trí những chuyên gia hàng đầu được NISEVT tuyển mộ (chỉ một số ít người, bao gồm cả Rameev và Vladimir Konstantinovich Levin), cũng không thể ăn khớp được với nhau hoặc đã tạo ra những sự thay đổi trong tổ chức. NISEVT lại vẫn tiếp tục nhái lại những mẫu máy tính đã lỗi thời của nước ngoài, mặc dù chính quyền Xô Viết đã giao cho nó một trọng trách là nhóm dẫn đầu trong công cuộc phát triển công nghệ ES EVM.

Cuối cùng, chính phủ cũng quyết định cho sao chép lại hệ thống IBM-360, Sergei Alexeevich – một người đốt thuốc liến tục, đã không thèm để ý đến mối hiểm nguy của căn bệnh phổi, ông đến tìm gặp bộ trưởng Alexei Nikolayevich Kosygin để cảnh báo với ông ta rằng, nếu cứ đi nhái lại hệ thống IBM-360 thì sẽ dẫn đến sự diệt vong cho nền công nghệ máy tính Xô Viết. Nhưng ông ta nhất định từ chối và đẩy sự việc sang cho vị phó bộ trưởng, nhưng cuộc gặp gỡ giữa Sergei Alexeevich với vị này cũng chằng hề mang lại một kết quả gì. Sau đó, bệnh của Lebedev bị trầm trọng hơn. Đôi khi, cũng hy vọng ông sẽ bình phục, nhưng cũng chẳng được bao lâu. Sức khỏe của Lebedev dần bị suy yếu bởi những năm tháng căng thẳng và công việc không ngừng của ông. Ông được trao tặng huân chương Lênin vào lần sinh nhật thứ 70 ở ngay trong ngôi nhà ông. Khi đó, Lebedev đã rất yếu và cũng rất hiếm khi rời khỏi chiếc giường của mình. Phần thưởng đã mang lại cho ông một niềm vui bé nhỏ, bởi vì ông đã tận tụy với công việc và những cống hiến của đời ông cho khoa học.

Ngày 3/7/1974, Golovistikov từ Kiev trở về Moscow và đến thăm Sergei Alexeevich tại bệnh viện. Golovistikov đã nói với Sergei Alexeevich rằng ông ta mới đến thăm Feofania, nơi mà chiếc MESM được tạo nên. Lebedev rất chăm chú lắng nghe nhưng không nhìn vào ông ta, mà chằm chằm hướng mắt về một khoảng xa. Petr Petrovich nhớ lại rằng, cái nhìn đó như là hướng đến sự yên nghỉ cuối cùng của đời ông. Khi đó cũng rất bất ngờ, với bệnh tình trầm trọng Lebedev trở nên bị kích động, có lẽ ông đã hồi tưởng những năm tháng ở Kiev tuy cực khổ nhưng vui vẻ mà ông đã từng trải qua, nơi mà ông đã có thể thực hiện được những ý tưởng của mình. Đó cũng là ngày cuối cùng của một người lao động vĩ đại, một thiên tài khoa học và là một người đàn ông tuyệt vời – Sergei Alexeevich Lebedev.

Một người như Lebedev đã phải hứng chịu nạn quan liêu rộng khắp trong chính quyền Xô Viết và những quyết định không thận trọng của nó. Thật đáng tiếc cho Liên Xô, những lời tiên đoán của Lebedev đã trở thành sự thực. Ở Mỹ và các quốc gia khác, sự tiến triển trong nền công nghệ máy tính của họ ngày càng lớn mạnh trên phương diện Lebedev đã kiến nghị. Khi đó, các nước khác trên thế giới đang trên đà phát triển những chiếc siêu vi tính có hiệu suất cao và những chiếc máy tính cá nhân cỡ nhỏ. Chính quyền Xô Viết thì sử dụng một khối lượng tiền khổng lồ cho dự án máy tính gia đình ES EVM. Sao chép lại hệ thống IBM-360 đã xảy ra nhiều vấn đề, mở rộng thời hạn của dự án và thúc ép sự nỗ lực của đội ngũ thiết kế. Tất nhiên, một vài trị số được sao chép trong hệ thống đã lỗi thời dưới dạng điều khiển là những công nghệ mới, họ cũng đang trên đà phát triển một phạm vi rất lớn về các thiết bị ngoại vi và cũng đã đạt được những kỹ năng mới trong hệ thống máy tính "Xô Viết hóa" từ nước ngoài. Nói chung, các tiến triển mà nền công nghệ điện toán lúc đó đạt được là rất ít, đặc biệt là do các tài liệu của IBM-360 là rất khó kiếm…

http://sovietcomputing.com