[Phạm Việt Hùng]

Việc nổ ra chiến tranh chỉ còn được tính bằng ngày , giờ và có thể là phút thôi . Vậy mà các lực lượng vũ trang của đất nước còn chưa hoàn toàn được đưa vào tư thế sẵn sàng chiến đấu . Một phần quan trong bộ đội có nhiệm vụ chặn địch ở ngay biên giới , hãy còn đóng quân khá xa , ở sâu trong vùng nội địa ở các quân khu . Không còn có hy vọng rằng các đơn vị đó ngay khi bắt đầu chiến tranh có thể kịp tiến ra tuyến triển khai của mình để bảo vệ biên giới .
Trang bị của các đơn vị về căn bản vẫn còn là những vũ khí , khí tài kiểu cũ . Súng bộ binh tự động , các loại xe tăng , máy bay , phương tiện chống tăng và phòng không kiểu mới hãy còn sản xuất được ít . Việc trang bị lại kỹ thuật mới cho quân đội hãy còn đang trong quá trình thực hiện .
Đất nước của chủ nghĩa xã hội chiến thắng có đầy đủ mọi tiền đề , trong tất cả các thành quả của mình , để đánh bại cuộc xâm lược của chủ nghĩa đế quốc ngay từ đầu . Song chiến tranh đối với Liên Xô đã bắt đầu trong một hoàn cảnh không được thuận lợi . Bộ máy chiến tranh khổng lồ của nước Đức Hitle không chỉ bao gồm những gì mà bọn phát-xít đã tạo ra được trong những năm chúng thực hiện khẩu hiệu "Đại bác thay cho bơ" , mà còn tất cả những gì mà chúng đã kịp vơ vét được trong nhiều nước châu Âu bị chúng xâm chiếm .
Đánh Liên-Xô , bọn Đức đã huy động 190 sư đoàn của chúng và của bọn chư hầu gồm : 5.5 triệu người , gần 5 vạn súng cối và pháo dã chiến , gần ba nghìn tăng và pháo tự hành , 5 nghìn máy bay . Toàn bộ số quân đó đã được động viên hoàn toàn , đã có kinh nghiệm hai năm chiến tranh và đuọc bố trí sẵn thành từng cụm amnhj theo hướng của những mũi tiến công chính .
Làm thế nào để đối phó với tình thế đã xảy ra ? Phải bắt đầu từ đâu để có thể cấp tốc đưa bộ đội từ quân khu Lêningrat ra sẵn sàng chiến đấu ? Cần phải làm gì để củng cố phòng thủ của thành phố và của các cửa ngõ dẫn đến thành phố ? những vấn đề ấy và nhiều vấn đề khác nữa đã đặt ra trong tâm trí tôi trong cái đêm hè ngắn ngủi ấy .
Khi ánh ban mai tràn vào trong toa xe , tôi ngước nhìn ra ngoài cửa sổ . dọc theo con tàu chạy , hết những cánh rừng xanh rậm rạp , lại đến những đầm lầy đầy nước lướt qua . Rồi dến lúc bánh xe lăn ầm ĩ trên cầu sắt , và trước mắt hiện ra con sông Vônkhôp trong suốt hai năm sẽ là chiến tuyến ngăn cách giữa các đạo quân giao chiến . Khi đó , không một ai nghĩ rằng quân thù có thể sẽ vào sâu đến thế ; tới sát Leningrat , gần Matxcơva và đến tận bờ sông Vônga .
Đặt chân lên đất Lêningrat , người khách nào mà không bồi hồi xúc động . Đây là nới mà mọi vật đều nhắc ta nhớ đến quá khứ vĩ đại của nhân dân Nga , nới mà V.I.Lênin - vị lãnh tụ vĩ đại của giai cấp vô sản quốc tế -đã sống và làm việc nhiều năm , là thành phố từ năm 1924 đã được mang tên vẻ vang của người .
Do vua Piôt lập ra , Pêtcbua từ năm 1712 đến tháng ba 1918 đã là thủ đô của nước Nga . Nó đã giữ một vai trò lớn trong lịch sử của đất nước . Trong ý thức của nhân dân , vinh quang của nước Nga và vinh quang của thành phố này hòa vào làm một , Đại thi hào Puskin , người đã phấn khởi ngợi ca "Tác phẩm của Piốt" , đã viết ra những dòng thơ thật là tiên tri :
Hãy tươi đẹp lên , hỡi thành phố của Piốt!
Và hãy đứng vững , không gì lay chuyển nổi như ngước Nga...
Những nhà kiến trúc đại tại đã dựng lên những quần thể kiến trúc mỹ lệ , biến thành phố này thành một trong những đô thành đẹp nhất thế giới . Trụ sở bộ tư lệnh Hải quân , việnu Ecmi-tajơ , Viện Hàn lâm mĩ thuật , Quảng trường Cung điện , quảng trừong Macxôvô những đường bờ sông Nêva và sông Fôntaca , những lâu đài và công viên với vẻ đẹp độc đáo ở Puskin , Paplôp-xcơ , pêtergôf và Oraniembaum đã làm cho tất cả những ai đã tới thành phố này đều phải khâm phục .
Ngay từ nhũng ngày đầu mới thành lập , Pêtecbua đã trở thành một trung tâm khoa học , văn hóa và nghệ thuật . Ở đây đã sống và làm việc những nhà bác học thiên tài : Lômônôxốp , Menđêlêép , Timiriazep , Xêchênôp , Paplôp . Ở đây , các nhà văn và nhà soạn nhạc Nga vĩ đại - Puskin , Gôgôn , Nêcraxôp , Đôxtôepxki , Xantưcôp-Sêđrin , Glinca , Xuricôp , Brunlôp và Rêpin cũng đã sáng tác ở đây .
Trước lúc bắt đầu cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại , ở Lêningrat có 60 trường đại học và 101 trường trung học chuyên nghiệp , trong đó có 12 vạn sinh viên theo học , 100 viện nghiên cứu khoa học , 28 nhà hát , 146 câu lạc bộ và nhà văn hóa , 722 thư viện , 43 viện bảo tàng . Các cung điện và các viện bảo tàng ở đây là nơi cất giữ và trưng bày nhiều tác phẩm ưu tú của nền văn hóa Nga và thế giới .
Từ đầu thế kỷ trước , Pêtcbua là một trung tâm chủ yếu của phong trào cách mạng . Ở đây , năm 1825 , từ quảng trường Xênat-xcaia những người tháng chạp đã công nhiên khiêu chiến chế độ Nga hoàng . Từ nới đây , các nhà dân chủ cách mạng Bêlinxki , Ghecsen , Checnưsepxki , Đôbrôlubôp đã kêu gọi nhân dân đứng lên đấu tranh đòi tự do .
Tại nơi này , năm 1878 , Victo Ocnoopxki và Xtêpan Khanturin đã lập ra tổ chức chính trị của giai cấp vô sản _ "Hội công nhân miền Bắc" . năm 1895 , V.I.Lênin đã thống nhất các nhóm mác-xit ở Pêtécbua lại thành Liên minh đấu tranh để giải phóng giai cấp công nhân , tổ chức này đã là mầm mống của đảng Mac-xít cách mạng kiểu mới .
Rất nhiều nơi trong thành phố Lêningrat gắn với tên tuổi của V.I.Lênin . Những xóm thợ ở ngoại ô xưa kia , nơi Lênin đã tiến hành hoạt động cách mạng ; ngôi nhà ở phố Đại hội , nơi người trong cuộc tranh luận với bọn men-sê-vich hồi tháng sáu năm 1917 , tại đại hội I các Xô-viết toàn Nga , đã nói lên câu bất hủ "Có một đảng như thế đấy!" , như báo trước một cách tiên tri về thắng lợi của Đảng cộng sản bôn-sê-vich sắp tới , quảng trường trước nhà ga Phần Lan ; điện Xmônưi , nơi đóng trụ sở của bộ tham mưu Pêtrôgrat tháng mừoi năm 1917
Lêningrat là thành phố của ba cuộc cách mạng . Cả cuộc cách mạng Nga lần thứ nhất 1905-1907 lẫn cuộc cách mạng dân chủ tư sản tháng hai 1917 đầu đã bắt đầu tại đây . Con trong những ngày tháng mười 1917 , thì từ đây đã mở đầu cho cuộ cách mạng xã hội chủ nghĩa . Từ nơi này , từ thành phố Lênin , cái nôi của đại cách mạng Xã hội chủ nghĩa tháng mười , đã vang đi toàn thế giới những lời lịch sử về việc thành lập Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giứoi . Từ nơi này , thực hiện ý chí của toàn dân đã đập tan gông xiềng đáng nguyền rủa của ách no lệ tư bản chủ nghĩa , chính phủ xô-viết vừa mới thành lập đã gửi đến nhân dân các nước đang giao chiến lời kêu goi chấm dứt cuộc chém giết đé quốc chủ nghĩa và ký kết một hòa ước công bằng , dân chủ .
Trong những năm chính quyền xô viết , Lêningrat đã trở thành một trung tâm kinh tế lớn bậc nhất ở Liên Xô . Công nghiệp của thnhaf phố Lênin đã cung cấp cho đất nước xô viết chiếc mãy kéo đầu tiên , máy cán thô đầu tiên . nhiều nhà máy xí nghiệp , nhiều công trường quốc doanh và nông trang tập thể ở khắp nước đã biết các máy móc do Lêningrat chế tạo . Không có một nơi nào ở Liên Xô mà sản phẩm của nền công nghiệp Lêningrat không tới .
Vào buổi sáng chủ nhật hôm đó , cái buổi sáng sẽ trở thành một cái mốc lịch sử quan trọng trong đời sống của nhà nứoc Xô-viết và sẽ làm thay đổi các ý niệm và thói quen của ngừoi ta trong nhiều năm trời - vào cái buổi sáng ấy, Lêningrat vẫn đang sống một cuộc sống bình thường . Sau một tuần làm việc người dân Lêningrat nghỉ ngơi . họ vội vã để ra ngoại thành , ra bãi biển , tới các công viên và các vườn hoa .
Thế rồi , thình lình giữa cuộc thanh bình đó có một dữ đột nhập vào :"Chiến tranh!" Nhân dân túm tụm lại xung quanh các loa phóng thanh , lắng nghe lời tuyên bố của chính phủ xô-viết . Trên mặt ai nấy đều lộ vẻ lo lắng cho số phận của đất nước , cho thành phố quê hương , cho cuộc sống của những người ruột thịt và thân thích .
"Cuộc tấn công quái dị này vao đất nước chúng ta , _ bản tuyên bố viết , _ là một sự phản trắc xưa nay chưa từng có trong lịch sử của các dân tộc văn minh . Cuộc tấn công vào nước chúng ta đã đựoc tiến hành mặc dù Liên-Xô và Đức đã ký hiệp ước không xâm phạm lẫn nhau và Liên-Xô đã hết sức trung thực thi hành mọi điều khoản của hiệp ước đó" .
Chính phủ kêu gọi toàn dân xô-viết , các quân nhân trong các lực lượng vũ trang và nân dân lao động ở hậu phương hãy xiết chặt hàng ngủ hơn nữa xung quanh Đảng cộng sản và trung thực hoàn thành gnhiax vụ của mình đối với Tổ quốc .
Bản tuyên bố đã kết thúc bằng những lời mà sau này đã trở thành những khẩu hiệu chiến đấu trong cuộc đấu tranh chống quân phát-xít Đức xâm lược :"Sự nghiệp chúng ta là chính nghĩa . Quân thù sẽ bị tiêu diệt .Thắng lợi sẽ về chúng ta " .
Phần tiếp theo : Quân thù cố xông tới thành phố .