[nqbinhdi]

Đấy là ngày 16-4 năm 1972, một ngày đau thương của thành phố quê hương.

Chúng tôi vừa thi Toán toàn miền Bắc xong trước đó 10 ngày. Do luyện thi học sinh giỏi miền Bắc nên các môn khác đã xếp lại, thi xong, hai lớp Văn và Toán lao vào học bù cho kịp chương trình để còn chuẩn bị cho thi tốt nghiệp và thi ĐH. Vì vậy phải học cả buổi tối.

Tối thứ Bảy 15-4, chúng tôi học môn Chính trị, bài Hợp tác hóa nông nghiệp do thày Diễm, hiệu phó kiêm bí thư chi bộ trường, vừa là thày dạy Toán kỳ cựu vừa dạy môn Chính trị cho các lớp 10 chuyên Toán và Văn. Chúng tôi học đến hơn 21h thì tan, đạp xe về đến nhà được một lát thì thấy cha tôi đi xe com-măng-ca đảo về qua nhà, chỉ nói rất nhanh: "Đêm nay cẩn thận, máy bay Mỹ nó đánh đấy. Hồi chiều nó đã pháo kích Thái Bình, mấy hôm trước thì Nam Định nên rất có thể đêm nay nó sẽ ném bom đến Hải Phòng", thế rồi cụ lại tất tả đi chỉ huy bộ đội chuẩn bị đánh địch. Sau này tôi biết được (từ Đại tướng Nguyễn Quyết) rằng chiều hôm đó cha tôi (lúc đó đang là Phó tư lệnh Bộ tư lệnh 350 bảo vệ HP) và cô Võ Thị Hoàng Mai (lúc đó đang là Phó chủ tịch UBHC thành phố HP, là vợ bác Nguyễn Quyết) đã phải cùng nhau ra một quyết định rất khó khăn: Sơ tán các khu tập thể Xi Măng ngay sát gần nhà máy Xi măng, đề phòng địch đánh huỷ diệt. Khó khăn là vì từ sau 1968 địch đã không đánh ra trên vĩ tuyến 20, đã hơn 3 năm không có báo động phòng không. Nếu đêm nay địch không đánh mà cứ sơ tán dân thì sẽ mất tín nhiệm với dân và dân sẽ khổ vì phải lôi thôi lếch lếch chạy ra ngoại thành. Nhưng nếu không sơ tán, địch đánh, chết dân thì thật là có tội. Cuối cùng thì quyết định cứ sơ tán, dẫu không có ném bom thì sẽ cùng chịu trách nhiệm trước Thành ủy về quyết định ấy, chứ để dân thương vong là có tội lớn trước nhân dân. Chuyến xe cuối cùng rời khu tập thể chừng 15 phút thì bom rơi. Đêm hôm đó thành phố đã huy động toàn bộ xe ca của Cty xe khách, đút xe vào từng dãy nhà tập thể đốc dân di tản - cũng chỉ kịp chở bà con sang Rế, cách đó chừng 6-7 km đổ dân xuống khu đồng trống rồi quay lại đón chuyến tiếp theo. Thật là may vì B52 rải một vệt trùm lên khu tập thể, không di tản kịp thì không biết thương vong sẽ còn lớn chừng nào.

Tôi vừa chợp mắt được một lúc thì giật nảy người bởi những tiếng rú như xé vải, tiếng đạn tên lửa nổ như sét đánh cùng tiếng nổ ầm vang của rất nhiều cỡ súng. Địch đánh thật rồi. Cả nhà tôi chạy xuống tầng dưới cùng của ngôi nhà ba tầng, nấp dưới gậm cầu thang - đã 3 năm không có bom đạn, các hầm hố cũng đã san lấp gần hết. Tôi leo lên gác 3 của tòa nhà xem đánh nhau. Tên lửa ta bay ngang bay dọc, rất nhiều, cái bóng tòa nhà chúng tôi ở cứ chạy lui chạy tới trên sân theo các vệt tên lửa bay. Tiếng nổ âm vang, đạn cao xạ lừng lững bay từng vệt. Những dây chớp lửa bom nháng nhàng khắp tứ phía. Mãi đến gần sáng mới ngưng tiếng súng.

Trời đã chạng vạng sáng, nhìn phía Sở Dầu khói bốc lên nghi ngút, đen kịt, che hẳn một khoảng trời rộng. Trên đường phố bắt đầu có những đoàn xe đủ các loại chạy qua, chở đầy người bị thương, cùng nhắm về phía Bệnh viện Việt-Tiệp (nhà tôi ngay trên đường dẫn tới bệnh viện V-T).

8 giờ sáng, chúng tôi được báo rằng không tập trung tại trường để làm lễ tiễn các bạn lên đường nhập ngũ ngày hôm đó mà sẽ tập trung tại ngõ Trí Tri để chia tay các bạn - lớp tôi cũng có một bạn nhập ngũ hôm đó. Chúng tôi tới được ngõ Trí Tri thì lại có báo động. Lại đánh nhau. Chỉ thấy tiếng bom ầm ầm khắp nơi, nhất là phía Cảng, chen lẫn tiếng pháo cao xạ, hầu như không có tên lửa bắn lên mấy nữa. Tan bom được một lúc lâu, chúng tôi nghe dân chúng kháo nhau máy bay ném bom cả vào khu trường Thái Phiên của chúng tôi bèn cùng nhau đạp xe tới đó. Tới nơi thì chỉ thấy khu tập thể công nhân gồm 10 nhà 4 tầng phía bên kia đường đã vừa bị đánh bom sập hoàn toàn, giữa đường trước cổng trường là một hố bom rộng hoác. Gần đó là cả một đống chiếu-màn dùng để bó và khênh người máu bê bết vẫn còn tươi nguyên. Công binh đang chặn không cho vào trường vì trong đó vẫn còn rất nhiều bom xuyên chưa nổ - những quả bom con có cánh, bung ra từ bom mẹ, khi rơi xuống xoay như mũi khoan và có liều nổ lõm ở đầu để có thể khoan xuống qua chừng 10-15 cm bê tông mới nổ (là bề dày của nắp hố cá nhân). Ngày hôm ấy, đứng trước cổng trường còn chưa tan mùi khói súng, uất nghẹn cả họng, mấy đứa lũ chúng tôi nước mắt nước mũi giàn giụa và nghiến răng thề rằng sẽ phải cầm súng, trả cho được mối thù này. Mấy hôm sau quay lại mới được vào trường thì vẫn thấy đống màn chiếu ở đó, máu đã khô đen đi. Cái lớp học của lớp tôi trên đầu hồi tầng 3 đã bị tên lửa Mỹ bắn bay đi đâu mất, sập sàn xuống lớp 8 Toán dưới tầng 2. Trên bảng đen lớp 8T vẫn còn dòng phấn chữ ai đó viết vội: "Thái Phiên ơi, thù này phải trả!".

Hàng mấy trăm người dân HP đã chết trong trận bom khốc liệt ấy, nhiều hơn số dân thường bị chết trong 3 năm chiến tranh phá hoại từ cuối 1965 đến đầu 1968. B52 đã vạch những vệt chết chóc qua các khu tập thể Xi Măng, Cầu Quay, qua thôn Phúc Lộc của huyện Kiến Thụy... Nghĩa trang Thành phố hôm đó đã có hố chôn chung hàng trăm người, mà nhiều người chỉ còn một phần thân thể. Tất cả các khoa của Bệnh viện Việt-Tiệp ngày hôm đó đều biến thành khoa mổ, máu đọng lép nhép trên sân trước các phòng cấp cứu.

Sẽ không bao giờ những hình ảnh của ngày ấy phai mờ trong tâm trí tôi.