[YuriYushakov]

Mời các bạn đọc một truyện ngắn rất hay của M.Sôlokhov:
Khoa học căm thù
M.Sô-lô-khốp
Trong chiến tranh, cây cối cũng như con người, mỗi cây có một số phận riêng. Tôi đã nhìn thấy một mảnh rừng lớn bị lửa đạn đại bác của ta thiêu trụi. Cách đây ít lâu, bọn Đức vừa bị đánh bật ra khỏi thôn X, đã cố thủ khu rừng này; chúng nghĩ rằng chúng có thể trụ được ở đây, nhưng thần chết đã hái tất cả bọn chúng cùng với cây cối. Dưới những thân cây thông bị đổ là xác bọn lính Đức; trong những bụi cây dương xỉ xanh non, rải rác những mảng thịt tả tơi của chúng đang thối rữa; và mùi nhựa thông thơm ngát từ những thân cây thông bị phạt ngang toả ra cũng không thể nào át nổi mùi hôi thối sặc sụa, ngột ngạt, gay gắt xông lên từ những chiếc thây rữa nát. Dường như ngay cả đất ở những miệng hố đại bác tàn khốc màu nâu bị cháy xém cũng xông lên mùi mồ mả.
Cái chết ngự trị một cách oai nghiêm và thầm lặng trong khu rừng bị thưa đi và xới tung lên vì đạn đại bác của ta; chỉ có điều kỳ lạ là ở chính giữa khu rừng thưa, còn sót lại một cây bạch dương, và gió vẫn đung đưa những cành cây đã bị thương vì mảnh đạn, vẫn rì rào trong những khóm lá bóng láng non tơ.
Chúng tôi đi xuyên qua khu rừng thưa. Một chiến sĩ hồng quân làm liên lạc đi trước tôi lấy tay khẽ xoa lên thân cây bạch dương, hỏi với một vẻ ngạc nhiên âu yếm và chân thành:
- Này anh bạn thân mến, làm sao mà chú mình lại toàn vẹn được thế này nhỉ ?...
Nhưng nếu cây thông bị chết vì mảnh đại bác, gục xuống như bị xén ngang và ở chỗ bị cắt lủng lẳng các ngọn cây dính đầy nhựa, thì cây sồi lại chết theo cách khác.
Mùa xuân năm trước, đạn đại bác của quân Đức đã rơi trúng chân một cây sồi già mọc bên bờ một dòng suối vô danh. Một lỗ thủng toang hoác đã làm khô cứng mất nửa thân cây, nhưng còn nửa kia, vì chỗ toác mà bị gục xuống mặt nước, thì đến mùa xuân đã sống lại một cách kỳ lạ và lại phủ đầy những lá non. Cho đến ngày hôm nay, thì có lẽ những cành thấp của cây sồi tàn phế đang tắm mình trong dòng nước chảy, còn những cành cao thì vẫn khao khát vươn lên mặt trời với những chiếc lá thanh thanh căng nhựa.
Dáng người cao, lưng hơi gù, đôi vai rộng nhô lên như cánh diều hâu, trung uý Ghêraximốp ngồi trước của hầm công sự và kể tỉ mỉ về trận đánh hôm nay, về đợt tấn công bằng xe tăng của đối phương đã bị tiểu đoàn đánh trả thắng lợi.
Khuôn mặt gày gò của trung uý bình thản, gần như là lãnh đạm, đôi mắt sưng húp nheo lại một cách mệt mỏi. Anh nói giọng trầm, hơi rè rè, thỉnh thoảng lại đan những ngón tay to, gân guốc với nhau, và cử chỉ này tương phản lạ lùng với dáng người lực lưỡng, với khuôn mặt dũng cảm đầy nghị lực của anh, nhưng nó lại thể hiện rất rõ nỗi đau đớn thầm lặng hoặc những suy nghĩ sâu sắc, nặng nề của anh.
Nhưng bỗng nhiên anh im lặng, và khuôn mặt thoắt biến sắc, đôi má xạm đen bỗng nhợt nhạt, dưới lưỡng quyền, gân nổi lên từng cục; trong đôi mắt đăm đăm nhìn về phía trước, rực lên một nỗi căm hờn mạnh liệt và hung bạo đến nỗi tôi bất giác quay nhìn theo hướng mắt anh và thấy trong rừng, từ tuyến trước trận địa phòng ngự của ta, ba tên tù binh Đức đang đi tới, phía sau, một đồng chí hồng quân đi áp giải, bộ quân phục mùa hẽ dãi nắng bạc phếch, mũ ca lô hất ngược sau gáy.
Anh chiến sĩ hồng quân bước đi chậm rãi. Khẩu súng trường trong tay anh đung đưa nhịp nhàng, lưỡi lê lấp loáng dưới ánh nắng. Mấy tên tù binh Đức cũng lê bước chậm rãi, miễn cưỡng nhấc những cặp chân đi ủng thấp cổ, bê bết bùn đất sét vàng.
Tên Đức đi đầu đã có tuổi, má hõm sâu, râu rậm màu hạt dẻ, khi đi ngang qua hầm công sự gườm gườm nhìn chúng tôi bằng cặp mắt chó sói, rồi hắn xoay người lại, vừa đi vừa sửa lại chiếc mũ sắt buộc ở thắt lưng. Và, thế là, trung uý Ghêraximốp nhảy chồm lên, quát người chiến sĩ hồng quân bằng một giọng gay gắt như chó_sủa:
- Sao thế hả, cậu đi dạo mát với chúng đấy à ? Bước mau lên nào! Đã bảo là dẫn chúng đi nhanh lên!...
Rõ ràng là anh còn muốn quát thêm một câu gì nữa, nhưng ngẹn đi vì xúc động, anh quay phắt người và chạy nhanh xuống bậc tam cấp bước vào hầm công sự. Đông chí chính trị viên đại đội chứng kiến câu chuyện này; để đáp lại cái nhìn ngạc nhiên của tôi, anh nói nhỏ:
- Biết làm thế nào được, thần kinh đấy! Cậu ấy bị bọn Đức bắt làm tù binh, chắc anh chưa biết nhỉ? Có dịp nào đó, anh hãy bắt chuyện với cậu ấy. Hồi ấy cậu ta đã phải chịu đựng ghê gớm và sau này thì không tài nào nhìn nổi bọn lính Hitler đang còn sống. Phải, không tài nào nhìn nổi chính những đứa còn sống ấy! Nhìn bọn đã chết rồi thì không sao, và có thể nói rằng cậu ấy hài lòng nữa kia, nhưng hễ cứ nhìn bọn tù binh thì cậu ấy hoặc là nhắm mắt lại, mặt nhợt nhạt và toát mồ hôi, hoặc là quay ngoắt rồi đi biến.
Đồng chí chính trị viên đại đội dịch lại gần bên tôi, thầm thì:
- Tôi đã hai lần cùng cậu ấy xung phong: thật là như mãnh hổ. Giá mà anh được tận mắt trông thấy cậu ấy xông lên như thế nào. Tôi cũng đã được thấy nhiều, nhưng đâm lê và đánh bằng báng súng như cậu ấy thì thật là khủng khiếp.
Ban đêm, trọng pháo của Đức hoạt động mạnh. Từ phía xa vọng lại tiếng đại bác nổ, vài giây sau, trên bầu trời đầy sao, vút qua đầu chúng tôi có tiếng đạn thép rít lên nghe to dần rồi xa dần, và tiếp theo ở đâu đó phía sau chúng tôi, nơi con đường ban ngày nghìn nghịt những ô tô chở đạn dược ra tiền tuyến, bừng lên một ánh chớp lửa màu vàng kèm theo một tiếng nổ rền.
Chen giữa những loạt súng, lúc khu rừng trở lại im ắng, tiếng muỗi kêu vo ve, tiếng những con ếch hoảng sợ trước cuộc bắn phá rụt rè gọi nhau trong đầm lầy gấn đó nghe đã rõ.
Chúng tôi nằm dưới một bụi phỉ tử, và trung uý Ghêraximốp vừa phe phẩy một cành cây nhỏ đuổi muỗi vừa chậm rãi kể cho tôi nghe về cuộc đời mình. Câu chuyện này tôi nhớ được như thế nào, xin kể lại như thế ấy.
- Trước chiến tranh, tôi làm thợ máy trong một nhà máy ở miền tây Xibia. Tôi được gọi nhập ngũ ngày mồng chín tháng Bảy năm ngoái. Gia đình tôi gồm có vợ, hai con nhỏ và ông bố tàn tật. Tiễn đưa, thì tất nhiên là vợ tôi có khóc, nhưng lúc lên đường, cô ấy lại nói: “Anh cứ kiên quyết bảo vệ Tổ quốc và gia đình. Nếu cần thì hãy hiến dâng cả cuộc đời để giành lấy thắng lợi cho chúng ta”. Tôi nhớ rằng khi đó tôi đã cười và nói với cô ấy rằng: “Này, thế em là cái gì đối với anh, là vợ hay là tuyên truyền viên trong gia đình đấy? Anh là người lớn, còn thắng lợi thì bọn anh sẽ móc họng bọn phát xít ra mà giành lấy, em đừng lo!”.
Bố tôi tất nhiên là cứng rắn hơn, nhưng cũng không tránh được những lời huấn thị. Ông cụ bảo: “Víchto này, gia đình Ghêraximốp đâu phải là một gia đình bình thường. Con là công nhân nhà nòi đấy; cụ nội con dã làm việc cho hãng Xtôrôgarốp, dòng họ nhà ta hằng trăm năm nay đã làm ra sắt thép cho đất nước, và vì thế, trong cuộc chiến tranh này con cũng phải là sắt thép. Chính quyền là của con, chính quyền đã giữ con làm sĩ quan dự bị cho chiến tranh, con cần phải nện cho kẻ thù nên thân mới được!”.
- Con sẽ làm những điều bố dặn, bố ạ!
Trên đường ra ga, tôi tạt vào quận uỷ Đảng. Đồng chí bí thư quận uỷ vốn là một người rất khô khan và chín chắn... Tôi nghĩ bụng, nếu trong lúc lên đường, vợ và bố tôi đã làm công tác tuyên truyền đối với tôi như vậy, thì con người này ắt chẳng tha, thế nào cũng hô hào đến nửa tiếng đồng hồ cho mà xem, nhất định thế! Nhưng sự thể lại hoàn toàn ngược lại.
“ Nào, ngồi xuống Ghêraximốp - Đồng chí bí thư của chúng tôi nói – Theo tục lệ cổ, trước lúc lên đường, chúng ta hãy ngồi với nhau một lát”.
Chúng tôi cùng ngồi, cùng im lặng một lúc, sau đó đồng chí ấy đứng lên và tôi thấy hình như mắt kính của đồng chí ấy đổ mồ hôi... Tôi nghĩ thầm: Ngày hôm nay thật lắm điều kỳ lạ! Còn đồng chí bí thư thì nói: “Mọi chuyện đều rõ ràng và dễ hiểu, đồng chí Ghêraximốp ạ, tôi còn nhớ cầu từ ngày cậu bé tẹo thế này, tai thì vểnh lên, lúc ấy cậu còn quàng khăn đỏ, tôi nhớ cả lúc cậu trở thành đoàn viên Thanh niên cộng_sản và tôi biết trong mười năm nay cậu đã là một người cộng_sản như thế nào. Hẫy đi đi và thẳng tay nện lũ khốn khiếp đó. Tổ chức Đảng tin ở cậu!”. Lần đầu tiên trong đời, tôi và đồng chí bí thư ôm hôn nhau thắm thiết và có trời biết tại sao hôm đó đồng chí ấy hoàn toàn không khô khan đối với tôi như trước kia...
Sự thân tình ấy đã sưởi ấm lòng tôi đến mức bước ra khỏi văn phòng quận uỷ, tôi thấy vô cùng hân hoan và xúc động.
Ngay lúc đó, vợ tôi cũng làm cho tôi vui. Ạnh cũng hiểu rằng tiễn chồng ra mặt trận thì chẳng có người vợ nào lại không buồn, tất nhiên vợ tôi cũng đau khổ, cô ấy muốn nói một điều gì quan trọng, nhưng đầu óc cứ rối tung lên, mọi ý nghĩ biến đâu mất hết. Mãi đến lúc tầu đã chuyển bánh, cô ấy đi bên toa tầu tay cứ nắm chặt lấy tay tôi không chịu buông và nói nhanh:
- Vichia coi chừng nhé, anh cố giữ mình kẻo mà bị cảm lạnh ở ngoài mặt trận đấy!
Tôi bảo vợ tôi: “Em nói gì vậy, Nađia, anh thì bị cảm lạnh làm sao được. Ở đó khí hậu tốt lắm, thậm chí còn rất ôn hoà nữa ấy!”.
Càng cảm thấy cay đắng vì cảnh chia ly, vui vui vì câu nói ngớ ngẩn và dễ thương của vợ, tôi càng căm thù quân Đức. Tôi nghĩ bụng, chà, cái bọn láng giềng phản trắc này, bay đã động chạm đến chúng tao, giờ hãy liệu hồn! Chúng tao sẽ xiên táo chúng mày!.
Ghêraximốp yên lặng vài phút, lắng nghe tiếng súng máy nổ ran phía trước tiền duyên, rồi sau đó, khi tiếng súng ngừng bặt, cũng đột nhiên như khi nó bắt đầu, anh nói tiếp:
- Trước chiến tranh, người ta đem đến nhà máy chúng tôi những cỗ máy chế tạo từ nước Đức. Mỗi khi lắp máy, tôi thường sờ mó các chi tiết và ngắm nghĩa hết bên này sang bên khác đến năm sau lần. Thật không thể chê vào đâu được! Đúng là những bàn tay thông minh đã làm ra các cỗ máy này. Tôi đã đọc nhiều tác phẩm của các nhà văn Đức, tôi yêu mến và đã quen kính trọng nhân dân Đức. Thật ra, cũng có lúc tôi cảm thấy ức, là vì sao một dân tộc yêu lao động và đầy tài năng như vậy mà lại chịu đựng được một chế độ tồi tệ như chế độ Hitler, nhưng nghĩ cho cùgn thì đó là việc của họ. Sau đó nổ ra cuộc chiến tranh ở Tây Âu...
Thế là tôi ra mặt trận và tự nghĩ: Kỹ thuật của bọn Đức mạnh, quân đội cũng khá. Mẹ kiếp, đánh nhau và bẻ gãy được xương sườn của một kẻ địch như vậy kể cũng thú vị. Mà chúng ta trước năm Bốn mốt cũng chẳng kém cạnh gì. Phải thừa nhận rằng tôi cũng chẳng mong đợi gì một lòng trung thực đặc biệt gì ở thằng địch này, làm sao lại có thể trông mong vào lòng trung thực của bọn phát xít được, nhưng cũng chưa bao giờ tôi nghĩ rằng mình phải đánh nhau với bọn khốn nạn vô lương tâm như quân đội Hitler.
Thôi, về chuyện này sau ta sẽ nói...
Cuối tháng Bảy, đơn vị chúng tôi ra đến mặt trận. Sớm ngày 27 thì bước vào trận đánh. Lúc đầu, đối với lính mới như tôi kể cũng hơi chợn. Súng cối của chúng giã bọn mình rất ác, nhưng đến chiều, chúng tôi đã quen dần, sửa cho chúng nên thân và tống ra khỏi một làng nhỏ. Ngay trong trận này, chúng tôi đã tóm được một tốp tù binh khoảng mười lăm tên. Tôi còn nhớ rõ như in trước mắt: chúng bị dẫn đi, khiếp đảm, nhợt nhạt; và đến lúc này, sau cuộc chiến đấu, các chiến sĩ của ta đã nguôi nguôi, nên mỗi người đều dúi cho bọn tù binh tất cả những gì có thể cho: người thì một cà mèn xúp bắp cải. Người thì một dúm thuốc rời hoặc điếu thuốc quấn, người thì cho chúng uống trà. Mọi người vỗ vai chúng và gọi chúng là “camarát”: thế nào, người đồng chí, sao lại đánh nhau với chúng tôi?...
Nhưng có một chiến sĩ đã từng trải trong chiến đấu thì cứ nhìn mãi quang cảnh cảm động đó và nói: “Các đồng chí cứ việc mà tỏ tình cảm với những “ông bạn” này đi. Ở đây thì tất cả bọn chúng đều là “camarát” nhưng nếu các đồng chí được nhìn thấy những “camarát” này hành động như thế nào ở bên kia trận tuyến, cách chúng đối xử với thương binh của ta và với dân lành, các đồng chí mới biết”. Đồng chí đó nói, như giội một thùng nước lạnh lên đầu chúng tôi, rồi bỏ đi.
Ít lâu sau, chúng tôi chuyển sang tấn công, và đã được thấy đủ thứ... Những làng xóm bị đốt trụi hoàn toàn, hàng trăm đàn bà, trẻ em, người già bị bắn chết, những chiếc thây bất thành nhân dạng của các chiến sĩ hồng quân bị bắt làm tù binh, những phụ nữ, thiếu nữ, em gái nhỏ bị chúng hãm hiếp và giết hại một cách dã man...
Đặc biệt hình ảnh một em gái nhỏ còn in mãi trong đầu óc tôi: em độ mười một tuổi, có lẽ đang đi đến trường. Bọn Đức bắt được em lôi vào vườn rau hãm hiếp, rồi giết chết. Em nằm giữa những cây khoai tây nát bét, một cô gái bé bỏng hãy còn hoàn toàn là một đứa trẻ con, còn xung quanh là những quyển vở và sách giáo khoa đẫm mau vương vãi... Mặt em bị lưỡi lê băm vằm trong rất khủng khiếp, tay em còn nắm chặt chiếc cặp học sinh mở tung. Chúng tôi phủ lên mình em chiếc áo mưa vải bạt và đứng lặng yên. Sau đó các chiến sĩ lặng lẽ tản đi, còn tôi thì tôi nhớ là vẫn đứng đấy như người hoá dại, miệng lẩm bẩm: “Báckốp. Pôlôvinkin. Địa lý tự nhiên. Sách giáo khoa cho trường trung học và phổ thông bảy năm”. Đó là tôi đọc ở một trong những quyển sách giáo khoa vương vãi trên cỏ gần đấy, còn cuốn sách giáo khoa đó thì tôi biết rõ lắm. Con gái tôi cũng đang học lớp năm.