Chương sáu
Đoàn các nhà nghiên cứu máy chiếu thời gian đến Chu-cốt-ca yên ổn, thấy rằng ở phương Bắc có nhiều tên kèm theo từ "Cây thập ác" nhưng không một ai nghe thấy nói đến Thung lũng Bốn cây Thập ác, và dù sao họ cũng tìm thấy cái thung lũng hẻo lãnh đó.
Ở Viện Lưu trữ Iếc-cút, người ta cho chúng tôi xem các tài liệu các nhận tất cả những điều mà người nhân viên nhà bảo tàng đã nói với chúng tôi về Rô-đa-nốp. Nhưng những lời chỉ dẫn này chỉ liên quan tới giai đoạn cuối cùng của cuộc đời một trong các anh hùng của nhân dân Xô-viết, giai đoạn mà anh đã chiến đấu cho chính quyền Xô-viết ở miền đông Xi-bê-ri. Các tài liệu cũng xác nhận các ghi chép của Dan-xơ-man là đúng. Rô-đa-nốp tham gia tự nguyện hay không tự nguyện vào đoàn thám hiểm Jin-xốp, quả thật là một nhà cách mạng chuyên nghiệp, một người cộng sản thực sự, và anh đã trung thành với lý tưởng của mình cho đến phút cuối cùng. Sau khi đã trải qua một cuộc đời khó khăn và anh dũng, anh đã hy sinh oanh liệt trong cuộc chiến đấu chống Côn-sắc... Số phận của anh từ nay đối với chúng tôi là hoàn toàn rõ ràng, anh trở nên gần gũi và thân thiết đối với chúng tôi, nhưng chúng tôi còn rất lâu mới đạt được mục tiêu cần thiết: làm sáng tỏ số phận của đoán thám hiểm Jin-xốp.
Tuy nhiên có một điều rõ ràng. Dan-xơ-man không phải là người duy nhất sống sót, cả Rô-đa-nốp nữa, anh cũng đã tìm đến được một trung tâm lớn. Việc Dan-xơ-man đi được đến tận Cơ-ra-xnô-đa không làm chúng tôi ngạc nhiên nữa. Nhưng những người khác thì sao? Lúc hấp hối Đan-xơ-man muốn kể lại câu chuyện bí mật nào vậy? Có những tư liệu nào đó được giữ lại chăng? Chúng tôi chưa thể trả lời bất kỳ câu hỏi nào trong số đó... Mọi suy nghĩ của chúng tôi bây giờ đều tập trung vào Thung lũng Bốn cây Thập Ác...
Trong ba ngày, theo một đường đi phức tạp, chsung tôi đến Chu-cốt-ca, hạ cánh trên một sân bay ở làng Mác-cô-vô. Tất cả dân cư trong vùng, cũ và mới, đều quan tâm ngay đến đoàn chúng tôi, nhưng cũng chưa ai nghe nói đến Thung lũng Bốn cây Thập ác bao giờ.
- Chúng tôi biết Vịnh Cây Thập ác, đồng chí chỉ huy sân bay nói với chúng tôi. Cả Đèo Cây Thập ác nữa, chúng tôi cũng biết. Nhưng về Thung lũng Bốn cây Thập ác thì... không biết tý gì!
- Trên sông Kô-li-ma, có đủ mọi loại "thập ác", đồng chí kỹ sư nông nghiệp của Mác-cô-vô nói với chúng tôi, những Cây Thập ác Thấp, những Cây Thập ác của Kô-li-ma...
- Không phải vậy, chúng tôi trả lời. Thung lũng của chúng tôi phải nằm ở thượng lưu sông Bi-ê-lai-a. Ở đó, phải có một căn nhà gỗ...
- Như vậy chẳng rõ ràng lắm, người ta bảo chúng tôi những căn nhà gỗ ở phương Bắc chẳng thiếu gì.
- Đúng là có nhiều thật. Nhưng trên sống Bi-ê-lai-a không thể có hàng trăm được. Vả lại chúng tôi biết tọa độ. Chúng tôi biết phải tìm chỗ nào.
Chúng tôi chỉ còn bắt đầu tìm kiếm. Sau hôm đến một ngày, một máy bay của phi đội Bắc cực chở chúng tôi đến miền Bắc ( chúng tôi không thể liều đem theo máy chiếu thời gian, nên máy bay của chúng tôi đậu lại ở sân bay Mác-cô-vô).
Ban đầu chúng tôi bay trên vùng trũng lầy lội của sông A-na-đia, tại đó đài nguyên ngang dọc các chuỗi hồ ao ăn thông với nhau, rồi máy bay vượt qua một dãy đồi thấp mà từ trên cao trông chúng toàn một màu xám, chỉ đó đây rải rác những vệt xanh của những cây trăn bò trên mặt đất. Bên ngoài dãy đồi này, phong cảnh đổi khác hẳn. Bây giờ chúng tôi bay trên thung lũng của sông Bi-ê-lai-a. Con sông rất ngoằn ngoèo, trôi êm ả giữa hai bờ thấp phủ đầy cây, ở sát bờ sông rừng cây cao to, càng xa bờ cây càng nhỏ dần, cuối cùng chỉ là những bụi rậm. Phía bên kia là đài nguyên, xám xịt và lầy lội, rải rác một vài vết tuyết trong các hõm sâu được che phủ.
Máy bay càng bay lên phía Bắc, thì các dãy đồi ở hai bên bờ sông Bi-ê-lai-a càng cao, thung lũng càng thẳng tắp và hai dải rừng cây hai bên bờ càng hẹp. Bên dưới chúng tôi, bây giờ là những trái núi màu xám, với các vệt xanh của các cây trăn, loại cây ngày càng hiếm và cuối cùng biến mất hẳn.
Ngược kahi, các tảng tuyết vĩnh cửu ngày càng nhiều. Nằm trong các khe, chúng tạo thành các dòng suối nhỏ. Cây cối chỉ xuất hiện thành từng nhóm nhỏ mỗi lúc một thưa. Trong suốt thời gian bay, tôi chỉ trông thấy một nơi cắm trại của những người nuôi tuần lộc, với những chiếc "lều" mái nhọn và bãi nhốt tuần lộc ở - hình như thế - vì không một làn khói nào bay ra khỏi ống khói.
Đồng chí hoa tiêu báo tin rằng chỉ lát nữa chúng tôi sẽ đến nơi đã định.
- Hãy nhìn cho kỹ, đồng chí Véc-bi-nin ạ, đồng chí ấy bảo tôi. Các "cây thập ác" không phải là dễ phân biệt được từ trên cao đâu. Nếu quả như chúng có thật, đồng chí ấy nói thêm sau một lúc suy nghĩ.
Thung lũng sông Bi-ê-lai-a ngày càng hẹp. Phía bắc, người ta trông thấy rõ các đỉnh núi của dãy A-na-đi-a chọc thẳng lên trời. Điều làm tôi bận tâm nhất là các khu rừng bị biến mất: trong các ghi chép của Dan-xơ-man quả có nói đến một khu rừng và một cây bạch dương bật gốc và máy chiếu thời gian đã chỉ cho chúng tôi thấy tất cả những cái đó... Tôi cảm thấy Bê-rê-xkin đang chăm chú nhìn tôi, và tôi quay lại: anh nhíu đôi lông mày một cách có ý nghĩa và đưa mắt chỉ ra cửa sổ. Rõ ràng là phong cảnh trước mắt cũng làm anh lo lắng chẳng kém gì tôi.
Tôi nhìn xuống dưới một lần nữa và hiểu rằng nếu theo địa điểm do Dan-xơ-man chỉ dẫn, chúng tôi sẽ không tìm thấy Thung lũng Bốn cây Thập ác. Không phải vì bỗng nhiên tôi nghi ngờ là các tọa độ không chính xác ( đã từ lâu chúng tôi cho rằng chúng chỉ gần đúng), mà là vì tôi đã thấy quang cảnh của nơi đó. Các làn gió phương Bắc có thể tự do thổi về thung lũng sống Bi-ê-lai-a; thung lũng này ngày càng cao dần. Rõ ràng là các cây bạch dương không thể mọc ở đây được. Tôi kết luận là đâu đó quanh đây, trên một chi của sống Bi-ê-lai-a, phải có một thung lũng nhỏ gần như kín được núi non che chở tránh các đợt gió Bắc, và ở đó có một rừng cây, có lẽ nằm ở xa nhất về phía Bắc thuộc miền Chu-cốt-ca... Ở phương Bắc, không phải là rét lạnh, cũng không phải sương giá kinh khủng, như người ta vẫn nghĩ, đã làm thực vật chết. Trong miền thuộc Véc-khôi-an-x-cơ và Ôi-mi-a-côn, miền cực lạnh của Bắc bán cầu, nơi nhiệt độ xuống đến âm 70 độ, cây cối vẫn mọc bình thường. Nguyên nhân chính không có rừng ở đài nguyên là nhiệt độ thấp về mùa hè và sự khô héo của thực vật. Phải, thường ở phương Bắc cây cối chết vì khô héo, "chân ngâm nước". Các đợt gió xuân rất nguy hiểm cho cây cối, dưới ảnh hưởng của gió, cây cối tỉnh giấc sau giấc ngủ triền miên mùa đông, nước trong chúng bay hơi và chúng không có nước bù lại, vì đất vẫn còn đóng băng... Và ngay cả khi băng tan, cây cối vẫn có thể chết vì khô héo, vì rễ cây không hút được nước quá lạnh; điều đó gọi là "sự khô héo sinh lý..."
- Chúng ta đã đến, đồng chí hoa tiêu nói.
Bên dưới là hoang mạc Bắc Cực không một dấu hiệu của sự sống. Tôi trao đổi những suy nghĩ của tôi với đồng chí hoa tiêu và đề nghị anh đổi hướng lệch một chút về Đông: theo như tôi xét đoàn, dãy núi A-na-đia ở phía ấy phải che chở tốt hơn cho các thung lũng ở dưới chân nó.
Máy bay đổi hướng và lấy độ cao: dù sao chăng nữa ốc đảo màu xanh của rừng cây không thể thoát khỏi sự chú ý của chúng tôi.
Những dự đoán của tôi được xác nhận: khoảng 10 phút sau, từ độ cao ấy, chúng tôi phát hiện ra một ốc đảo rừng tạo thành một vệt sẫm hơn giữa những trái núi màu xám. Máy bay vừa bay về phía ấy, vừa hạ thấp, rồi lượng vòng bên trên. Đó là một thung lũng rất nhỏ nép dưới chân núi, một khu rừng năm trên bờ một con sông nhỏ, có thể thấy một căn nhà gỗ hình chữ nhật ở gần một đám tuyết. Lúc đầu, chúng tôi không trông thấy một cây thập ác nào, rồi ở vòng lượn cuối cùng, Bê-rê-xkin và tôi, chúng tôi phân biệt được một cây, có lẽ là cây cao nhất.
Chúng tôi không còn hồ nghi nữa là đã tìm thấy Thung lũng Bốn cây Thập ác. Đồng chú hoa tiêu xác định vị trí của nó, ghi vào bản đồ và chúng tôi lại khởi hành.
(Hết chương sáu)