Ở nơi tôi đang làm việc thì khi một giáo sư được mời về làm việc ở một trường đại học thì trường sẽ cung cấp cho ông ta một khoản tiền lớn để thành lập phòng thí nghiệm. Khoản tiền này thường đủ để ông ta thuê vài PhD students + Postdocs và mua trang thiết bị.
Kể từ sau đó phòng thí nghiệm này bắt buộc phải cạnh tranh để tồn tại. Cụ thể là hằng năm trường có một vài budget khoảng 290000EUR cho mỗi Lab và các lab trong nội bộ trường phải cạnh tranh để dành 1 trong các budget này. Ngoài ra bản thân chính phủ hằng năm cũng có ngân sách mà các Lab của các trường khác nhau phải cạnh tranh để dành được một trong các khoản tiền này gọi là nguồn tiền NWO. Để dành được sự trợ cấp từ NWO họ phải viết project proposal gửi lên một ủy ban độc lập, quá trình review sẽ diễn ra trong vài tháng cho đến khi hội đồng công bố kết quả, kết quả review thường dựa vào tính khả thi của một dự án, uy tín của giáo sư chịu trách nhiệm dự án, nhân sự và số publications đạt được những năm gần đây .... Đôi khi một phòng thí nghiệm không đủ sức để dành được trọn gói khoản tiền này do đó nhiều phòng thí nghiệm sẽ liên kết với nhau để viết project proposal.
Ngoài những khoản tiền kể trên thì khoản tiền lớn hơn cả là đến từ giới industry như Phillips, ASML, Google, Yahoo, MS và các projects do EU tài trợ (FP6, FP7 Frameworks). Các khoản này thường có giá trị từ 1 triệu đến 10 triệu EUR cho thời hạn 4-5 năm. Với những project này thì việc cạnh tranh vô cùng khốc liệt. Thông thường phải là sự liên kết giữa hơn 10 phòng thí nghiệm khác nhau ở các quốc gia khác nhau và quá trình review bởi một hội đồng độc lập diễn ra hơn 1 năm thường do các GS úy tín nhất trong lĩnh vực đánh giá. Chỉ cần giành được 1 trong các project này thì các phòng thí nghiệm có thể yên tâm nuôi quân trong vài năm mà không lo lắng về mặt tiền bạc. Ví dụ về một project như vậy có thể xem
ở đây, tham gia project này có sự góp mặt của 9 phòng thí nghiệm đến từ 7 quốc gia khác nhau.
Cách đây không lâu tôi có thăm
trung tâm tính toán của trường KTH Thụy Điển, các GS ở đây có cho biết là chính phủ Thụy Điển có thừa tiền để đầu tư cho nghiên cứu nhưng việc cạnh tranh trong nội bộ Thụy Điển không cao vì có quá ít phòng thí nghiệm trong cùng một lĩnh vực cạnh tranh với nhau để dành nguồn tiền khổng lồ này. Do đó gần đây chính phủ Thụy Điển phải liên kết với Na Uy, Phần Lan, và Đan Mạch để tạo ra nguồn tiền chung các nước Scandinavian và các phòng thí nghiệm của các nước này phải cạnh tranh với nhau để dành ấy nguồn tiền này. Điều đó giúp tăng tính cạnh tranh và dân chủ hóa khoa học Thụy Điển.
Ở Nga thì tôi ko rõ việc phân bố nguồn tiền của chính phủ như thế nào, nhưng rõ ràng xu thế dân chủ hóa khoa học đang diễn ra tại Nga và nước Nga sẽ không chống lại quá trình này. Gần đây Nga bắt đầu tham gia vào các dự án của EU (FP7, FP6), điều thú vị là EU chấp nhận đối tác tham gia giành dự án của họ mà không bắt buộc phải đến từ EU. Theo như tôi được biết thì một vài GS tại MGU đang viết project proposal để tham gia vào các dự án của EU. Xem bài :
Поиск партнеров для участия в очередный Конкурсах тематического приоритета "Информационные и коммуникационные технологии" 7 Рамочной программы ЕС.
Đây là tín hiệu đáng mừng vì nếu may mắn dành được các project này thì ngoài khoản tiền khổng lồ mà EU cấp cho dự án, sự hợp tác với các phòng thí nghiệm khác nhau ở EU sẽ giúp chuyên nghiệp hóa quá trình nghiên cứu tai Nga vốn rất trì trệ bấy lâu nay. Nếu không đủ may mắn để dành được các project này thì các GS Nga dù sao cũng thu được kinh nghiệm quí báu để cải thiện tình hình nghiên cứu của mình mà tiếp tục apply cho những project ở năm tiếp theo.