[nthach]

Trang bìa cuốn sách về S.A. Lebedev có dòng chữ viết tay của ông


Đối thủ của Lebedev, ông Gutenmakhe được động viên bởi sự trợ giúp của Bộ Chế tạo Máy, đã làm việc rất cật lực. Năm 1950, ông đã đặt thêm một biểu đồ cho một thiết bị máy tính của chiếc SKB-245 dựa trên nguyên lý ferrite-diode. Thời gian này, tình hình của bộ có sự thay đổi mạnh mẽ; Bashir Rameev đã xuất hiện tại dự án SKB-245, ông đã từng cộng tác với Isaak Brook đế mãi năm 1948 để lập trình điều khiển cho máy tính.
Rameev ngay lập tức bắt tay vào công việc và chuẩn bị một dự án náy tính cao cấp dựa trên các đèn hình chân không. Những sự kiện tiếp theo xảy ra rất lạ lùng. Trong khi Rameev vắng mặt, thì hội đồng kỹ thuật của SKB-245 rất lưu ý đến dự án của Gutenmakher. Khi Gutenmakher vắng mặt thì họ lại lắng nghe Rameev. Rốt cuộc là, chiếc máy tính được chế tạo dựa trên các đèn chân không đã được quyết định thay vì dựa theo thiết kế của Gutenmakher. Do vậy, chiếc BESM là một đối thủ đáng gờm của chiếc Strela. Những người quản lý của chiếc SKB-245 đã đề cử Rameev làm phó giám giám đốc cho Yuli Bazilevsky – thiết kể trưởng của dự án. Rameev khi đó mới chỉ 32 tuổi, nhưng ông đã phải gánh một trọng trách khá lớn. Là con trai của một "kẻ thù của dân tộc", ông đã bị đuổi khỏi học viện khi mới năm thứ hai sau đó ông đã thực hiện hết nghĩa vụ trong quân đội, ông cũng là một người có nghị lực cao và không bao giờ thỏa mãn trong công việc.
Do đó, Lebedev hiện phải đương đầu đua tranh với – tam hùng: Lesechko, Bazilevsky và Rameev; Trong khi đó Viện Cơ khí Chính xác cũng phải đối phó với một đối thủ hùng mạnh – SKB-245 cùng với SAM và Schetmash. Trung tâm công nghệ tin học số được di chuyển từ Kiev tới Moscow.
Mất sự trợ giúp của SKB-245, Gutenmakher tiếp tục tự làm việc trên dự án của mình. Trong phòng thí nghiệm của ông ở tại Viện Cơ khí Chính xác, một chiếc máy tính dựa theo các nguyên lý ferrite-diode đã được thiết kế và bắt đầu tạo dựng cùng thời gian với chiếc BESM. Tôi đã được gặp nó một vài lần vào năm 1954, khi đó nó đã được đưa vào hoạt động. Hiệu quả của chiếc máy này rất tồi. Do đặc tính của các nguyên lý cơ bản và độ tin cậy rất thấp; nguồn cấp năng lượng xung lực rất cồng kềnh và không kinh tế. Dưới lý do bảo mật, lối vào phòng thí nghiệm bị ngăn chặn, vào đầu những năm 1960, lối vào này hoàn toàn bị đóng cửa. Với sự bí mật chặt chẽ để bảo đảm cho nghiên cứu dưới sự chỉ đạo của Gutenmakher nên có rất ít thông tin về chiếc máy tính của ông. Tuy nhiên nó rất hạn chế về giai đoạn quan trọng trong mốc lịch sử của nền công nghệ máy tính

Ngày 21/4/1951, một Ủy ban quốc gia được thành lập để duyệt lại hai dự án BESM và Strela. Ủy ban gồm có, chủ tịch ủy ban – Keldysh, Bộ trưởng bộ chế tạo máy và công cụ kỹ thuật Parshin, viện sĩ hàn lâm Anatoly Arkadyevich Blagonravov cùng nhiều người khác. Ngay từ đầu, các ủy viên của Ủy ban đến thăm Kiev nơi Lebedev đã phát triển chiếc MESM. Những phân tích chi tiết của hai dự án BESM và Strela được tiến hành ở Moscow cùng với thời gian các ủy viên bắt đầu đánh giá dự án. Ủy viên Anatoly Alexeevich Dorodnitsyn nhớ lại một tranh luận lạ lùng đã xảy ra tại một trong những phiên họp:

Kỹ sư thiết kế chủ đạo của chiếc Strela – Bazilevsky đã công bố về chiếc máy tính của ông: nó thực hiện được 2,000 trên giây và có thể giải được tất cả các vấn đề về toán học ở Liên Xô trong vòng bốn tháng. Do đó, chiếc BESM với hiệu xuất cao hơn, nó giải được 8,000 -10,000 phép tính trên giây như vậy là không cần thiết! Sergei Alexeevich đã gạt bỏ tranh luận cho rằng do công xuất của chiếc máy tính thấp, chiếc Strela không có khả năng thực hiện được một phép tính trong thời gian giữa hai sai số và nó sẽ hiển thị những kết quả sai, trong khi đó thì chiếc BESM lại thực hiện thành công.

Cả hai ông, Bazilevsky và Lebedev đã bảo vệ thành công đề xuất của mình. Ban quản lý Viện Cơ khí Chính xác đã quyết định trợ giúp để tạo dựng một mẫu máy tính BESM thí nghiệm. Lebedev và nhóm của ông tiến hành nghiên cứu và chế tạo giá đỡ, bo mạch và các bộ phận trong máy, nhưng vẫn không thể hoàn thành dự án theo đúng kế hoạch. Nếu dự án này thành công trọn vẹn – nó sẽ phải cần đến sự trợ giúp của công nghệ đèn điện tử tia cực âm cho bộ nhớ - khi đó chiếc BESM sẽ bỏ xa các đối thủ cạnh tranh của nó không những chỉ ở Liên Xô mà còn trên toàn thế giới. Những dự kiến của nó sẽ có thể thực hiện được 10.000 phép tính trên giây và tốc độ của nó sẽ nhanh gấp năm lần chiếc Strela. Ở thời điểm này, không có một chiếc máy tính nào có thể đạt được tốc độ tương tư như vậy.





S.A.Lebedev, V.M.Glushkov, Yu.Ya.Bazilevskiy (phó bộ trưởng bộ chế tạo công cụ Liên Xô) và V.S.Petrov Trong thời gian đi thăm hãng IBM theo lời của William Mayer – phó chủ tịch hãng. Tháng tư năm 1959


Bộ Chế tạo Máy và Công cụ Kỹ thuật Xô Viết đã giữ độc quyền về đèn lưu trữ điện tử và họ đã phớt lờ những sự quan tâm về nó không chỉ độc của viện của Lebedev mà còn của toàn bộ ngành khoa học Liên Xô: Bộ này chỉ cung cấp đèn lưu trữ điện tử cho những nhân viên của dự án máy tính Strela. Thậm chí, ngay cả Lavrentiev cũng không thể giúp gì được cho Lebedev và do vậy đội ngũ của dự án BESM đã tự mình đặt vào hoàn cảnh khó khăn và gian nan. Ai cũng có thể nhận thấy rằng trong lúc này Lebedev rất choáng váng với sự kiện đã xảy ra. Ông luôn cộng tác và giúp đỡ mọi người thậm trí cả với SKB-245. Vài năm trước, khi Lebedev và Bazilevsky đến thăm Kiev, Sergei Alexeevich đã giải thích rất chi tiết về sự hoạt động của chiếc MESM trong dự án với các nhà khoa học và còn giúp họ nghiên cứu một hợp đồng với Viện Vật lý để phát triển một hệ thống băng từ lưu trữ. Hơn nữa chiếc BESM cũng đã không còn là một dự án bí mật đối với đối thủ cạnh tranh của nó nữa. Nhưng thật đáng tiếc, các đối thủ cạnh tranh đã không đáp lại mối thịnh tình của ông. Đồng nghiệp của dự án cũ SKB-245, ông , F.N. Zikov đã nhớ lại khi Lebedev đến tham quan dự án SKB-245 để nghiên cứu về chiếc Strela, một nhân viên đã chỉ cho ông xem chiếc máy tính "…đã được đóng gói kín trong thùng và chuẩn bị được vận chuyển đi."
Không có quyền sử dụng đèn điện tử tia cực âm cho bộ nhớ của chiếc BESM, Lebedev buộc phải sử dụng đèn lưu trữ điện tử thủy ngân dòng âm lượng, giảm bớt hiệu suất của chiếc BESM đến mức của chiếc Strela. Lượng thủy ngân cần được sử dụng để nhanh chóng truy cập lưu trữ ở mức độ cao phải đến vài trăm kilôgam. Bộ nhớ bao gồm 70 đèn thủy ngân, mỗi chiếc có chiều dài gần một mét: 64 chiếc đèn cho bộ lưu trữ, một chiếc dành cho đồng hồ và 5 chiếc cho dự phòng. Những chiếc đèn thủy ngân đã được phát triển và chế tạo vào năm 1949 tại Viện Tự động hóa theo yêu cầu của Lebedev. Tất cả những chiếc đèn này đã được đặt trong một bộ điều nhiệt khổng lồ, chúng được lần lượt lắp ráp vào một phòng đặc biệt có trang bị nắp đậy khí thải thủy ngân.
Những phần điện tử của mỗi kênh được lắp ráp trong một bộ phận chuẩn. Các bảng điều khiển và các bộ cấp năng lượng số lượng rất đáng kể, trong khi đó kích cỡ của những bảng nhớ đã chiếm dụng nguyên cả một căn phòng. Nó được đặt ở cuối hành lang của tầng một, ở khoảng cách khá xa với phần số học, và nó được kết nối với nhau bằng những sợi dây cáp đã hàn định vị cẩn thận bên trên những lá kim loại. Một bảng điều khiển lớn cho từng bộ nhớ thủy ngân bao gồm cho cả phần chỉ báo ma trận điểm…

Mùa hè năm 1952, chiếc máy tính đã cơ bản hoàn thành và giai đoạn hiệu chỉnh đã được bắt đầu. Tất cả các nhà thiết kế của chiếc máy tính đều thâm gia vào công việc. Những nhược điểm chủ yếu ở trong những đèn điện tử thủy ngân âm lượng. Rất nhiều chiếc đã bị cháy trong giờ đầu tiên hoạt động. Tháng tư năm 1953, chiếc BESM được Ủy ban Quốc gia ủy quyền đưa vào hoạt động và những kỹ sư thiết kế của nó được công nhận là những nhà toán học. Mặc dù trong lúc đầu, chiếc máy tính hoạt động ở mức độ công suất thấp, nhưng nó cũng có thể giải quyết được một số vấn đề về kinh tế quốc gia. Chiếc Strela cũng được hoàn thành trong cùng thời gian và nó đã được phê chuẩn cho sản xuất một loạt, những người đã tạo dựng ra chiếc Strela được trao tặng hạng I, II và III giải thưởng quốc gia. Thiết kế trưởng , ông Bazilevsky được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động Xã hội Chủ nghĩa.
Với sự tiến cử của Lavrentiev – viện sĩ hàn lâm – phó chủ tịch Học viện Khoa học Xô Viết, Sergei Alexeevich được bổ nhiệm làm giám đốc Viện Cơ khí Chính xác và ông cũng đắc cử vào chức vụ ủy viên Học viện. Tại bữa tiệc bầu cử, con trai của Otto Yulievich Schmidt, ông Sigurd Ottovich đã đề nghị nâng cốc chúc mừng: "Hôm nay chúng ta có những viện sĩ hàn lâm đắc cử là hai nhà khoa học nổi bật nhất — ông S.A. Lebedev và A.D. Sakharov!" Năm 1956, khi chiếc BESM được Ủy ban Quốc gia ủy quyền hoạt động một lần nữa (thời gian này chiếc máy tính đã được lắp ráp bằng đèn điện tử lưu trữ chân không) S.A. Lebedev đã được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động Xã hội Chủ nghĩa. Các kỹ sư thiết kế khác cũng được trao tặng phần thưởng quốc gia