Chuyện nước Nga: Ngồi nhà thụ án tù
Bộ Luật Hình sự LB Nga
Từ ngày 10/1/2010 những sửa đổi mới nhất trong Bộ Luật Hình sự Liên bang Nga bắt đầu đi vào hiệu lực. Đó là qui định hình phạt mới về hạn chế tự do, và theo nguyên tắc, sẽ cứu hàng trăm nghìn người khỏi cảnh “bóc lịch trong tù”, bởi những tội nhân này chịu phạt giam… tại gia.
Giới hoạt động bảo vệ nhân quyền nhận xét rằng hình phạt mới sẽ đặc biệt hiệu quả đối với các phạm nhân vị thành niên.
Theo đạo luật mới về hạn chế tự do, án quản chế tại gia với thời hạn từ 2 tháng đến 4 năm, có thể sử dụng như là hình phạt cơ bản đối với những tội phạm không nặng. Mức độ hạn chế tự do có thể khác nhau. Cấm ra khỏi nhà vào những khoảng thời gian nhất định trong một ngày đêm, cấm đến những địa điểm nhất định, cấm đi khỏi ranh giới khu hành chính nhất định, không được tới những nơi tập trung đông người và các hoạt động khác.
Những người bị hạn chế tự do theo phán quyết của Tòa án cũng bị cấm thay đổi địa điểm cư trú, làm việc hay học tập nếu không có sự cho phép của cơ quan hành pháp quốc gia.
Hình phạt dưới dạng hạn chế tự do ấn định thời hạn từ 2 đến 4 tháng cho tội phạm không nặng; thời hạn đến 6 tháng trở lên như là hình phạt bổ sung cho tội phạm nặng và đặc biệt nặng, cụ thể như xâm phạm cuộc sống của con người, xâm phạm an toàn xã hội, vi phạm qui định Hiến pháp và an ninh quốc gia…
Trong đó, hạn chế tự do bằng quản chế tại gia không áp dụng với quân nhân, công dân nước ngoài và người không quốc tịch, cũng như với những người không có nơi cư trú cố định trên lãnh thổ Nga.
Nếu cải tạo tốt, có hành vi tự nguyện chấp hành án phạt, phạm nhân có thể được hưởng khoan hồng: được phép rời nhà vào ngày nghỉ, ngày lễ, hoặc thậm chí có kỳ nghỉ phép.
“Vòng kim cô” hiện đại
Dù vẫn sống tại nhà mình nhưng không thể có chuyện đương sự phạm tội chịu án vẫn thoải mái “tự tung tự tác”. Có đòi hỏi bắt buộc với người chịu án: hàng tháng, đương sự nhất thiết phải trình diện từ 1 đến 4 lần tại cơ quan kiểm soát chấp pháp.
Tòa án và đại diện cơ quan kiểm tra thi hành pháp luật sẽ có thể thay đổi một phần hay bổ sung thêm điều kiện hạn chế tự do vào án phạt đã tuyên, nếu đương sự không chấp hành đúng những đòi hỏi ban đầu. Người đang bị hạn chế tự do mà lại cố tình vi phạm thì mức ít nhất cũng là sẽ kéo dài án quản chế - tăng số ngày bị quản thúc tại gia. Ở mức độ nặng hơn, quản chế tại gia sẽ đổi thành tù giam.
Thêm nữa, tới đây, trong thời gian thi hành án, đương sự nhất thiết phải đeo một chiếc vòng điện tử để tiện theo dõi vị trí mà họ hiện diện. Thiết bị mới đã được thử nghiệm tại một số trại giam và khu cải tạo của Nga. Để kiểm tra phạm nhân, luật Nga cũng cho phép sử dụng cả những phương tiện kỹ thuật khác, theo qui định riêng của Chính phủ.
Triển vọng và vấn đề
Tại Cơ quan thi hành án Liên bang dự kiến rằng, hình thức giam giữ tại nhà mỗi năm sẽ cứu khoảng 113 nghìn người phạm tội không phải ngồi tù. Những qui định tăng nặng án phạt cho trường hợp vi phạm trong thời gian thi hành án sẽ có tác dụng ngăn ngừa rõ rệt.
Có thể thấy rằng tác dụng trước mắt của đạo luật mới là giảm tải cho hệ thống nhà tù - trại giam. Cho đến ngày 1/11/2009, các cơ sở thuộc hệ thống cải tạo-giam giữ của Nga có hơn 875 nghìn phạm nhân. Sau khi luật mới đi vào hiệu lực, số “cư dân’ của những nhà giam và trại cải tạo sẽ giảm dần, bởi cần có thời gian để toàn bộ hệ thống tư pháp trong nước thi hành đầy đủ qui định hình phạt mới.
Giới chuyên viên nhận xét, hình thức án phạt mới “khá là đồ sộ đối với việc thi hành”. Tuy nhiên ngay ngày đầu tiên áp dụng đã nảy sinh câu hỏi hiển nhiên, liên quan đến hệ thống kiểm tra thi hành án. Không rõ bằng cách nào để kiểm tra xem phạm nhân đang ở nhà hay vắng mặt? Cán bộ hữu trách phải đến nhà đương sự mỗi ngày hay sao? Cơ quan chấp pháp Liên bang Nga (FSIN) cũng băn khoăn. Còn vấn đề đảm bảo kỹ thuật - tài chính cho các đơn vị thuộc cơ quan này. “Luật thì thông qua, nhưng chẳng hề cấp trang bị gì. Năm 2010 hẳn sẽ tha hồ vui! Chúng tôi được phổ biến là phải chạy bằng hai chân và làm việc hai ca. Ô tô không có, còn nếu đi phương tiện công cộng (hẳn là sẽ phải thế rồi), thì tiền lương cũng không đủ. Thành phố thì hoàn toàn chẳng nhỏ chút nào”, một cán bộ thực thi luật pháp than phiền.
Dù mới đi vào thi hành nhưng việc gia tăng áp dụng quản chế tại gia cũng là bước tiến mới, phản ánh tính chất nhân văn cụ thể của pháp chế. Thêm nữa, những thay đổi luật pháp ở Nga rõ ràng sẽ là dấu ấn riêng đậm nét về thời gian cầm quyền của ông Dmitry Medvedev, một chuyên gia luật pháp hàng đầu của đất nước.
Đan Thi (từ Moscow)