[theviewingplatform]

Trans-Over viết

Trans-Over - Lục lại "bổn cũ", tôi đã tìm được một số bài viết của các dịch giả - nhà giáo lâu năm, nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực dịch văn học và giảng dạy phân môn dịch văn học-nghệ thuật. Bài viết dưới đây của nhà giáo Lê Đức Mẫn sẽ giúp các dịch giả trẻ nắm vững hơn một số thao tác xử lý ngôn ngữ (ngoài ngôn ngữ) để có được bản dịch ưng ý. Loại trừ những lỗi chế bản (từ năm 1995, khi đó các thày sử dụng được MS Word 7.0 trên nền Win 3.11 cũng đã là "kỳ tích" rồi) thì đây là bài viết rất có chất lượng, tâm huyết nhưng cũng rất giản dị, mộc mạc - đúng theo phong cách của thày Mẫn.

Cái khó của một dịch giả là phải lựa chọn được những câu chữ thật đắt.
Cái khó của một giáo viên dạy dịch là phải giải thích được các thủ pháp dịch để có được những câu chữ thật đắt đó.

Sai bét nhè. Ngay bản thân tên của truyện cũng in sai: "ш" in thành "щ".

Người Việt không nói "Một ngày trong sáng". Người Việt, để chỉ thời tiết, nói "trời quang mây", "trời xanh", "trời quang mây tạnh"...

Trong nguyên bản câu là như thế này: "- Съедемте вниз, Надежда Петровна! - умоляю я."

Còn trong sách giáo khoa cho người Việt, thì "умоляю" lại được viết hoa, điều chứng tỏ "kiến thức" ngữ pháp của bản thân các giáo viên người Việt.

Chữ "санки" chỉ được dịch là "chiếc xe" chung chung, trong khi đó chính là ván trượt tuyết.

Hay, trong tiếng Việt không ai nói không khí "quật" vào mặt. Không khí chỉ có thể "thổi" vào mặt.

Còn "Загадка, видимо, не дает ей покою.", thì được dịch thành "Hình như có điều bí ẩn làm nàng thấy trong lòng băn khoăn", tức gấp hơn hai lần số từ so với nguyên bản, mà vẫn không làm thoát ý, và trung thành tuyệt đối với nguyên bản: "Câu đố, rõ là, không để cô ta yên thân".

Nguyên bản là "Давайте еще раз... прокатим."
Trong sách giáo khoa lại là "Давайте еще раз. Прокатимся." - một câu hoàn toàn sai về ngữ pháp.
Động từ "прокатить/ся" rong tiếng Việt có thể hiểu như trong bản dịch "lao dốc". Song người Việt, hơn nữa trong ngữ cảnh mà người trong cuộc, ở đây là người đọc và người dịch, không ai nói "Nào chúng ta cũng lao dốc một lần nữa!" Người Việt chỉ cần nói: "Nào, chúng ta làm thêm một tua nữa, hoặc, chạy thêm một lần nữa", chứ không ai điên nói "chúng ta lao dốc" một lần nữa. Chỗ cần trung thành nguyên bản, thì không trung thành, chỗ không cần, thì lặp lại như vẹt.

Hay câu "В чем же дело?" "Thế là thế nào?" được dịch "Điều gì đã xảy ra?": nghe rất ngây ngô, thô, ít tính ước lệ văn học.

Và tệ nhất là cách viết hoa, cách đặt vị trí của các dấu trong câu chứng tỏ kiến thức của giáo viên Việt thấp.

Điển hình nhất, như tôi đã viết ở trên, là câu này: " Не пойти ли нам домой? - спрашиваю я." Vậy mà trong câu trong sách giáo khoa Việt lại là như thế này: "- Не пойти ли нам домой? - Cпрашиваю я." Không hiểu, nếu ngữ pháp không nắm chắc, làm sao dạy dịch thuật?

Hay tên "Чехов" tại sao lại được dịch thành "Tsekhov"?