[nthach]

Đua tài sáng tạo

Chiếc máy tính BESM


Những khối đầu tiên để thành lập cơ sở nghiên cứu khoa học của nền công nghệ điện tử số đã được bố trí ở Moscow, nhưng tất cả đã được thay đổi vào cuối những năm 1940. Bởi do Lebedev, đã rời trung tâm nghiên cứu khoa học đến Kiev. Khi đó viện sĩ hàn lâm Nikolai G. Bruevich đã được bổ nhiệm làm giám đốc Viện Cơ khí Chính xác và Công nghệ Máy tính ở Moscow vào ngày 16/7/1948, ông không hề biết rằng những công việc bí mật trên chiếc MESM đang được tiến hành với một tốc độ cao nhất tại Kiev. Năm 1949, tin tức đầu tiên từ nước ngoài về chiếc máy tính hiện đại đã được truyền đến Viện Cơ khí Chính xác. Báo chí nước ngoài đã đưa tin, năm 1946 chiếc máy tính đầu tiên trên thế giới, chiếc ENIAC [the Electronic Numeric Integrator and Calculator] – (Máy tính và tích phân số điện tử ) đã được chế tạo tại Mỹ. Chiếc máy này được lắp 18.000 chiếc bóng đèn chân không và thực hiện được khoảng một ngàn phép tính trên giây. Sau đó, tin tức về chiếc máy tính có tốc độ nhanh hơn và được lắp với số lượng không nhiều đèn chân không đã xuất hiện tại Liên Xô. Do những thông tin còn rất sơ sài, nên nguồn gốc về sự xây dựng một chiếc máy tính còn chưa rõ ràng.
Một năm sau khi Viện Cơ khí Chính xác được thành lập, một ủy ban thuộc Đoàn chủ tịch Học viện Khoa học Xô Viết dưới sự lãnh đạo của Keldysh đến để ước định công việc của viện. Khá hợp lý, lá thư của Lavrentiev gửi cho Stalin đã thúc đẩy công trình nghiên cứu này. Ủy ban của Keldysh đã đi đến một kết luận làm mọi người bối rối: Công nghệ máy tính điện tử số đã nhanh chóng phát triển ở phương Tây, nhưng ngược lại ở Liên Xô nó lại nhận được sự quan tâm quá ít. Được sự khích lệ trong kết luận đó của ủy ban, Bruevich đã phê chuẩn một quyết định để tổ chức thành lập một Ban Máy điện toán tốc độ cao thuộc Ban Khoa học của Học viện Khoa học Kỹ thuật Xô Viết. Tháng chín năm 1949, ông giao cho một nhóm sáu nhà khoa học từ ban của ông tiến hành phát triển những thành phần thiết yếu để tạo dựng ra một chiếc máy điện toán.

Một người tham gia trong dự án, ông Petr Petrovich Golovistikov đã nhớ lại:
Có rất nhiều khách thăm quan đến để xem khi chúng tôi bắt đầu lắp ráp những phần cơ bản của chiếc máy tính,ví dụ như những Triger mạch lật…Tại thời điểm đó, tôi không hiểu tại sao Bruevich lại mời họ tới. Nó làm cho tôi cảm thấy rằng chúng tôi đã cho họ được vè công việc biết qúa ít. Trong những người tham quan đó có, bộ trưởng bộ chế tạo Máy và Công cụ kỹ thuật Liên Xô – Parshin, ủy viên Loskutov và viện sĩ hàn lâm Blagonravov. Việc này đã thúc đẩy tôi làm việc mỗi ngày từ mờ sáng cho đến tận khuy. Sau đó, tôi đã nhận thấy được ý nghĩa của cuộc viếng thăm này. Tôi đặc biệt nhớ đến một cuộc viếng thăm xảy ra trong tháng giêng năm 1950. Bruevich đã mời đến đây hai người, một người cao lớn, oai vệ và lịch sự; ông ta rất chăm chú lắng nghe những lừoi giải thích. Người còn lại, hơi thấp, đeo một cặp kính và ông đã làm tôi có ấn tượng rất mạnh. Ông trực tiếp nói chuyện và đưa rất nhiều câu hỏi với tôi. Ông muốn tôi cho ông ta xem các tín hiệu trong các điểm riêng biệt của máy tính và giải thích về tín hiệu thời gian trì hoãn trong các mạch tách rời. Ông yêu cầu thay đổi tần số máy phát điện để xác định rõ lĩnh vực quá trình hoạt đông của lược đồ. Sau khi làm xong, ông yêu cầu tôi chế tạo một nguyên mẫu trường mạch để kiểm soát máy chỉnh lưu. Ông ấy muốn rằng, trên mỗi một chiếc đèn điện tử sẽ mang một nguồn tải tăng thêm tương đương với các đèn khác, do đó tín hiệu trong mạch sẽ không bị ẩm và sự trì hoãn trong mạch sẽ ở mức tối thiểu. Qua đó, tôi đã được làm quen với Lavrentiev và Lebedev. Thời gian này, tôi biết rằng trong lĩnh vực máy tính đã được bắt đầu tiến hành thử nghiệm tại Viện năng lượng AS USSR dưới sự giám sát của I.S. Brook và ở Bộ chế tạo Máy và Kỹ thuật Công cụ, chiếc SKB-245 cũng đã được tạo dựng. Nhưng tôi hoàn toàn ngờ với thực tế là, chiếc máy tính đầu tiên của Liên Xô đã nhanh chóng được phát triển dưới sự chỉ đạo của Sergei Alexeevich ở Kiev.

Bruevich đã làm việc với Bộ chế tạo máy Xô Viết để thành lập ra ba tổ chức vào năm 1949 để tập hợp những sản phẩm khoa học: Viện Nghiên cứu Khoa học chuyên chế tạo máy tính [Phiên âm tiếng Nga, Nauchno-Issledovat'elskii Institut Schetnovo Mashinostroyeniya – NII Shetomash], SKB-245 và Xí nghiệp Máy tính [Phiên âm tiếng Nga, in Russian, Zavod Schetno-Analiticheskhik Mashin, hoặc SAM]. Quản lý cả hai bộ phận Schetomash và SKB-245 là Mikhail Avksentievich Lesechko.

Mặc dù trên thực tế cả ba tổ chức đó đã được chính phủ ra chỉ thị để xây dựng những phân tích vi phân giống như ở Mỹ đã xây dựng vào những năm 1930 và những năm 1940, nhưng Lesechko vẫn tin tưởng vào khả năng kỹ thuật của mình, ông đã đồng ý với đề xuất của Bruevich là thiết kế và chế tạo đèn chân không căn cứ vào máy điện toán. Song, sau một cuộc đến thăm Viện Cơ khí Chính xác đã làm thay đổi ý định của ông. Lev Israelevich Gutenmakher là giám đốc của một trong những phòng thí nghiệm của viện, đã thử chế tạo một chiếc máy tính không dựa vào đèn chân không, mà trên các rơle điện tử không tiếp xúc ( khuếch đại từ). Thí nghiệm này đã làm cho Petr Ivanovich Parshin, bộ trưởng bộ Chế tạo Máy và Công cụ Kỹ thuật chú ý và quan tâm.