[nqbinhdi]

Old Tiger viết

Em không hiểu ý bác lắm, hay đúng hơn có lẽ bác chưa hiểu ý em muốn nói. Em chỉ muốn nói rằng đã là tiếng mẹ đẻ thì người ta chỉ có thể nói như ... mẹ ta đã từng dạy ta. Em lấy chứ trong ở đây (cũng là hoàn toàn vô tình) để chỉ muốn nói rằng phàm là người Việt thì chữ tr trong từ trong hay trên chỉ được phát ra một âm, trong khi đó ở một số ngôn ngữ khác nó là 2 âm, tiếng Nga thành 2 âm rất rõ rằng, tiếng Anh thì lướt hơn.

Cũng như phàm là người Nga thì trong một từ có кд như анекдот thì người ta sẽ phát âm к thành г. Nó là tự nhiên như sữa mẹ.

Về vô thanh hay hữu thanh hóa trong tiếng Nga nó như thế này:

Như ta đã biết trong tiếng Nga có một nhóm phụ âm được gọi là vô thanh hay hữu thanh phân ra do sự tham gia hay không tham gia của “tiếng ồn” (шум).
Phần lớn các phụ ấm hữu thanh và vô thanh này tạo thành các cặp tương xứng. Ví dụ:

Б là phụ âm hữu thanh, cùng cặp với nó là п

Tương tự ta có в – ф; д – т; з – с; г – к vân vân.

Trong tiếng Nga tồn tại cả 2 luật hữu thanh hóa và vô thanh hóa.

Hữu thanh hóa: Khi một phụ âm vô thanh đứng liền trước một phụ âm hữu thanh thì nó bị hữu thanh hóa và được phát âm như phụ âm hữu thanh cùng cặp.

Lại lấy ví dụ từ анекдот: phụ âm vô thanh к đứng liền trước phụ âm hữu thanh д thì nó bị hữu thanh hóa và được phát âm như phụ âm hữu thanh cùng cặp nghĩa là thành г.

Một ví dụ khác: сделать: с là phụ âm vô thanh đứng liền trước phụ âm hữu thanh д nên bị hữu thanh hóa và phát âm như phụ âm cùng cặp là з.

Như vậy ta có từ сделать và здание các chứ cд và зд được phát âm như nhau: [зд]

Trong trong tiếng Nga áp dụng cả luật vô thanh hóa, ví dụ ở các trường hợp:

- Khi một phụ âm hữu thanh đứng liền trước một phụ âm vô thành thì nó bị vô thanh hóa và được phát âm như phụ âm vô thanh cùng cặp.

Ví dụ từ: все: в là phụ âm hữu thanh đứng liền trước phụ âm vô thanh c nên bị vô thanh hóa và được phát âm thành [ф]се. Tương tự: вперед thành [ф]перед

- Luật vô thanh hóa còn áp dụng đối với phụ âm hữu thanh ở cuối từ: Nghĩa là nếu phụ âm hữu thanh đứng ở cuối từ thì nó bị vô thanh hóa và được phát âm như phụ âm vô thanh cùng cặp.
Ví dụ: сад phụ âm д ở cuối từ được phát âm thành [т]

Cứ theo luật hữu thanh hóa/ vô thanh hóa trong tiếng Nga thì em thấy chữ т trong từ китай (kitai) mà bác nhận xét nó không thuộc về hiện tượng hữu thanh hóa, mà nó là đặc điểm phát âm của mỗi một ngôn ngữ. Chữ т là một phụ âm vô thanh khi phát âm chỉ thấy có tiếng gió, nó mạnh hơn trong tiếng Việt, và hơi khác với t trong tiếng Anh. Trong tiếng Anh t được phát âm nghe gần giống với chữ th trong tiếng Việt.

He he, em nghĩ vậy không biết có đúng không. Mong các bác chỉ giáo thêm.

Bác Hổ ơi,

Tôi xin thảo luận vài điểm như sau (lạy các bác khác nhá, nhà em cũng là đang học nên không ngại thảo luận chứ không có ý múa rìu qua mắt thợ, có gì ngô nghê, xin lượng thứ ạ):

Blue:
Là tôi cũng chỉ nhân việc bác nói về cái thí dụ âm "tr" trong tiếng Việt mà nói ra một nhận xét của mình đã có từ lâu về một hiện tượng ngôn ngữ (tôi đã dạy ngoại khóa tiếng Anh chuyên ngành - chủ yếu là dạy kỹ năng dịch - cho SV của mình từ suýt soát 10 năm nay rồi, dạy miễn phí vì học trò theo phương châm người biết nhiều hơn một ít giúp người biết ít hơn thôi). Không có ý gì khác cả, bác đừng bận lòng. Chỉ là phân biệt cách phát âm tờ-rờ (t hữu thanh) và t.r (với t vô thanh tạo nên âm "tr").

Cũng nhân đây tôi xin nêu một hiện tượng nữa là việc phát thành âm hữu thanh cùng cặp một số phụ âm vô thanh của người miền Nam Trung Bộ và miền Nam: âm p thường được phát âm thành b. Tôi có một ông sếp cũ người Nam Trung Bộ, hay phát cái âm p thành b (chẳng hạn như từ giảng viên tiếng Nga - vừa đi vừa đá vừa chen - ông ta nói thành bờ-re-bơ-đa-va-chel mặc dù đã ở Nga đến 9 năm, ông này là candidat đầu tiên của đơn vị chúng tôi, từ 1968). Cái này người miền Bắc ít gặp phải. Nói chung trong tiếng Việt ta sẽ hầu như không thấy có phụ âm p vô thanh, một mặt do cách phát âm của người Việt mọi âm vô thanh thành âm hữu thanh mà không thành âm hữu thanh cùng cặp (cái này tạo nên các âm chỉ từa tựa âm tiếng một số nước châu Âu như các âm vô thanh p, t, k, ph... và gây khó cho nhiều người Việt trong phonetic drill, nhất là những người tự học không có giáo viên giỏi hoặc bản địa hướng dẫn - tôi đã mắc chính những lỗi này ngày tự học tiếng Anh thời sinh viên do không được ai dạy phát âm cả, chỉ tự học theo Sách học tiếng Anh dành cho SV các ĐH kỹ thuật của Vũ Tá Lâm), mặt khác do hầu như ta không tìm thấy từ thuần Việt nào dạng p+nguyên âm hay p+vần. Cái hiện tượng biến âm này tôi chưa thấy có giải thích ở đâu cả, không biết tại sao lại sinh ra hiện tượng như thế. Những hiện tượng ngôn ngữ khác vẫn được các nhà ngôn ngữ học mổ xẻ, thí dụ như việc ngạc hóa các vần có n ở sau - thường được phát âm thành vần có đuôi ng, như từ bạn được phát âm thành bạng... - của người vùng Quảng Nam-Quảng Ngãi chỗ bác đã được giải thích là do ảnh hưởng pha tiếng với thổ âm Triều Châu bên Trung Quốc theo làn sóng di cư của dân Triều Châu chạy nhà Thanh xuống vùng Trung Bộ trở vào miền trong từ cuối đời Minh, đầu triều Thanh - thực ra là chạy xuống cả vùng Đông Nam Á, từ Nam Trung Bộ Việt Nam cho tới tít tận Brunei, cái này có thấy nhắc đến trong truyện chưởng của Kim Dung (sự pha trộn kiến trúc, tiếng nói và tập quán của vùng Hội An, cửa biển sầm uất xưa khi Cửa Đại chưa bị bồi lấp, cũng ghi dấu của quá trình di dân này).

Red:
À, bây giờ tôi mới biết đến cái cách người ta gọi các âm vô thanh như vậy ("có sự tham gia của ồn" - шум).
Không biết bác có biết điều này không, tôi cứ xin mạn phép trình bày ra thôi. Việc phân thành các âm hữu thanh và vô thanh là do các âm ấy khi phát ra có hay không có sự rung của dây thanh (thanh huyền). Dây thanh thực ra chẳng phải là dây gì cả mà là một đoạn có nếp gấp trong khí quản từ phổi dẫn lên khoang miệng, khi phát các âm vô thanh thì các nếp gấp này mở rộng cho luồng khí lạo xạo đi qua (như ồn - шум), còn khi phát các âm hữu thanh thì các nếp gấp này đóng-mở nhiều lần, cho khí thoát ra từ phổi lên khoang miệng một cách đứt quãng như một dãy xung khí, sờ ở yết hầu khi phát các âm hữu thanh ta thấy rung nhè nhẹ, có lẽ do đó mà các cụ ngày xưa cho là có cái dây (huyền - là dây như trong từ độc huyền cầm) gì đó rung chăng.
Về mặt kỹ thuật, vì vậy khi xây dựng nguyên lý của Bộ mã hóa nguồn phát thanh (VOCODER) người ta đã mô hình hóa bộ máy phát thanh của con người trong mỗi một pitch period thành hai bộ phận: a) Bộ lọc ống phát thanh (vocal tract filter), mô hình hóa cho hộp cộng hưởng là khoang mũi và miệng, và b) Bộ kích thích, gồm 2 loại nguồn kích thích: Bộ tạo tạp âm hay tạo ồn (noise generator) đối với các âm vô thanh và Bộ tạo xung (pulse generator) đối với các âm hữu thanh (Theo Linear Prediction of Speech, J. D. Markel and A. H. Gray, Jr., Springer-Verlag, 1976).

Purple:
Theo tôi đấy có lẽ là do người ta rút ra quy tắc như vậy thôi chứ đó là do sự biến âm trong quá trình phát âm để dễ phát âm nhanh được thôi. Cái này gặp trong nhiều thứ tiếng, không chỉ có trong tiếng Nga, chỉ là có rõ ra hay không rõ ràng hẳn ra mà thôi. Người Nga khi phải đánh vần (spelling) những từ đó sẽ đọc rõ thành âm gốc của chúng chứ không biến âm như khi nói, từ вокзал khi đánh vần chắc sẽ phải đọc thành в-о-к-з-а-л hoặc khi nói dằn ra sẽ là вок-зал chứ không thành вогзал như vẫn nghe thấy khi nói nhanh. Hê hê, tôi không biết làm cách nào các bác type được các ký hiệu phiên âm quốc tế vào bài ạ nên đành để như vậy (bác Hổ chỉ cho tôi cách gõ các ký hiệu phiên âm ấy với nhé, cám ơn bác trước).