[nqbinhdi]

Cũng là chuyện tiếng nói, nhưng là chuyện Tây nói tiếng Ta.

Đầu năm 1982, tôi nhận được lệnh làm việc với trưởng đoàn chuyên gia Liên Xô của đơn vị, người chịu trách nhiệm bàn giao rất nhiều máy móc thiết bị cho đơn vị tôi và trực tiếp bàn giao các thiết bị cho bộ phận chúng tôi. Riêng cho bộ phận chúng tôi là hàng trăm thiết bị và các phụ kiện đi kèm, trị giá lên đến cả hàng triệu rúp vàng.

Thiết bị do LX viện trợ đã sang Việt Nam từ cả 5 năm trước theo chương trình viện trợ mang ký hiệu 75xxx (chương trình đã có từ 1975), nằm trong các kho có từ thời chiến tranh chống Mỹ. Gọi là kho cho oai chứ đó là một vùng đồi trung du, gần ga xe lửa, lẫn vào rừng bạch đàn xưa kia (1972) đã bị máy bay Mỹ vài lần ném bom và do nằm ngoài trời nên máy móc đã hỏng, không một thiết bị nào khi lắp lên lại chạy ngay được mà đều ít nhiều phải sửa chữa. Tôi nhận nhiệm vụ cùng với một vài nhân viên trung cấp kỹ thuật trong đơn vị thực hiện sửa chữa tất cả các thiết bị ấy, ký nhận bàn giao rồi triển khai phục vụ công tác chuyên môn của đơn vị. Đó là dịp tôi làm việc với các sĩ quan Nga lâu nhất, suốt 6 tháng trời mới sửa xong hết hơn một trăm đầu thiết bị lớn nhỏ ấy, ngày ngày cùng đi một xe vào cơ sở đặt trang thiết bị mới để làm việc.

Làm việc với tôi là thiếu tá Sh., người từ Học viện thông tin huân chương Cờ đỏ Lenigrad, trưởng một phòng thí nghiệm. Đấy là một sĩ quan vui tính, dễ bắt chuyện dù chuyên môn thì hơi ú ớ vì ông ta hầu như chả giúp gì được cho chúng tôi khôi phục các thiết bị chuyên ngành của ông ấy cả - ngày ngày ngồi làm việc chung trong phòng sửa chữa thiết bị, ông thiếu tá cũng giở các tài liệu thiết bị, đọc thuyết minh, vạch võ sơ đồ song chưa từng chữa nổi một cái máy nào, nhiều khi hay cãi nhằng mặc dù sai lè cả ra rồi (cũng chẳng biết có phải ông ta kém thực hay không nữa bởi biết đâu những máy LX cho chúng ta có loại đã lạc hậu đến nỗi ông này không còn biết đến chăng, mặc dù đối với chúng ta thì hầu như là các thiết bị loại mới toe). Chuyện này thôi thì cũng không nói đến nữa.

Chữa máy thì phải có điện. Mà hồi ấy điện rất hay mất bất đắc kỳ tử làm cho việc sửa chữa rất nhì nhằng, kéo dài, xem chừng ông thiếu tá có vẻ rất sốt ruột vì sang VN đã quá lâu mà chưa bàn giao xong để về nước. Một lần, đang chữa máy thì mất điện. Thiếu tá Sh. bảo tôi: "Bin, kuc-k-lui!". Mình ngớ hết cả người ra, lục lọi khắp kho từ vựng trong đầu mà không sao hiểu ông ta nói gì. Trông thấy cái mặt ngẩn ngố của mình, ông ta cười phá lên rồi bảo tôi "Bin, tư znaesh vietnamski otrin plokho, ia govoril po-vietnamski!". Khổ, thằng cu là mình càng hoang mang tợn, cóc hiểu "cúc cúc" ấy là cái gì, hay là lão ấy chê cái gì? mà khổ, cái lão này tự nhiên hôm nay làm sao lại bảo là nói tiếng Việt, có thấy y nói nửa từ tiếng Việt bao giờ đâu. Thế là ra sức xoa mặt xoa mũi, ngoái cả ra đàng sau nhìn lại quần áo vì hay là mặt mình nhọ nhem hoặc giả quân phục đứt chỉ thòi cái gì ra chăng (á à, cái này thì bọ có kinh nghiệm rồi nhé, những ngày đánh nhau trên biên giới năm 1979, một lần có máy hỏng, tôi vội vàng mò mẫm đến trạm chữa máy, vừa cúi xuống xem xét cái máy đặt trên sàn nhà người Dao cho bộ đội trú chân thì chỉ quần làm cái roạc, giơ cả mông, làm mình quá khó xử với mấy em cơ công coi máy, mặt mũi cứ gọi là đỏ lừ). Ông Tây càng nói, càng cười mình càng ù đặc, không hiểu mô tê gì. May sao, vừa lúc đó anh phiên dịch của đơn vị đi qua (cả đơn vị có mỗi một phiên dịch tiếng Nga, dịch cho cả 5 sĩ quan Nga nên cứ tên trong đơn vị nào ấm óe da với nhet được là phải tự làm việc tay bo với chuyên gia thôi), tôi bèn túm ngay lấy hỏi xem ông thiếu tá nói gì. Trao đổi mấy câu với thiếu tá Sh., ông phiên dịch cũng ngoác cả miệng ra cười rồi giải thích, bảo rằng ông ấy nói là nói với cậu bằng tiếng Việt mà cậu chả hiểu cái gì. Rằng ông ấy bảo là mất điện thì mang cuốc lủi ra đút lót cho bọn trạm điện để nó đóng điện lại cho! Cha mẹ trời đất ơi (á à, cái này tiếng Nga kêu là bogie moi hở các bác), kuc-k-lui mà lại là cuốc lủi thì bố ai mà hiểu nổi cơ chứ?

Sẽ không bao giờ tôi quên người sĩ quan Nga vui tính và có lẽ là tốt bụng như một ông mugic Nga chính cống ấy được. Cuối đợt làm việc, vừa mới đưa các máy lắp lên giá, phòng ốc còn đang ngổn ngang thì một hôm đột nhiên một đoàn sĩ quan cả ta lẫn LX đi cùng thiếu tá Sh., cả tướng Việt Nam lẫn một ông tướng Nga, sao đầy trên cầu vai - sau này mới biết là đại tướng trưởng đoàn cố vấn QS Nga tại VN - lốc nhốc ập vào phòng nơi chúng tôi đang làm. Tôi chỉ kịp hô anh em đứng nghiêm, vừa lắp bắp báo cáo xong thì ông tướng Nga tiến lại bên giá máy, rút khăn mùi xoa trong túi ra lau nhẹ lên mặt thiết bị rồi nhăn mặt, chẳng nói câu nào. Tôi tái cả mặt, chết từng khúc ruột, nghĩ thầm: "Thôi, thế là đời mình tàn! Phen này có lẽ lĩnh đủ bất kể mình đã cố gắng biết chừng nào suốt cả nửa năm qua". Thế nhưng sau đó lại không có chuyện gì xảy ra cả. Mãi về sau tôi mới biết qua anh phiên dịch đơn vị rằng chính Maior Sh. đã nhận xét rất tốt cho tôi với thiếu tướng thủ trưởng đơn vị tôi và chuyện đó đã được bỏ qua. Hú vía.