Olga Leonardovna Knipper - Chekhova “Ngôi đền yêu quý” (tiếp theo và hết)
1900
Nhờ có Vladimir Eikhler, Bộ trưởng – đại sứ Nga ở triều đình Baden mà thi thể Chekhov được đưa về Matxcơva không gặp trở ngại gì. Nhưng để có thể vận chuyển thì Olga phải sử dụng một toa lạnh mà trước đó thường sử dụng để vận chuyển sò tươi. Giới phê bình văn học khi đó đã không ngần ngại gán cho chuyện đó một ý nghĩa biểu tượng – cả đời Chekhov đấu tranh chống lại sự thô lỗ, còn sau khi chết thì trở thành nạn nhân của sự thô lỗ … Và tất cả đều kết tội Olga trong mọi chuyện.
Còn chính bản thân Olga, thì rất lâu sau vẫn chưa bình tĩnh lại được. Vẫn tiếp tục viết thư cho Anton Pavlovich – người đã chết – những bức thư, trong đó kể lại, nàng đã thử sống không có ông như thế nào, rằng mọi nơi nàng đều thấy hình bóng của ông, rằng những hồi tưởng luôn quẩn quanh bên nàng …
Họ chôn Anton Pavlovich Chekhov ở nghĩa địa Novodevichee ở Matxcơva, bên cạnh cha của ông. Hàng ngàn người đến dự lễ an táng, cả những người em trai của ông cũng vất vả lắm mới đến được bên quan tài. Trên mộ của ông là đài kỷ niệm – công trình của Fedor Shekhtel – người đã tạo biểu tượng Hải âu cho Nhà hát Nghệ thuật, mà đến bây giờ cũng vẫn còn là biểu tượng của nhà hát
Năm 1946 Olga viết thư cho Ada Konstantinovna, cháu gái của mình ở Berlin: “Cháu viết về quan hệ giữa cô và Anton Pavlovich. Đúng thế, sáu năm mà cô biết đến ông, là sáu năm đau khổ, đầy …. Vì cuộc sống như thế. Nhưng dù sao, thì sáu năm ấy cũng đầy ý nghĩa, đầy thú vị tràn trề, đến nỗi tưởng như đó là sắc đẹp của cuộc sống. Cô đâu phải là một đứa bé mê say ông, còn ông đối với cô cũng đâu chỉ là một người đàn ông bình thường – cô say đắm con người kỳ lạ ấy, bản sắc của ông, nội tâm của ông – ôi, thật khó mà viết tất cả những điều đó… Sáu năm khổ sở ấy còn lại đối với cô là ánh sáng và sự thật và cái đẹp của cuộc đời…”
Và nhà hát trở thành tình yêu chân chính duy nhất của Olga sau cái chết của Chekhov. Olga đã đóng tất cả những vai tuyệt nhất của mình – Sarra trong “Ivanov” (đây là vở kịch duy nhất của Chekhov mà không được dàn dựng ở Nhà hát Nghệ thuật khi tác giả còn sống, vở kịch được trình diễn gần như sau cái chết của ông), Anna Andreevna trong “Quan thanh tra” của Gogol, Natalia Pavlovna trong “Một tháng ở nông thôn” của Turghenhev, Gertruda trong “Hamlet” của Shakespeare, vai Naxchia nổi tiếng của mình trong vở “Dưới đáy” của Gorky, frau Gile trong vở kịch “Trong móng vuốt cuộc đời” của K.Gamsun… Olga đã truyền bá tình yêu sân khấu, tình yêu nghệ thuật đến những người thân của mình – người cháu Lev Konstantinovich Knipper trở thành một nhạc sĩ nổi tiếng (người ta vẫn còn nhớ bài hát “Poliusko – Pole”, một phần trong bản Symphony số 5 của ông). Cậu em trai Vladimir thì lấy nghệ danh Nard và trở thành ca sĩ trên sân khấu Nhà hát lớn, rồi sau đó trở thành đạo diễn. Cháu của Chekhov, Mikhail Alekxandrovich nhờ sự giới thiệt của Olga đã trúng tuyển vào Nhà hát Nghệ thuật, người mà sau này được thế giới biết đến như một nghệ sĩ sân khấu Nga thiên tài. Năm 1928 Mikhail Alekxandrovich Chekhov sang phương tây, và vào những năm 40 thì thành lập trường nghệ thuật sân khấu của riêng mình. Ngày nay vẫn còn nhiều diễn viên ngôi sao của phương tây học diễn “theo Mikhail Chekhov”. Mikhail phải lòng cô cháu gái của Olga Leonardovna – Olga Konstantinovna, một cô gái nhan sắc hiếm có, lúc đó đang học vẽ và nặn tượng ở họa sĩ Konstantin Juon, - và năm 1914 họ đã bí mật kết hôn. Lúc đó cô dâu mới 17 tuổi, còn chú rể thì 23. Một năm sau họ có một cô con gái, cũng tên là Olga. Vài năm sau thì họ ly dị, và Olga Konstantinovna tới Đức sống. Ở đó cô đã trở thành một ngôi sao điện ảnh nổi tiếng nhất, báo chí gọi cô là diễn viên yêu quý của Hitler. Có những tư liệu rằng cô là điệp viên của tình báo Nga và đã chuẩn bị tham gia ám sát Hitler. Trước chiến tranh cô lấy một triệu phú Bỉ, nhưng sau đó lại chia tay – cô chán khi ở bên chồng. Tới những năm 50, khi từ giã điện ảnh thì cô bắt tay thành lập hãng “Mỹ phẩm Olga Chekhova”.
1911
Olga Leonardovna giữ cái họ Knipper – họ thời con gái của mình rất lâu. Phần thứ hai tiếp sau của họ xuất hiện khá là tình cờ. Sau Cách mạng tháng Mười một nhóm các nghệ sĩ của Nhà hát Nghệ thuật do Vasily Ivanovich Kachalov chỉ đạo rời Matxcơva đói khát đi lưu diễn ở phía nam. Knipper cũng ở trong nhóm này. Họ mắc kẹt ở Grudia, đến Kharkov rồi lên tàu đi ra nước ngoài. Họ trình diễn ở Bungari, Nam Tư… Nhưng ở Zagreb thì tình trạng của cả nhóm rất tồi tệ. Trong lúc ấy không hiểu ai đã khuyên Kachalov đề lên tấm áp phích – trong nhóm có Knipper-Chekhova trình diễn, vì tên của Chekhov sẽ kéo khán giả đến xem kịch. Và thế là Knipper trở thành Knipper-Chekhova.
Nhưng Olga Leonardovna không bao giờ nhấn mạnh rằng mình là người vợ góa của Chekhov. Olga không cho rằng đó là công lao của mình, và không muốn người ta quá chú ý đến bản thân mình. Olga Leonardovna là một người rất tế nhị và có óc thẩm mỹ tinh tế, một người lịch lãm và rất thu hút, quyến rũ – Olga có thể tạo ra quanh mình một bầu không khí đặc biệt – bầu không khí của thanh lịch, tinh tế, chân thực và điềm tĩnh. Thậm chí trong những năm tháng nặng nề nhất – cách mạng, loạn lạc, chiến tranh thì trong nhà của Olga lúc nào cũng rất tươm tất và đầm ấm. Trong Nhà hát Nghệ thuật người ta thường gọi sau lưng Olga là “Quận chúa của chúng ta”. Olga Leonardovna kết bạn với Blok, Rakhmanhinov, người rất yêu quý Olga, quen biết với tất cả những người xuất chúng trong thời đại mình.
Khi đã không còn trẻ nữa thì Olga Leonardovna lại yêu một thanh niên trẻ tuổi đẹp trai – nhà văn Nhicolai Đmitrievich Volkov, tác giả của bộ tiểu sử Meierkhold đầu tiên và chuyển thể tiểu thuyết “Anna Karenina” của Lev Tolstoi trên sân khấu của Nhà hát Nghệ thuật với lần trình diễn đầu tiên năm 1937 đã trở thành truyền thuyết. Chàng trẻ hơn Olga tới ba mươi tuổi. Họ cùng sống với nhau ở biệt thự Gurzuf, biệt thự nhỏ mà Chekhov đã cho Olga thừa kế. Natalia Aleksandrovna, con gái của diễn viên Nhà hát Nghệ thuật A.L.Vishnhevsky, trong một cuộc nói chuyện riêng tại đám tang của Olga Leonardovna có thừa nhận rằng trước khi gặp Chekhov thì có một thời gian Knipper và A.L.Vishnhevsky yêu nhau. Nhưng dù sao đi nữa thì Chekhov vẫn là tình yêu lớn nhất trong cuộc đời của Olga. Khi đã về già, có lần được hỏi, tại sao bà không lấy chồng sau khi Chekhov qua đời, thì Olga Leonardovna trả lời: “Tôi không thể hình dung được ai khác ở vị trí của Anton”.
1905
Olga Leonardovna luôn luôn làm mọi người ngạc nhiên vì cách ăn mặc của mình, bà luôn luôn thanh lịch đến kinh ngạc. Thường thì bà thợ may nổi tiếng Nadezda Lamanova may trang phục cho Olga – đó là thợ may trang phục cho những người phụ nữ nổi tiếng nhất và thanh lịch nhất Matxcơva, là người cung cấp trang phục cho các vở kịch của Nhà hát Nghệ thuật. Trong thời gian Nhà hát Nghệ thuật lưu diễn hai năm ở Mỹ vào đầu những năm 20 Knipper diễn rất nhiều, làm phiên dịch cho Stanislavsky – ông không biết tiếng Anh, và trong các buổi biểu diễn còn đọc “Chuyện đùa” của Chekhov bằng tiếng Anh. Các nhà phê bình viết trên báo rằng bà quả phụ của Chekhov vĩ đại xứng đáng được gọi là người phụ nữ thanh lịch nhất thời đó.
Olga Chekhova trên đi văng ở nhà. 1911 - 1912