Không biết hiện giờ ở Nga còn có các Колхоз nữa không nhỉ? Cứ theo như Википедия (
http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%...85%D0%BE%D0%B7 ) thì từ 1990 hầu hết các nông trang tập thể đã tan rã hoặc phân rã thành các cooperatives.
Vào chừng 1985, mẹ tôi đọc trong tạp chí sputnik bằng tiếng Pháp, có dịch lại cho chúng tôi nghe một bài viết của một tác giả Nga: "Chủ nghĩa xã hội - một thí nghiệm không thành công". Tôi nhớ rằng mấy anh chị em tôi từ Hà Nội về thăm bố mẹ hôm đó sau đó đã thảo luận rất lâu, tranh luận rất ác với ông cụ - một vietnamski bolshevik, về chuyện này. Về vấn đề các hợp tác xã và các nông trang tập thể - hình thức công hữu tư liệu sản xuất của CNXH theo model của Stalin - cuộc tranh luận chỉ kết thúc khi tôi đưa ra ý kiến về việc chính những người nông dân của Thành phố chúng tôi đã cương quyết chối bỏ cái mô hình đã lạc hậu và méo mó ấy, và họ đã thành công với năng suất lao động tăng vọt. Gần 1/4 thế kỷ sau nhìn lại, chúng ta thấy được rằng các nông dân của thành phố chúng tôi đã vượt trước những người bạn Liên xô cả vài năm, rằng những người lao động đã đúng. Vượt lên trên cái đó, chúng ta có thể mạnh dạn mà nói rằng nếu có tiến lên CNXH thì sẽ phải tiến lên theo một cách thức khác, với các mô hình khác, thích hợp nhất với từng điều kiện cụ thể. Và quan trọng (có nhất hay không, thì có lẽ cũng không thể tách rời nó với nhiều cái khác) là phải có con người XHCN, với các đặc tính hiện vẫn còn chưa thật rõ ràng. Người Nga đã cố công suốt hơn 70 năm mà vẫn không xây dựng thành công các đặc tính cơ bản của khái niệm này.
Các ông lão bần cố nông của Đất vỡ hoang chỉ là những hình ảnh trong trẻo song ngây thơ trong cuộc vật lộn đau đớn để đổi đời của con người. Họ đã bị chính các quan lại hư hỏng sau này phản bội. Một cuộc cách mạng bị phản bội. Chúng ta sẽ học được (những) bài học gì từ đó?