[nqbinhdi]

Đến tận bây giờ vẫn có người mơ hồ về lịch sử chiến tranh Việt Nam thì cũng có thể hiểu được. Có thể cắt nghĩa điều này theo nhiều hướng.
Thứ nhất, do thiếu hiểu biết. Cái này, đến lượt mình, lại có thể do nhiều nguyên nhân: a) Do thông tin thật-giả lẫn lộn, cả do tuyên truyền trái chiều của các bên với nhiều dụng ý, xấu lẫn tốt (cho tới đầu 1990s, bằng Navigator tìm kiếm trên mạng vẫn còn thấy trên báo do Việt Kiều ở Mỹ viết, trong đó nói rằng trận Điện Biên Phủ hoàn toàn do bộ đội Trung Quốc đánh!, những tuyên truyền theo kiểu nói lấy được, nói cho sướng mồm, cho vợi nỗi đau thua trận? như thế đầy dẫy trên mạng) lẫn do tung tin giả nhằm che dấu bí mật (những tin đồn về việc GS. Trần Đại Nghĩa "cải tiến" tên lửa của LX nên mới bắn hạ được B52 chẳng hạn, có khi thoạt tiên cũng chỉ từ những cái đầu mê muội và lòng khao khát thấy "sức sáng tạo" của "bên ta"); b) Do bản thân người đọc không có đầy đủ kiến thức và hiểu biết (ôi trời ơi, lên mạng nghe những ý kiến như vậy thì cũng ngang với về quê, nghe các cụ già trong làng ngồi bàn chuyện thời sự quốc tế những năm còn chưa có nhiều Tivi, đài đóm vậy, nhiều điều ngô nghê không chịu được). Thứ hai, do thiếu khả năng phân tích thông tin, cái này xét cho cùng cũng từ thiếu hiểu biết hay huỵch tẹt ra thì là do dốt nát. Cuối cùng, cũng có thể là do ác ý một cách cố tình - cái này thì đầy dẫy trên các 4R. Một kẻ mới, với "cái mặt không chơi được", lượn lờ qua một 4R nào đó, vì ý thức hệ hay chỉ vì "ngứa răng" mà vung ra một "tin đểu" nhằm chọc tức cả làng. Cái này thì thôi miễn phải bàn. Có lẽ để trả lời việc SAM-2 có bắn tới B52 không thì chỉ cần nói rằng nếu SAM-2 không bắn tới được B52 thì chắc là mấy chục B52 rơi trên bầu trời miền Bắc cuối năm 1972, phi công Mỹ lốc nhốc kéo nhau đến nghỉ mát tại Hỏa Lò Hà Nội chỉ là do B52 hết xăng! Ố, có thể phịa ra nữa rằng là do phi công Mỹ phản chiến nên trước hoặc sau khi trút bom đã đồng loạt nhảy dù để máy bay rơi cho sướng!

Riêng về chiến cuộc chống oanh kích năm 1972 thì cũng có những điều cần phải nói rõ.
1. B52 đã đánh thẳng vào các khu đô thị miền Bắc được bảo vệ bằng lưới lửa phòng không dày đặc từ giữa 1972. Trận đầu là đêm thứ bảy 16 tháng 4, B52 đánh vào Hải Phòng. Thành phố Cảng lúc đó được bảo vệ với lực lượng chủ yếu là sư đoàn phòng không 363 (tên lửa và cao xạ hỗn hợp), lưới lửa tầm thấp và tầm trung của sư đoàn bộ binh 350 bảo vệ Hải Phòng và lực lượng tự vệ chiến đấu dày đặc với súng bộ binh và pháo 37 ly, chi viện từ xa thì có lực lượng tiêm kích từ sân bay Đa Phúc (tên gọi lúc bấy giờ của sân bay Nội Bài) và sân bay Hòa Lạc, lực lượng tiêm kích tại sân bay Kiến An lúc bấy giờ chỉ có Mig17 và Mig19 với hỏa lực và tốc độ bay rất hạn chế nên hầu như không có ý nghĩa với việc đánh chặn B52.
Trước đó thì quân chủng Phòng không-không quân đã cố gắng đưa tên lửa vào khu trong (QK4) để đánh B52, chuẩn bị rút kinh nghiệm cho đánh B52 song cũng chưa mấy kết quả. Việc hành quân vào sâu trong tuyến lửa khu 4 với cả các tổ hợp tên lửa và radar kềnh càng thực sự khó khăn (cái này bộc lộ điểm yếu về khả năng cơ động của SAM-2), khi mà lực lượng phòng không chỉ bảo vệ các mục tiêu quan trọng ở miền Bắc đã rất thiếu nên không thể triển khai bảo vệ tên lửa tới tận các vĩ tuyến thấp. Chính vì vậy khi B52 đánh Hải Phòng, lực lượng phòng thủ Hải Phòng đã thực sự lúng túng.
Chỉ riêng đêm ngày 16 tháng 4 năm 1972, sư đoàn 363 đã bắn gần 100 tên lửa SAM-2 (gần cạn đạn đã lắp, theo số liệu do a trưởng của chúng tôi, một lính đạn của sư 363 về học kể thì đêm hôm đó và ngày hôm sau sư 363 đã bắn tổng cộng 93 quả). Đêm hôm đó đạn SAM-2 thắp sáng cả thành phố, trong sân khu nhà chúng tôi sống, bóng các mái nhà cao tầng chạy xuôi chạy ngược ngược hàng hơn nửa giờ đồng hồ theo hướng bay của các quả đạn, cả thành phố ầm vang tiếng bom, tiếng đạn cao xạ và tên lửa nổ, mảnh đạn các loại lộp bộp khắp nơi. Kết quả thế nào: Sở Dầu cháy nghi ngút (dù đã sơ tán được khá nhiều dầu), các khu dân cư Xi Măng, Cầu Quay bị san bằng bởi bom B52, cả thành phố thương vong rất nhiều, tất cả các khoa của bệnh viện Việt-Tiệp đã đều biến thành khoa ngoại trong vài ngày liền, các BS của Bệnh viện Việt-Tiệp đã phải đứng mổ liên tục, có người phải mổ liên tục 2 ngày liền, lúc được thay ca chân tụ máu đến nỗi phải lấy dao mổ rạch mới cởi nổi quần dài (xem Thành phố chống phong tỏa, Hoàng Tuấn Nhã, Thanh niên, 1977), thôn Phúc Lộc gần như bị san phẳng bởi một vệt bom rải thảm, chỉ còn những nhà vách đất dày làm theo lối trình tường là đứng vững, hơn 100 dân trong làng bị sát hại và bị thương. Trạm điều khiển tên lửa ở đầu thôn bị tiêu diệt, nghe nói cả sĩ quan Liên Xô chỉ huy cũng hy sinh. Mặc dù đài phát thanh đã thông báo có bắn rơi được B52 song chưa bao giờ người Hải Phòng nghe nói đến nhặt được mảnh máy bay B52 của trận ấy. Thủ phạm là nhiễu, cả nhiễu tích cực lẫn thụ động do các máy bay trinh sát điện tử Mỹ tạo ra dày đặc.
Ngay sau trận B52 đánh Hải Phòng, ý đồ của Mỹ sử dụng B52 đánh vào các thành phố lớn, bất chấp thương vong của dân thường đã lộ rõ. Quân đội đã ráo riết rút kinh nghiệm để tìm cách đánh và chính những người lính phòng không VN đã tìm ra được cách đưa tên lửa qua hàng rào nhiễu dày đặc đến đúng mục tiêu. Vì vậy, hiệu suất bắn hạ B52 của SAM-2 tăng vọt trong 12 ngày đêm tháng Chạp 1972.

2. Vào cuối chiến dịch 12 ngày đêm tháng Chạp 1972, cả hai bên đều đã cạn sức. Chừng gần 1/3 lực lượng B52 của không quân chiến lược Mỹ đã bị hạ, việc điều động ngay lực lượng tới là không kịp, hơn nữa lực lượng phi công bị tiêu diệt thì không bù đắp nổi về quân số cũng như tinh thần. Về phía VN, đạn cũng đã gần cạn.
Vấn đề không phải tại LX lúc đó không còn SAM-2 cho VN (lúc đó mới chỉ là đầu 1970s, và SAM-2, được phát triển cuối 1950s đầu 1960s chắc chắn vẫn còn có thể/được sản xuất tại LX, các hệ thống dây chuyền sản xuất chắc chắn vẫn còn đủ để cung cấp vài trăm quả đạn hàng tuần) mà là việc nếu chiến tranh tiếp diễn thì chắc chắn địch sẽ thay đổi chiến thuật đã bị phá và sẽ cải tiến khí tài nên SAM-2 rất có thể đã hoàn thành sứ mệnh của mình và cần có loại tên lửa mới. Ngay lập tức, đường sắt xanh đã được thiết lập và các tổ hợp tên lửa mới SAM-3 đã chạy một mạch từ Liên Xô xa xôi qua TQ tới VN với các kíp trắc thủ còn đang huấn luyện đã được gọi về nước sẵn sàng cho các trận đánh mới. Một vấn đề quan trọng trong chiến thuật B52 của Mỹ là sử dụng máy bay tầm thấp để gây nhiễu và đánh phá các trận địa phòng không. Thiếu đội này, B52 không thể tác chiến vì không có khả năng tự bảo vệ trước máy bay tiêm kích hiện đại. Vì vậy, SAM-3 sẽ trở nên cực kỳ có ích để dọn sạch bọn lau nhau đó.
Rất may là Mỹ cũng đã hết cả hơi và cực kỳ chia rẽ ở ngay chính nước Mỹ nên Hiệp định Paris đã được ký kết, bất chấp việc chính quyền Thiệu ra sức trì hoãn và phản đối (xem No Peace, No Honor - Nixon, Kissinger and the Betrayal in Vietnam, Larry Berman, Free Press, NY 2001).