Những cuốn sách tốt nhất – con dấu chất lượng Nga
T.Karpekina và T. Zavyalova
Đan Thi Moscow dịch
Đã hàng chục lần, giải thưởng thường niên “Cuốn sách của năm” luôn là giải đáp cho câu hỏi, cuốn sách nào được xem là tuyệt hảo dưới góc độ nội dung và hình thức ấn loát. Theo truyền thống, nghi lễ trao giải thưởng được tiến hành trong khuôn khổ Hội chợ-Triển lãm Sách quốc tế tại Matxcơva.
Năm nay, tranh giành danh hiệu “xuất sắc nhất” có các ứng viên trong 10 loại hình xét thưởng. 9 ứng viên trong số này đã nhận pho tượng bằng đồng “Đi cùng cuốn sách”, còn giải thưởng chính – quả trứng khảm đá quí với cuốn sách thu nhỏ - thì chỉ trao cho một thành viên dự thi. Xuất sắc nhất là bộ sách 2 tập của chuyên gia truyền hình lừng danh Leonid Parfenov “Namednhi” do nhà xuất bản “Attikus” ấn hành.
Đó là tập hợp các phương án của chuyên mục truyền hình nổi tiếng của Parfenov, cùng tên gọi “Namednhi”. Nhưng đây là cuốn sách đặc biệt, ở ý tưởng là nó không phải sách văn học, mà là những bài báo được đóng bìa cứng. Trong đó, ảnh, bài viết, các tiêu đề, tập hợp theo luật multi-media. Còn nội dung, thì đó là câu chuyện kể nhiều kỳ về lịch sử Liên Xô những năm 1961-1980. Theo quan điểm của tác giả, Liên bang Xô-viết không chỉ là khái niệm về mặt địa lý, mà còn hàm chứa trong đó những khía cạnh đặc tính dân tộc và luân lý đạo đức.
Nhà báo truyền hình Leonid Parfenov chia sẻ quan điểm: “Liên Xô chẳng biến mất đi đâu được, và khi đánh giá nó, cần không chỉ với cái nhìn từ biệt, mà còn là cái nhìn lý giải: vì sao nền văn minh này vẫn tồn tại song hành với chúng ta như trước đây”.
Từ ý tưởng chủ đạo đó, khi lựa chọn tư liệu, Leonid Parfenov chú tâm vào ý nghĩa của các sự kiện lịch sử, có vai trò cấp xung lực tác động đến sự phát triển tiếp theo của xã hội. Trong cuốn sách có thể đọc thấy cả về những kỳ Đại hội đảng Cộng sản Liên Xô , và cả về lần xuất hiện đầu tiên trên sàn diễn của Nữ hoàng nhạc pop Nga Alla Pugacheva.
Nhà báo Nga lý giải: “Đấy là những lần xuất hiện cái gì đó mới mẻ, và nó khắc sâu vào trí nhớ mọi người, cái gì đó cho ta thêm kinh nghiệm, cái gì đó làm đổi thay đất nước, làm đổi thay hình dung của con người về bản thân và thế giới xung quanh. Thậm chí nếu đó chỉ là nét chấm phá trong bức tranh chung rộng lớn, thì cũng không được bỏ qua”.
Việc một tác giả là đại diện của ngành truyền thông đại chúng như Leonid Parfenov giành được giải thưởng “Cuốn sách của năm”, quả có hơi bất ngờ, nhưng bản thân điều đó cũng bộc lộ xu hướng thời đại về nghề viết: cần ngắn gọn súc tích, sinh động và sắc nét, trong đó tốt nhất là kèm theo khối lượng lớn ảnh minh họa.
Những cuốn sách như thế cũng là một cách vinh danh công nghệ in ấn ngày nay, làm cho ấn phẩm được trình bày rất đặc biệt. Chẳng hạn, trong loại hình thi “In ấn tại Nga”, thì người chiến thắng chẳng phải ai khác, mà chính là Aleksandr Pushkin, hay nói chính xác hơn, là cuốn tiểu thuyết bằng thơ “Evgeni Onegin”.
Hình vẽ minh họa trong cuốn "Evgeni Onegin"
Đây là một trong những ấn phẩm văn học Nga danh tiếng nhất, lại được ấn loát tại nhà máy “Goznak”, nơi chuyên trách in những đồng tiền Nga. Nét đặc sắc của nhà xuất bản giành giải thưởng, là khả năng in khắc kim loại và sử dụng giấy có vân chìm với chân dung đại thi hào Nga Pushkin. Giá trị nghệ thuật của cuốn sách còn được nâng lên thêm nhờ loại giấy màu được chọn riêng, khi ta lần giở trang sách có cảm giác như đang sờ vào lụa mướt.
Hiển nhiên, sẽ không thể tồn tại một cuốn sách xuất sắc nào ở nước Nga, nếu như không có thứ ngôn ngữ Nga “vĩ đại, hùng mạnh, chân thực và tự do”. May mắn thay, không ai thay đổi tiêu chí này. Và ở đây, mẫu mực trong loại hình “Tản văn của năm” đã được xướng danh: tiểu thuyết mới của Aleksandr Kabakov nhan đề “Kẻ đào tẩu”.
Cả hình thức cuốn sách cũng rất lạ. Bìa sách trông như một cuốn vở cũ, buộc chữ thập bằng một dải băng. Tên sách viết bằng kiểu chữ cũ và theo luật chính tả thời xưa. Thế nhưng phụ đề “Nhật ký khuyết danh” – thì ghi bằng lối chữ hiện đại. Như vậy, nhấn mạnh sự giao thoa những sự kiện ở Nga hồi đầu thế kỷ 20 và những sự kiện đương đại.
“Đây là tác phẩm dự báo-tiên liệu”, - tác giả Aleksandr Kabakov giải thích. “Thật ra, chỉ có 4 dòng cuối của tiểu thuyết là đề cập đến vị lai, còn toàn bộ phần còn lại là về thời quá khứ. Nhưng trong tôi luôn là niềm tin sâu sắc rằng, văn học có ma lực rất thần diệu. “Kẻ đào tẩu” – đó là một cố gắng lên tiếng thành lời, là phép thử mê hoặc hành động, để vượt lên, đẩy xa những đau khổ gian truân của đời người”.
Giải thưởng “Cuốn sách của năm” là một kiểu “con dấu chất lượng” trong ngành xuất bản sách Nga. Không nghi ngờ gì, những ấn phẩm giá trị như thế rất xứng đáng bổ sung vào tủ sách gia đình của chúng ta.