Ghềnh Đá Đĩa là một trong những điểm cực thú xét về mặt địa chất. Nó xứng tầm một kỳ quan địa chất của VN. Bức ảnh bác BĐ sưu tầm thuộc loại tốt. Nhưng giá như bác hoặc Geo, những tay máy cây nhà lá vườn của NNN đến đó, chắc cũng sẽ chụp được một số ảnh tốt.
Tại GĐĐ, ta thấy đá có dạng cột, khi dựng đứng, khi lại xiên hoặc thậm chí nằm ngang. Các cột đó có tiết diện hình đa giác, thường 5-6 cạnh.
Chúng chính là đá do núi lửa phun ra, gọi là đá phun trào,thành phần bazơ. Tên đá là bazan, mà ở Tây Nguyên khá nhiều. Sauk hi được phun ra khỏi lòng đất, loại dung nham này khá lỏng nên tràn ra thành một lớp phủ, dày mỏng khac nhau tùy từng núi lửa và đợt phun. Đến lúc nguội đi, khối dung nham co thể tích, và tạo nên những khe nứt hình đa giác khắp trên bề mặt và ăn sâu xuống dưới. Các bác có thấy bề mặt lớp bùn ở ruộng, hay ở một vũng lầy nào đó, khi khô, hạn, bị nứt nẻ theo những hình đa giác không? Bazan khi nguội, co lại, cũng bị nứt như thế. Có điều, lớp bazan có thể rất dày, hàng chục mét, nên những “khối bazan” nằm giữa các khe nứt mới có dạng “cột” như thế.
Hiện tượng này khá phổ biến đối với các khối bazan trên thế giới, nhiều chỗ trở thành kỳ quan, rất được ngưỡng mộ.
Geo đưa vài hình ảnh mượn cụ Gu-gờ để minh họa nhé:
Núi lửa phun:
Dung nham chảy tràn thành lớp phủ:
Khi co ngót trong quá trình nguội, nó bị nứt và tạo bazan dạng cột:
Có điều, lúc mới thành tạo, các cột gần như đều dựng đứng. Nhưng về sau, do tác dụng những biến động địa chất, chúng bị biến vị. Nhiều chồng "cột" bị xô nghiêng, thậm chí nằm đè lên nhau ngổn ngang. Ghềnh Đá Đĩa là nơi có sự xô lệch như thế nên trông càng ngoạn mục.
Cũng chính đá bazan do núi lửa phun ra đã phủ một lớp dày trên Tây Nguyên. Sau, do bị phong hóa, thành phần sẳt và nhôm đọng lại trong quặng bô xit, mà người ta đang khai thác. Vì có oxyt sắt nên nó mới có sắc đỏ như thế. Đất đỏ bazan là loại đất từ bazan biển đổi mà thành.