Nữ hoàng Nga Elizaveta Petrovna trong các bộ trang phục Âu hóa cầu kỳ
Thế rồi thời kỳ trị vì của vua Peter Đại đế bắt đầu. Sa hoàng bắt đàn ông cạo bỏ bộ râu quai nón truyền thống, bỏ các bộ trang phục kiểu Nga cũ xì, vạt dài lễ mễ bằng áo khoác ngắn theo kiểu Đức, còn phụ nữ cũng thay những áo bông chần và áo khoác nặng nề bằng các thứ trang phục hiện đại kiểu châu Âu, chải tóc theo kiểu mới, kiểu fontanzh. Nguyên nhân của sự thay đổi này là do con người trong thời kỳ đó bắt đầu sống theo một phong cách sống hoàn toàn khác, giao tiếp cũng khác đi, và phụ nữ bắt đầu rời nhà để tham gia vào các hoạt động xã hội, vào các cuộc họp, nên họ buộc phải có các trang phục đúng mốt. Cho đến ngày nay, thành thực mà nói, không phải bất kỳ người Nga nào cũng có thể hình dung đúng và mô tả đúng chiếc áo bông chần vạt dài, với hai tay áo mở một phía trong bộ trang phục Nga cổ.
Nhưng đối với phụ nữ Nga thời Peter Đại đế thì kiểu tóc fontanzh, như cách gọi của M.M. Tsherbatov, cũng cần phải giải thích. Mốt luôn có cách dùng từ riêng, và để hiểu nó ta cần phải có phiên dịch hoặc từ điển (nhìn chung bây giờ thì vẫn thế). Đánh giá một cách khách quan, bộ trang phục kiểu Đức quả là rất thuận tiện cho mọi hoạt động của con người. Và toàn thể mốt thời đó nói chung, cũng được coi là thuận tiện, phù hợp với các hoạt động thực tiễn, phù hợp với thời đại cải cách và xây dựng.
Trang phục của người thành thị (tranh của Fedotov)
Lễ phục của người thành thị
Thế nhưng kiểu tóc fantanzh - gọi theo tên nữ công tước Fantanzh, một trong các mỹ nữ được ông vua ánh sáng Ludovic XIV sủng ái, thì khó có thể coi là có tính thực tiễn cao: Đó là kiểu tóc bới cao với các lọn tóc uốn quăn chải rất phức tạp và trang điểm thêm bằng nhiều hoa và ren. Thế nhưng nó lại phù hợp với thời đại, và nó mốt. Phải nhiều năm sau nữa mới đến thời kỳ giải phóng phụ nữ, và các bà nếu có dự họp thì cũng chưa phải là để làm công chuyện, càng không phải để đàm đạo một cách thông minh. Vai trò của phụ nữ vẫn còn rất khiêm tốn - họ trang điểm, làm đẹp thêm cho xã hội của các ông. Và với mục đích trang điểm thì kiểu tóc phức tạp và đẹp mắt của họ trở nên rất thực tiễn, rất phù hợp với mục tiêu và công dụng của nó. M.M. Tsherbatov cũng tỏ ra khá hài hước khi nhận xét theo mốt là phải nghiến răng. Để chải được kiểu tóc fantanzh phải mất 3 ngày, và trong thời gian đó những người phụ nữ thời trang phải ngồi lì trong nhà, và ngồi ngủ để không làm hỏng phần công việc đã làm ngày hôm trước.
Dù sao thì trang phục cũng trở nên ngày càng cầu kỳ và đắt tiền hơn, dù chính Sa hoàng Peter Đại đế không mặc những thứ đắt tiền “ngoài những áo khoác ngắn và quân phục”, những thứ mà “kể cả những người nghèo nhất cũng chê”, theo quan điểm của Tsherbatov, lần này là đánh giá theo thời đại khi ông sống. Thực ra, ông giải thích mục đích của Sa hoàng là thông qua những trang phục đắt tiền và cầu kỳ của các thần dân của mình để khích cầu sản xuất, tăng cường giao thương, khuyến khích sự phát triển của các nhà máy và các ngành sản xuất. Quả thật, ngay từ những bước đầu tiên, mốt đã trở thành xúc tác cho sự phát triển của ngành công nghiệp mà ngày nay ta thường gọi là công nghiệp nhẹ, cho dù nó cũng khiến người ta mê mải chạy theo những thứ bề ngoài hào nhoáng, bởi nó thay đổi nhanh chóng mặt.
Tất cả các nhận định đó đến nay vẫn còn hoàn toàn đúng. Trong thời đại của chúng ta, khi mốt thay đổi còn nhanh hơn nữa, nó vẫn là tác nhân kích cầu, tạo các giá trị hào nhoáng mà chưa chắc chúng có trên thực tế.
(Còn tiếp)