Kursk có lẽ chưa phải là trận đánh lớn nhất lịch sử chiến tranh, nhưng là trận đânh quan trọng nhất của WW2, và chắc chắn là trận đánh xe tăng lớn nhất trong lịch sử chiến tranh. Ngay cả một thành phần nhỏ của Kursk là trận Prokhorovka cũng không một trận trận đánh xe tăng nào khác sánh được.
Kursk là bản lề của WW2, là trận đánh xe tăng lớn nhất.... nhưng ít người biết, Kursk ghi một dấu ấn rất xấu, đó là con người Khrushov, chính ở đây, ông ta thể hiện đầu đủ các đặc tính riêng: dốt tồi tệ về công việc, nhưng rất giỏi bè phái bằng nhưng hoạt động đên tối đê tiện.
Báo chí, sách vở Mỹ thường không đánh giá đúng về Kursk. Người Mỹ dốt nát về lục quân, nhưng lại tưởng họ giỏi lắm. Một mặt, họ không hiểu hết được các sự việc trong Kursk. Mặt khác, họ không thích nghe một sự việc lẫy lừng không phải họ tạo ra. Thật ra, lục quân Mỹ từ sau WW2 đến giờ luôn bại trận trên tất cả các kiểu chiến tranh, ngay trong WW2, cuộc đánh chiếm Okinawa đã kiệt sức cũng thể hiện khả năng tệ hại của lục quân Mỹ. Chúng ta dễ hiểu và thông cảm việc phần lớn sách vở báo chí tiếng Anh nói về Kursk với đậm tính ngu ngốc. Tuy không bằng tiếng Đức, tiếng Nga... nhưng thật ra, cũng không khó tìm sách tiếng Anh nói khá đúng về Kursk, có điều, khi đọc phải thận trọng, suy nghĩ sâu sắc mới hiểu được vấn đề.
Một cách đê tiện rất ngu ngốc để nói về Kursk là "lẫn lộn" giữa trận đánh Prokhorovka và chiến dịch Kursk. Nhiều người Đức gọi "Trận Prokhorovka" là "Trận Kursk", nhờ thế, số lượng thương vong của quân Đức giảm đi nhiều lần !! Thêm nữa, các sách vở tiếng Anh cũng thích tìm những phát biểu, hồi ký... của các viên tướng bại trận thích khoác lác, hơn là đầu tư nghiên cứu đúng đắn. Do từ sau WW2 đến nay, lục quân Mỹ chỉ bại trận nên họ mắc bệnh huyễn hoặc AQ nặng, và vì vậy, rất thích bôi xóa kiểu này. Đa phần người Mỹ không thích nghe sự thật về Kursk, cũng như, đa phần người Mỹ tưởng lục quân của họ giỏi lắm, trong khi lục quân Mỹ chạy tụt dép trong tất cả các thể loại chiến tranh !! Vì vậy, sách vở báo chí tiếng Anh về Kusk đa phần là điêu toa ngu ngốc.
Kursk diễn ra với sự tham gia lâu về thời gian của Khrushov. Mấu lồi Kursk hình thành do ông này và Prokhorovka diễn ra cũng do ông này. Mấu lồi Kursk xuất hiện do Nguyên Soái Timornensko cầm đội quân mạnh nhất của Liên Xô lúc đó, tiến về hướng Kharcov. Đối địch với ông là Nguyên Soái Manstein, giỏi nhất của Đức. Không chặn được Timornensko, Manstein tìm ngay ra biện pháp đúng, ông quay sang tấn công Khrushov, lúc đó đang bọc hậu cho Timornensko. Khrushov là viên tướng lừng danh về thành tích bại trận. Bị bao vây, Timornensko đã chứng tỏ cảm quan và quyết tâm tuyệt vời của một Nguyên Soái, ông nhận ra tình huống hiểm nghèo nhanh chóng, trong đêm, bất chấp thương vong lớn, xe tăng suy yếu do thiếu hậu cần, Hồng Quân trả giá rất đắt để đánh phá vây. Một lượng xe tăng và người rất lớn đã mất mát, nhưng không phải toàn bộ 600 ngàn quân bị bắt sống, như việc ở Kiev.
Lần tham gia quan trọng tiếp sau của Khrushov là phòng thủ cánh Nam Kursk, lại Mastein chọc thủng, và vì vậy, Prokhorovka diễn ra. Mastein đã chỉ rõ sự dốt nát đến tồi tệ của Khrushov trong các hồi ký sau này. Chỉ một điểm rất nhỏ cũng chững minh sự dốt nát khó tả của Khrushov về quân sự: quân Đức gỡ mìn trên tuyến phòng thủ với tốc độ 1 phút một quả. Tức là mìn chống tăng được bố trí ngu ngốc, nằm chềnh ềnh trên mặt đất, trong các bãi mìn biệt lập, không ngụy trang, không đi kèm mìn bẫy sát thương, không được phòng tuyến, công sự bảo vệ.
Tham khảo ở
http://www.geocities.com/armysappersforward/kursk.htm
Giucov là một thành viên quan trọng bậc nhất trong trận đánh này, nhưng sự tham gia của ông thể hiện riêng trong trận đánh này đầy dại dột, dễ bị thuyết phục, không vững vàng về quan hệ... về chính trị, gây hậu quả lớn cho sự nghiệp của ông cũng như nhà nước Liên Xô sau này. Quân sự rất giỏi, nhưng chính trị quá ngốc nghếch. Khrushov là viên tướng tồi tệ nhất, thiên tài thua trận và thiên tài thua trận trong những trận đánh quan trọng nhất, lại dễ dàng "đánh chiếm" được viên tư lệnh mặt trận tốt nhất của Liên Xô, chỉ bằng một tên đầu bếp khéo (Nhớ lại và suy nghĩ-Giucov). Chính Giucov đã cứu Khrushov bằng cách phủ quyết kế hoạch phản công hướng Nam trước, nếu không, cánh quân quan trọng nhất do Manstein cầm ở đây bị tiêu diệt, tội ngu ngốc thua trận tái phạm của Khrushov không thể chối cãi và ông ta đứng trước nguy cơ bị Stalin bắn, kết quả, Stalin chỉ tát Khrushov một cái nhớ đời mà thôi.
Sau sự việc tối 13/7 trên, tình nghĩa hươu rùa Khrushov-Giucov được khắc đậm sâu. Khrushov lợi dụng liên minh này để giành thắng trong cuộc đấu chính trị sau khi Stalin mất, đẩy những người tài giỏi nhất trước đây đã được Stalin tập hợp ra rìa, đây là những nhà kinh tế, khoa học tài năng nhất, điều này làm kinh tế Liên Xô khụy gôi và không bao giờ đứng lên như thời Stalin được nữa. Sau khi dùng xong, Giucov bị đá về vườn, ông ngồi đuổi gà rồi viết "Nhớ lại và suy nghĩ", một mực ca ngợi Stalin, mong qua đấy mà hậu thế thương cho. Sau khi lên nắm quyền , các mánh lới chính trị của Khrushov làm Liên Xô chao đảo, thế là các khai quốc công thần trong đó có Kliment Voroshilov, người đã tham gia thành lập Đảng Bolsevic (tên ông được đặt cho xe tăng KV, sau này là xe tăng IS-Iosep Stalin), lật đổ Khrusov và giam lỏng Khrusov cho đến khi ông mất. Tuy nhiên, lúc đó, những thiên tài kinh tế-khoa học của Stalin như Alexey Kosygin đã già, thậm chí, sau khi lật Khrusov thì các thế lực quân sự lên nắm quyền, khởi đầu thời Leonid Brezhnev, không buồn khắc phục hậu quả của thời Khrushov, bản thân những người thân cận của Stalin như Alexey Kosygin cũng không đủ quyền lực để lãnh đạo kinh tế-khoa học như thời Stalin được nữa.
Giucov tổ chức phòng thủ cánh Bắc. Không như ông bạn vàng Khrushov, Giucov đánh trận thành công trên tuyệt vời, quân Đức ở đây thiệt hại nặng mà chỉ tiến được 12km. Ở cánh nam, sau khi Khrusov bạn vàng bại trận và bị bao vây trong các tuyến phòng ngự, quân Đức đã bị Tập đoàn quân Cận vệ Hợp thành 5 và sau đó là Tập đoàn quân Cận vệ xe tăng 5 đánh bại bằng trận "thập diện mai phục" xuất sắc bằng xe tăng, tức trận Prokhorovka, thì Giucov đã bay về tối ngày 13-7, ông về để nghe báo cáo và quyết định sau khi Vatutin đột ngột đại thắng, và cứu luôn Khrushov. Sau này, Giucov khá hay kể lể công lao ở đây, "đì dai" Vatutin, trong khi Vatutin thì hy sinh năm 1944 và chẳng bao giờ cãi lại hay tranh giành gì với Giucov cả. Thậm chí, một thời-thời thập niên 196x của Khrusov và sau đó là Giucov đuổi gà 197x, trẻ em và đa phần người nhớn tưởng chính Giucov đã đánh trận đại chiến xe tăng lớn nhất lịch sử Prokhorovka.
Cuộc tấn công và rút lui của Timornensko tạo ra mấu lồi Kursk. Hậu quả của thất bại trên rất lớn, Hồng Quân thủng một lỗ lỡn trên thảo nguyên. Quân Đức tràn qua lỗ đó, tiến về Kapcaz, chiếm Stalingrad và ở đây xảy ra trận đánh nổi tiếng. Timornensko được chuyển về Kapcaz, ông tham gia tốt ở đây và quân Đức tháo chạy, sau đó bị bao vây và tiêu diệt trong Stalingrad. Trong chiến dịch Kapkaz và Stalingrad, lần đầu tiên Không quân Liên Xô vượt trội Đức, bẻ gẫy xương sống không quân Đức, mặc dầu Đức còn là nước sản xuất nhiều máy bay hơn cho đến 1943,1944. Stalingrad bị vây chặt mà không lập được cầu hàng không, quân Đức bị bắt.
T-34 và Panzer IV là hai loại xe tăng đúng nghĩa đầu tiên. Khi chiến tranh xảy ra, người ta mới dự định đóng 900 T-34 trong năm 1941, vào thời điểm xảy ra chiến tranh, chỉ một phần nhỏ số đó hoạt động được, nhưng thiết kế vẫn chưa ổn định, và đặc biệt, rất thiếu các khí tài, vũ khí đi kèm, cũng như tổ chiến đấu được huấn luyện đầy đủ. Đến khi Timornensko tiến công Kharcov, nhờ thiên tài quản lý, mà nổi trội là Alexey Kosygin, mà số lượng T-34 tăng vọt trong những năm tháng chạy vãi nhất. T-34 tốt hơn đứt các Panzer IV và dễ chế tạo để tăng nhanh số lượng. Một phần Panzer III, nguyên thủy chưa là xe tăng thật sự, được đóng lại hay sửa đổi thiết kế mới như cấu hình "xe tăng" đúng nghĩa.
Trong khi Liên Xô chại vãi ra quần thì Đức đã tiến đến thế hệ xe tăng mới là Panzer V, hay còn gọi là Tiger. Prokhorovka chưa có Tiger II, nhưng chỉ Tiger I thôi cũng đã ưu thế hơn T-34 về đối kháng. T-34 chạy nhanh hơn, xa hơn, ít hỏng hơn... nhưng chỉ bắn thủng được Tiger mặt trước 150 mét, bằng một phần mười ngược lại. Sau Kursk, Liên Xô đầu tư cho loại xe tăng hạng nặng KV, đổi tên là IS, thủy tổ của xe tăng ngày nay. Nhưng lúc đó, Prokhorovka của Vatutin là chuyện nhiều tướng soái không thể nghĩ đến. Xe KV bị giảm sản xuất trước đó mà nhường sản lượng cho T-34. Một mặt, công nghệ KV bị bao vây ở Leningrad, trong khi các xưởng T-34 tháo chạy thành công phần lớn khỏi Kharcov và Stalingrad về Uran. Một mặt, các nghị quyết quan trọng lúc đó của Liên Xô khẳng định T-34 ưu thế hơn nếu tính từ giá thành.
Manstein xuyên thủng Khrushov, tiến về phía Kursk theo kế hoạch, định cắt Kursk ra, bao vây, làm suy yếu và lãi to. Nhưng Vatutin đã có "Lực lượng dự trữ", gồm 1500 T-34 đời mới, chủ yếu là từ "Tập đoàn quân Cận vệ Xe tăng 5". Manstein hơi nhầm, lúc đó các khái niệm "Quân Hợp thành" và "Quân Xe tăng" mới xuất hiện ở Nga và Đức, không giống nhau ở các nước, thật ra, các "Panzer Division" của Đức lúc đó bên Nga là "Hợp thành". Nhưng cái nhầm quan trọng nhát của Mastein là hướng, ông tưởng lực lượng quân Nga mạnh nhất ở đáy túi (trong mấu lồi, tây trung tâm thành phố Kursk), khi ông tiến đến Kursk, thì miệng túi thắt, ông bao vây được, địch thiếu hậu cần suy yếu và ông lãi to. Nhưng không, Vatutin, chỉ huy "Mặt trận hướng Voronetzh", lại nằm ở Đông Kursk, chứ không phải Tây Kursk, và Mastein tiến lên hướng trung tâm thành phố Kursk là vào bẫy.
Thêm nữa, cái này sau này Đức teo nên không tòa án nào đem ra điều tra, có thể Manstein đã nhầm "Tập đoàn quân Cận vệ Hợp thành 5" và "Tập đoàn quân Cận vệ Xe tăng 5". Hợp thành đứng ngay đằng sau Khrushov, nhưng Manstein đã đi trượt bờ Tây đoàn quân này, tiến theo hướng Bắc về trung tâm thành phố Kursk, không tiến hướng Tây-Đông mà giao chiến, tưởng là lừa "lướt qua mặt" được "Tập đoàn quân Cận vệ Hợp thành 5", để rồi gặp nhau với "Tập đoàn quân Cận vệ Xe tăng 5" ở trận quyết định Prokhorovka.
Lúc đó, lực lượng xe tăng đúng nghĩa ngày nay, tức là các xe chỉ thiên về khả năng đối kháng diệt xe, chứ không phải pháo tự hành hay xe trợ chiến bộ binh như người ta thường gọi các xe trước đó, cả về kỹ thuật và biên chế mới xuất hiện. Bên Đức, các Sư doàn Thiết giáp (Panzer Division) được thành lập từ 1935, nhưng thực chất chúng là "Hợp thành", thiếu bộ binh. Mỗi sư đoàn như thế có 2 lữ nặng và 2 lữ nhẹ. 2 nặng cũng chỉ một phần là xe tăng, chủ yếu là pháo tự hành, gồm 2 loại, pháo tự hành nòng dài (pháo như xe tăng nhưng to hơn, so với xe tăng cùng cỡ thì giáp và cơ động rất yếu-hy sinh cho pháo), và lựu pháo tự hành, nòng ngắn, bắn đạn to, dùng tấn công công sự bộ binh. Các Panzer Division Liên Xô không có, nhưng "Tập đoàn quân Cận vệ Hợp thành 5" gồm nhiều binh chủng, đông tăng, pháo tự hành và pháo thường, không kém gì mấy sư Panzer Division Đức cả. Trong khi đó, kiểu biên chế "Tập đoàn quân Cận vệ Xe tăng 5" thì Đức không có, đây là đơn vị nhiều xe tăng, về lý thuyết, chúng không độc lập tác chiến được (một xe tăng đắt đỏ chỉ cần đổi bằng một chai xăng chẳng hạn), mà dùng để biên chế thêm cho các đơn vị trong một trận đánh cụ thể, chính thức là "Lực lượng dự trữ". Rất có thể, vì các lắt léo ngôn từ này mà Manstein và đoàn quân của ông đã nhầm lẫn chết người trong khi đánh giá tin tình báo-trinh sát.
Manstein vượt qua Khrushov lần thứ 2, chắc ông đã cười tên ngu si này và chế độ chính trị Liên Xô, điều đó hoàn toàn quá đúng. Nhưng có thể, vì thế mà ông hơi chủ quan, mà trong chiến tranh, chỉ tí chút chất đó hòa vào người Nguyên Soái thôi, là đủ gây tai vạ cho Quốc Gia mà người Đại Tướng phục vụ. Stalin có "câu" Hitler trong chuyện này không ? ông chưa bao giờ nói ra và không ai có thể khẳng định theo bất cứ chiều nào.
Chúng ta chỉ có thể khẳng định, Stalin đặt Vatutin và 1500 xe tăng của ông phía Đông Kursk, chứ không phải phía Tây Kursk. Đó là điều quyết định rằng, Manstein chỉ húc đầu vào chỗ chết mà thôi, nếu thực hiện đúng theo kế hoạch "Zitadelle", vì khi Manstein định thắt miệng túi, cắt túi khỏi "hậu phương", thì ông chỉ cắt được một trận địa phòng ngự dày đặc, trong khi đó, từ "hậu phương", "Lực lượng dự trữ" do Vatutin điều hành lại nằm bên kia miệng "túi" Kursk, đó là Voronezh Front của Vatutin.
Các đoạn phim tư liệu từ máy bay ghi rõ cảnh Vatutin xuất quân tham chiến. Cũng như Stalingrad, Stalin huy động các phi công giỏi nhất bay chụp để kiểm chứng hoạt động của các Nguyên Soái dưới quyền. Trong đoạn phim ngắn chỉ vài phút đó, T-34 trần xì, không pháo tự hành và bộ binh, tiến dọc con đường hẹp mà hành quân, chứng thực đây là lực lượng "xe tăng" thuần chủng, chỉ là "Lực lượng dự trữ", chỉ có thể tham chiến "bình thường" nếu kết hợp với bộ binh.
Tuy nhiên, lực lượng xe tăng đó không gặp bộ binh để cùng đánh, mà tham chiến vội vàng. Đáng ra xe tăng Liên Xô đã bị làm gỏi bởi bộ binh Đức, nhưng chính xe tăng của Manstein cũng bị pháo và bộ binh của "Tập đoàn quân Cận vệ Hợp thành 5", được Manstein tránh né, lui về hướng Tây Nam, lột truồng (xe tăng ra khỏi bộ binh của Manstein). Thiên cơ lại địa lợi cho Vatutin, Manstein tiến đến nhánh thượng nguồn sông Đô-nét, con sông loằng ngoằng không phải chỗ nào xe tăng hạng nặng cũng dễ dàng đi qua. Trong khi Mastein đi dọc con sông loằng ngoằng này thì Vatuitin chia xe tăng ra thành nhiều mũi, lợi dụng ưu thế cơ động của T-34, thực hiện một cuộc "thập diện mai phục"-tấn công tuyệt diệu có một không hai trong lịch sử 5 ngàn năm chiến tranh.
600 xe Liên Xô và 400 xe Đức lao vào tử chiến ở Prokhorovka, trong đó Đức có 200 Tiger. Lúc xuất trận, hai bên còn chút ít bộ binh tùng thiết, nhưng ảnh chụp lại cho thấy, xung quanh đạn pháo nổ dữ dội, thậm chí, người ta tìm thấy xác các xe đã lao vào húc nhau, xạ thủ nhảy ra... chắc là vật nhau. (Lịch sử không thể ghi lại sự thật ở đoạn này, điều chắc chắn là các xạ thủ đã dùng xe húc nhau, rồi sau đó cả hai xe đều mất). T-34 nhờ trận thế rối rắm mà tiến vào gần, từ mặt sau và hai sườn... nã đạn thủng Tiger. Trận đánh diễn ra ngày 12-7-1943, bên Đức là Quân đoàn xe tăng mạnh nhất của Đức, gồm các Panzer Division 1,2 và 3. Đúng ra, phải cộng thêm một lô xích xông các đơn vị thiết giáp khác của Đức, đây là thiết giáp theo khái niệm ngày đó, tức pháo tự hành, bộ binh cơ giới các loại, nhưng thực chất, do đặc điểm kỳ khôi của trận đánh Prokhorovka mà ở đây chỉ xe tăng cởi truồng xung trận.
Thật ra, sau Prokhorovka, thì mũi Nam, Manstein chỉ mất hơn 80 xe, tức là cháy hoàn toàn, nổ tung ra rồi. Còn lại, phần lớn các xe hỏng nhưng ở trạng thái còn chữa được. Vatutin và "Tập đoàn quân Cận vệ Hợp thành 5" lập một bộ chỉ huy thống nhất, chuẩn bị kế hoạch phản công. Kế hoạch này sẽ dùng lực lượng còn khỏe mạnh của hai Tập đoàn quân Cận vệ: Hợp thành 5 và Xe tăng 5, Vatutin mới chỉ đưa 1/2 tham chiến, còn Hợp thành 5 lui về Tây Nam và hoạt động mạnh nhất chỉ là phòng ngự chỉ là bắn pháo trợ chiến Vatutin. Trong khi đó, Manstein thua đau sau Prokhorovka, hiện tại, phần lớn xe tăng của ông đã liệt. Nếu Vatutin tiến quân lúc đó, thì số xe liệt này được tính 100% do ông tiêu diệt, Manstein chỉ còn nước co chạy về Berlin, chí ít, Hồng Quân cũng xọc tới biên giới Ba Lan, như năm trước Manstein tiến về Kapcaz sau khi Timornensco thua.
Giucov đã xóa sổ kế hoạch này. Ông từ cánh Bắc về đây họp tối 13-7. Nhưng sau khi hạ cánh, trước khi họp, ông đã "hội thảo" với Khrushov bại trận, vì "đầu bếp và những món ăn dễ chịu"-trích "Nhớ lại và suy nghĩ". Giucov ngăn không cho Vatutin tiến quân, mà giành quyền tiến quân ở cánh Bắc trước. Ông có lý của ông, vì Vatutin vừa đánh nhau dữ dội, còn cánh Bắc khá nhàn. Nhưng cái lý đó của ông dễ bẻ, vì Vatutin là "Lực lượng dự trữ", đã tập trung ở đây. Cái kết quả rõ nhất của Giucov là Khrushov hoàn hồn sau bại trận. Phần lớn quân của Khrushov đang bị bao vây hoặc có thể gọi theo tử mỹ miều là "bị chặn đường về" khi Manstein tiến đến Prokhorovka. Sau đó, mặt Bắc, Giucov lập đại công khi tiến quân đánh chiếm Oriôl và Briansk. Trong khi Giucov ghi đậm chiến công riêng, thì Manstien với tốc độ chậm hơn đi bộ ( chỉ hơn 10km/ngày) kéo các xe hỏng về tuyến xuất phát Belgorod, và tất nhiên, Khrushov được giải vây và hồi sức. Sau này, lực lượng xe Đức chủ yếu bị thu ở Belgorod-Kharcov, khi chúng chưa sửa xong và cánh Nam Hồng quân phản công, điều này làm giảm khối lượng chiến công của thiên tài Vatutin.
Vatutin mất năm 1944 do quân phản loạn Ucraina bắn trộm. Trước đó, ông đã tổ chức thật tuyệt vời các chiến dịch Ucraina, các chiến dịch chủ chốt nhất và khó khăn nhất của Hồng Quân. Vatutin lên chỉ huy Voronezh Front tháng 3-1943, đến tháng 2 năm 1944 ông mất. Cuộc đời ông như là được giành riêng cho Kursk, đúng hơn là cho Prokhorovka. Ngày nay, người ta vẫn nói "Chiến thắng Ucraina" là của Vatutin, đặc trưng cho các chiến dịch bản lề chiến tranh ở đây, khi ông cầm quân, chứ không riêng gì chiến dịch Kursk hay Zitadelle. Các trận đánh này không riêng gì Kursk, mà hàng lô các trận vượt sông kinh hồn sau đó, do ông trực tiếp chỉ huy, hay tham gia tổ chức.