[hungmgmi]

Đôi nét về chiến sĩ, dịch giả Phạm Hồng Sơn-một Ostrovski của Việt Nam.

Trong tay hungmgmi đang có cuốn sách mới nhất của nhà văn, dịch giả Thúy Toàn "Những con đường" về dịch văn học và văn học dịch. Sách chia làm 2 phần, trong đó phần 2 là chân dung các`dịch giả Việt Nam và tác giả quen biết như Cao Xuân Hạo, Đào Xuân Qúy, Phạm Mạnh Hùng, Huỳnh Lý...Trong số này, nổi lên có một dịch giả, chiến sĩ, người được tác giả Thúy Toàn và nhiều người gọi là một Nicolai Ostrovski của Việt Nam. Đó chính là thương binh nặng Phạm Hồng Sơn, nguyên tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 307 bách chiến bách thắng ở các chiến trường Nam Bộ. Chuyện một người chỉ huy tiểu đoàn anh hùng đánh đông dẹp bắc, nay bị thương nằm liệt một chỗ, rồi tự học tiếng Nga và dịch các`tác phẩm văn học Nga đã`được báo chí Việt Nam và Liên xô đưa tin rộng rãi vào đầu những năm 60 thế kỷ trước.
Xin lược thuật lại những nét chính về Phạm Hồng Sơn qua bài viết của dịch giả Thúy Toàn.
Phạm Hồng Sơn sinh ra ở làng Chuông, Thanh Oai, Hà Tây.Đang học dở khoa Luật, anh thoát ly hoạt động cách mạng. Tháng 10/1945, anh tham gia Vệ quốc đoàn. Tốt nghiệp trường quân chính Bắc Sơn, anh sĩ quan trẻ Phạm Hồng Sơn được điều về Bộ Tổng tham mưu QĐNDVN.
Năm 1948, anh tham gia Phái đoàn quân sự của Trung ương cử vào Nam bộ công tác. Một thời gian sau, anh được chuyển sang đơn vị chiến đấu và được chỉ định làm tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 307. Tiểu đoàn 307 danh tiếng đã giáng cho quân Pháp những đòn chí mạng ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. Mỗi khi nghe đến danh tiểu đoàn 307, quân giặc đều khiếp vía kinh hoàng.
Trong trận chiến tại Long Châu Hà trước khi chiến tranh kết thúc, người tiểu đoàn trưởng dũng cảm đã bị trọng thương. Anh được chuyển ra Bắc chữa trị, nhưng vết thương hiểm hóc đã`cột chặt Phạm Hồng Sơn vào giường bệnh suốt mười ba năm trời, anh bị liệt nửa thân dưới, hai chân teo quắt, cơ thể lở loét, đại tiểu tiện không thể làm chủ được.
Người tiểu đoàn trưởng 307 đã bước vào một trận tuyến mới vô cùng ác liệt mà trận địa là giường bệnh.
Có vốn ngoại ngữ là tiếng Anh, tiếng Pháp, Phạm Hồng Sơn quyết tâm học thêm tiếng Nga. Khi đã có vốn tiếng Nga tương đối, anh bắt tay vào dịch sách.
Trong hồi ký được công bố sau khi anh mất năm 1967, có những dòng:"Tôi tìm đọc một số truyện thiếu nhi, chọn lấy những truyện hay để dịch phục vụ các em. Ưóc mơ dạy học không thành thì bây giờ dịch truyện cũng là một cách đóng góp vào việc vun đắp những mầm non của đất nước."
Phạm Hồng Sơn mày mò dịch, rồi nhờ anh bạn thương binh mang đến các NXB. Một thời gian sau, các NXB trả lại anh bản thảo vì dịch chưa đạt. Không nản chí, anh kiếm tìm những bản dịch của những người khác, đối chiếu nguyên bản Nga văn để học tập cách dịch của họ. Và công sức của anh đã`được đền đáp. Năm 1959, NXB Kim Đồng đã ra cuốn sách Lời hứa danh dự của L.Panteleev, bản dịch của Phạm Hồng Sơn. Anh tâm sự:"Đối với nguời khác, dăm bảy chục trang sách dịch có lẽ chẳng nghĩa lý gì, nhưng đối với tôi đó là chân trời hy vọng. Nó mở cho tôi một con đường để tiến vào chiếm lĩnh trận địa mới, tiếp tục cuộc chiến đấu bỏ dở".
Cứ cố gắng kiên trì như vậy, trên trận địa mới này, Phạm Hồng Sơn tiếp tục ghi thêm những chiến công. Có thể kể tên các`tác phẩm văn học Xôviết do anh dịch đã được xuất bản:Mặt trời trên thảo nguyên của P.Pavlenco, Những mẩu chuyện về Trapaev (đều in tại NXB Kim Đồng năm 1960), Vài ngày, A.Bech, NXB QĐND 1961, Đội dự bị của tướng Panphilov, NXBQĐND 1962, Ngày và đêm, K.Simonov, NXB Văn học 1963, Suối thép, A.Seraphimovich, NXB Văn học 1965, Viết dưới giá treo cổ, J.Phuxich, NXB Văn học 1966....
Trong hồi ký của mình, Phạm Hồng Sơn viết:
"Những ngày hè oi bức, sờ vào thành giường cũng thấy nóng, huống hồ nằm trên đệm bông, màn phủ kín. Mồ hôi đổ ra nhễ nhại, tôi lấy khăn mặt nhúng nước đắp lên người và cứ thế nằm cặm cụi dịch hết trang này sang trang khác, quên cả cái nóng bức`bên ngoài. Do hoàn cảnh bệnh tật mấy năm nay tôi phải nằm nghiêng mình nên khi viết cũng phải nằm nghiêng như vậy, một tay cầm chiếc bìa cứng giơ ra trước mặt để lót, một tay cầm bút viết.Lúc đầu chưa quen nên được một lúc lại mỏi rời. Nhưng dần dần cũng quen, và bị lôi cuốn vào công việc, tôi có thể nằm nghiêng như vậy viết suốt ngày, mỗi ngày khoảng chín mười giờ, có khi mười hai, mười ba giờ".
Kết thúc bài viết, nhà thơ, dịch giả Thúy Toàn viết:
"Tôi viết bài này trước hết để bày tỏ lòng ngưỡng mộ, biết ơn một con người đã`hiến tuổi trẻ, một phần xương máu cho sự nghiệp giành độc lập cho dân tộc, lại nêu tấm gương kiên nghị phi thường, vượt qua bao nhiêu trở ngại do khó khăn thương tật, không cam chịu sống đời tàn tạ, mà đẩy lùi lưỡi hái tử thần, cống hiến những sức lực cuối cùng cho tương lai xã hội, thực sự đã lập nên một "chiến công hiển hách"".
Khi đọc xong bài viết của Thúy Toàn, tôi bỗng nhớ đến hình tượng N.Ostrovski mà nhiều người đã dùng để gọi Phạm Hồng Sơn. Sau khi viết Thép đã`tôi thế đấy, dù thể trạng không được tốt, N.Ostrovski đã`bắt tay vào viết bộ ba tiểu thuyết "Ra đời trong bão táp". Ngày 11 tháng Chạp năm 1936, Ostrovski hân hoan viết thư cho mẹ là đã`viết xong tập 1. Nhưng sau đó 11 ngày, do bệnh tật hiểm nghèo, sức khỏe suy kiệt, nhà văn đã`qua đời.
Hai con người, hai số phận đặc biệt ở hai đất nước khác nhau, nhưng cuộc đời của họ khiến chúng ta phải kính cẩn nghiêng mình.
Hồi còn nhỏ, tôi đã`từng được đọc một cuốn sách về Phạm Hồng Sơn, nhưng nay thì đã`quên mất tên. Tìm trên mạng, gõ tên Phạm Hồng Sơn, chỉ ra hàng loạt kết quả trên các`trang web hải ngoại về một tay bác sĩ nào đó cùng tên, đang được tung hô là một nhà dân chủ.