Poltava là trận thắng kết thúc cuộc chiến tranh lớn đầu tiên ở châu Âu trong tiến trình hiện đại hoá. Cuộc chiến này thường được gọi với tên "Đại Chiến Bắc Âu", nhưng nó thường được coi là cuộc chiến lớn của toàn châu Âu như WW1, WW2 sau này. Với nước Nga, đây là làn đầu tiên quân Nga đụng độ lớn với quân Phương Tây thời hiện đại. Từ đó về sau, tuy nước Nga lúc thịnh lúc suy, nhưng họ luôn chiến thắng.
Bản chất của chiến tranh là tranh giành con đường buôn bán Hắc Hải-Baltic. Lúc đó, đây là con đường nối Âu-Á. Hàng hoá từ châu Á qua các vùng do Otoman kiểm soát, len bộ đi đến Baltic rồi xuống biển sang châu Âu. Từ lúc thành lập Otoman, nước này đã lấy vùng Trung-Nam Âu thành căn cứ công nghiệp của họ, ngày nay là các nước Áo, Hungaria, Slovenia, Sec. Chính ở đây, khẩu pháo công thành Constantinople được sản xuất. Từ trước đó, nơi đây đã là nơi tập kết của hậu phương quân Mông Cổ. Từ đây, kỹ thuật súng ống lan truyền vào châu Âu. Cả kỹ thuật làm súng và các hàng hóa liên quan đến vũ khí khác đều được vận chuyển. CÙng vũ khí, cũng nhiều kỹ thuật và hàng hóa khác được trao đổi. Đây là đầu cuối của tuyến đường buôn bán dài từ Ấn Độ, Trung Quốc xuyên qua châu Á. Trước khi thắng cuộc chiến tranh này, Piotr và nước Nga nhập khá nhiều pháo từ các trung tâm sản xuát trên con đường này, như các khẩu pháo đồng của Latvia vẫn được trung bầy trong Bảo tàng Pháo Binh-Thông Tin.
Một mặt, sau thời Ivan Hung Đế, Nga đã lớn mạnh và có những chiến lược chắc chắn tranh giành vùng ảnh hưởng với Otoman xung quanh Biển Đen. Trước thời Piotr, Nga đã đặt "Pháo đài Azop", từ đây khống chế sông Đông, con đường buôn bán vào sâu trong lãnh thổ Nga từ Biển Đen. Trong khi đó, Otoman muốn duy trì quyền lực trên các nước nhỏ như Crimean (Tartar) hay Kapkaz. Nhờ pháo đài Azop, các cuộc đột kích hải quân từ biển đen được khống chế, Nga bắt đầu xây dựng lực lượng hải quân mạnh ở đây. Sau này và trước đó, Nga xây dựng một số kênh đào để nối tuyến đường thủy này thông với biển Bắc, Caspi, Baltic, tạo nên sự thịnh vượng của nước Nga mới. Các xung đột Nga-Otoman tiếp tục từ 166x đến 1700 dưới thời Piotr.
Lúc này, quân Nga giữ Azop và gây ảnh hưởng mạnh với Moldavia , một nước đang muốn thoát khỏi ảnh hưởng của Otoman. Thụy Điển muốn các vùng đất ven biển Baltic. Gây ra cuộc chiến Thụy Điển và Vương quốc hợp nhất Ba Lan Lithuania (Ba Lan, Đức, Lithuania, Latvia, Estonia, Đan Mạch ). Lúc này nước Nga còn yếu, một mặt, Nga kỹ hiệp ước hòa bình với Otoman năm 1700. Một mặt, Nga viện trợ cho vương triều hợp nhất Ba Lan Lithuania (từ đây gọi tắt là Ba Lan).
Nửa Thế kỷ trước đây, Thụy Điển đã giành quyền kiểm soát vùng Nam Baltic (Latvia, Estonia, Lithuania ngày nay). Can-lơ XII của Thụy Điển tấn công Ba Lan mở rộng vùng ảnh hưởng, muốn hoàn toàn kiểm soát. Otoman ùng hộ Thụy Điển vì muốn qua đó làm yếu áp lực từ Nga. Nga cũng muốn giành đường biển Bantic hết sức quan trọng với họ, việc Thụy Điển hoàn toàn kiểm soát Bantic sẽ làm Nga không có khả năng tham gia vào con đường buôn bán quan trọng nhất châu Âu này. Nga khai chiến trước ủng hộ Ba Lan. Cuộc chiến tranh bắt đầu bằng trận Narva, Nga tấn công pháo đài Thụy Điển (nay ở Estonia). Nga thua, quân Nga đầu hàng với điều kiện bỏ lại vũ khí, chỉ được mang về cờ, ngựa và quần áo.
Sau trận Narva, Thụy Điển rảnh tay Ba Lan rất mạnh. Nga viện trợ lớn, nhưng số tiền viện trợ bị vua Ba Lan chơi gái hết. Thụy Điển đánh Ba Lan liêu xiêu.
Piotr thua trận Narva, nhưng sau đó, ông áp đặt ý chí của mình bằng cả hai con đường. Môt, con đường chủ yếu là hiện đại hóa quân đội Nga. Hai là chiếm các pháo đài quan trọng của chiến lược lâu dài. Người Nga bò ra xây dựng quân đôi, họ đóng tầu, đúc súng và chuyển tầu thủy trên đường bộ từ Biển Bắc về Baltic. Piotr làm một đường ray khổng lồ để chuyển các tầu thủy có mái chèo. Đích thân ông tham gia đóng và vận chuyển tầu.
Về quân sự, năm 1703 ông ra quyết định chiến lược cự kỳ quan trọng. Nga chiếm một pháo đài của Thụy Điển, xây dựng thành một pháo đài Nga có đường thông sang Baltic, sau này là Saint Petersburg. Đội thuyền chiến chủ yếu của Nga đóng ở đây. Các thuyền chiến này phát triển hoàn toàn khác với Hải Quân Tây Âu. Tây Âu thích các thuyền to, lúc đó là thuyền buồm, còn Nga thích các thuyền nhỏ chạy nhanh, lúc đó là thuyền chèo tay (ga-lê), chiến lược này đến nay vẫn giữ. Lúc này, Can-lơ 12 Thụy Điển không buồn chú ý đến việc mất một pháo đài nhỏ nằm lẫn trong đầm lầy.
Vùng đất này trước đây có khá nhiều người Nga trốn Chế độ Nông nô đến đay lập nghiệp. Họ khai thác quặng sắt chất lượng rất cao ở đây, săn bắt và đánh cá. Quặng sắt chất lượng cao là cơ sở ban đầu để thành phố phát triển nhanh chóng. Piotr "tha thứ" cho loại dân này, như Ivan Hung Đế đã tha thứ cho dân Cô-dắc, lập ra một chế độ mới nhiều người tự do, khác với Nông nô.
Sau 6 năm Nga nỗ lực phi thường, xây dựng quân đội, chiếm bàn đạp chiến lược, viện trợ lớn cho Ba Lan, năm 1706, vua Ba Lan August II hoàn thành sự nghiệp chơi gái và bại trận, chịu mất đất. Thụy Điển quay sang đánh Nga từ hướng Ba Lan. Tuy nhiên, lúc này quân Nga đã mạnh, Can-lơ 12 gặp một số trận đánh thiệt hại. Can-lơ huy động thêm các nguồn lực chiến tranh trong nước và chuyển hướng tấn công thẳng vào Maxcơva. Trong lúc đó, từ 1706, Nga dùng hạm đội của mình đánh phá chính quốc Thụy Điển. Quân Anh đưa hạm đội đến chặn Hạm đội Nga trên Baltic giúp Thụy Điển, nhưng không lại được với đội tầu Nga chạy nhanh, sức đánh tầu-diệt-tầu mạnh.
Bị suy yếu từ hậu phương, Can-lơ 12 thua trận đânh quyết định Poltava 27-6-1709. Ông bị tước quyền từ trong nước, chạy vào Otoman đồng minh. Nga hoàn toàn kiểm soát Bantic.
Tuy nhiên, trận Poltava chỉ kết thúc một giai đoạn của chiến tranh. Can lơ 12 bị triều đình quay lưng, nhưng được Ao và Pháp ủng hộ, chạy sang Otoman lập chiến tranh mới. Otoman tuyên chiến chống Nga.
Năm 1710-1711 Nga giúp đỡ vường triều Moldavia đánh lại Otoman. Cuộc chiến thất bại. Nga ra khỏi chiến tranh với một hiệp định lợi cho Otoman, mất Azop và một số pháo đài khác. Đặc biệt, Ba Lan nhân cơ hội này thu một số mối lợi từ mất mát của Nga. Đièu này làm Sa Hoàng Piotr Đại Đế phát cáu. Từ đây, ông ngừng viện trợ và đồng minh với Ba Lan. Sa Hoàng trực tiếp cầm quân và giành lại các chiến quả từ Otoman.
Như vậy, cuộc chiến kết thúc với phần thắng hoàn toàn nằm bên Nga. Nước Nga từ đây xây dựng được đường thủy nối ba biển: Hắc Hải, Biển Bắc và Baltic. Cuộc chiến cúng đánh đấu Anh Pháp liên minh với các nước khác luôn luôn tìm cách chống lại Nga.
Kết quả của chiến tranh vô cùng lớn.
Từ đây, nhà nước hợp nhất Ba Lan Lithuania suy yếu. Sự tan rã của nhà nước này dẫn đến sự thành lập hàng loạt các quốc gia của người German, trong đó có Phổ (Prusia) và Đan Mạch. Phổ sau này thống nhất phần lớn đất nước này thành Đức ngày nay.
Từ đây, Otoman dần dần bị Nga đánh lui. Trong khi Nga đánh chiếm Capcaz thì Áo chiếm phần Otoman của Nam Âu, lập ra Đế Quốc Áo-Hung, thâu tóm cả Rumania, Hunggaria, Bungaria, Slovenia, Sec, Nam Tư cũ, Hy lạp.
Đỉnh cao của chiến tranh với Otoman là giữa tk19. Anh Pháp liên minh với Otoman chiếm Crimean của Nga. Nga lại tạm thua, sau đó chiếm lại hàng loạt các chiến quả cho đến ngoài Capcaz. Phổ (Prusia) đánh bại Pháp, từ đó Phổ đứng trong hàng ngũ siêu cường.
|