[hungmgmi]

(Tiếp theo)
G.R: Dmitri Medvedev đã gọi Tổng thống Grudia là “một thi hài chính trị”…

S.K: Tôi nghĩ rằng ông ấy có lý. Saakachvili không còn chút tín nhiệm nào nữa. Một số người ở Nga tiếc rằng binh lính Nga đã không đi “đến cùng” và không lật đổ ông ta. Phần mình, có lúc tôi nghĩ rằng lòng khoan dung của chúng ta có thể so sánh với những gì mà người Mỹ đã thể hiện trong Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất, khi họ đã quyết định, sau khi đã giải phóng Côoét, không tiến quân đến Bátđa để nhân cơ hội trừ khử Saddam Hussein. Tuy nhiên, rốt cuộc, liệu Nga có thể thắng không nếu ném bom Tbilisi ? Sau khi cân nhắc kỹ, tôi tin rằng Nga đã hành động đúng mực.

G.R: Ông đánh giá gì về vai trò trung gian của Pháp với tư cách là chủ tịch Liên minh châu Âu, giữa Nga và Grudia?

S.K: Tôi rất ấn tượng về chất lượng công việc đã được Tổng thống Pháp Sarkozy thực hiện. Ông đã làm hết khả năng mà châu Âu và Pháp có thể thực hiện. Theo quan điểm riêng của tôi, Sarkozy đã giữ vai trò quan trọng mới trong suốt cuộc khủng hoảng này. Ông thực sự là một trong những nhà lãnh đạo lớn của thế giới. Ông đã không có nhiều sự lựa chọn để can thiệp trong cuộc xung đột giữa hai nhà nước không phải là thành viên của EU, và ông đã xử lý rất tốt. Kế hoạch 6 điểm mà ông soạn thảo, theo tôi, là một chiến thắng ngoại giao xuất sắc đối với nước Pháp và với cá nhân ông Nicolas Sarkozy.

Đồng thời, tôi trở lại việc xử lý vụ này của giới truyền thông châu Âu, là rất tệ hại và hoàn toàn mang tính chủ quan. Thái độ này rất gây phẫn nộ, và làm tổn hại nhiều đến hình ảnh của châu Âu ở Nga. Hậu quả: Hình ảnh của châu Âu không những đã suy giảm rõ rệt trong mắt người dân Nga, mà còn trong một bộ phận giới lãnh đạo. Vậy nên rất nguy hiểm. Trên thực tế, trong suốt chiều dài lịch sử của mình, Nga đã luôn hướng nhìn về châu Âu. Việc quay mặt với châu Âu có thể sẽ là thảm họa; song thú thực châu Âu ít biểu lộ mong muốn đến lúc Nga cần xích lại gần họ!

G.R: Vì thế, cuộc xung đột mùa hè năm ngoái đã củng cố thêm vị thế của phe theo đường lối dân tộc chủ nghĩa ở Nga…

S.K: Đúng vậy. Tại Nga luôn có một bộ phận xã hội mong muốn đưa đất nước theo đường lối của phe tập trung quyền lực. Và đương nhiên, họ đã nhân cơ hội vàng này để đạt được mục đích…

G.R: Ai là những đại diện của phong trào này trong giới lãnh đạo hiện nay? Người ta nghĩ đến Dmitri Rogozine…

S.K: Rogozine không phải là con người tồi nhất, đó là người khá mềm mỏng… Song một số người đã bắt đầu kêu gào xử lý những nhà cải cách làm tay sai cho nước ngoài. Ngoài ra, người ta từng xem tôi là người đứng đầu một mạng lưới gián điệp, không hơn không kém! Cũng có những tiếng nói đòi khử tôi cũng như nhiều đồng nghiệp và bạn của tôi.

G.R: Cụ thể, ai là những người muốn ông phải chết?

S.K: Tôi sẽ không nói tên, vì tôi không hề muốn quảng cáo cho những kẻ ngu xuẩn này. Chỉ biết rằng lời kêu gọi của nhóm người này đã xuất hiện trên những tờ báo quốc gia…

G.R: Nhóm thiểu số này liệu có thể ảnh hưởng đến định hướng chung của nền chính trị Nga hay không?

S.K: Hiện tại thì không. Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng sự thất vọng trước phản ứng của châu Âu về vụ Nam Ôxêtia đã làm tăng ảnh hưởng của những cá nhân này.

G.R: Vượt qua những bất đồng này, vậy ông có cho rằng Nga và EU có nhiều lợi ích chung…

S.K: Đúng vậy. Nếu chúng ta hành động vì lợi ích chung và không vì những căng thẳng nhất thời, chúng ta phải cùng nhau làm việc. Điều khiến chúng ta xích lại gần nhau mạnh hơn nhiều so với những gì đã khiến chúng ta chia rẽ. Vì thế, Mỹ không muốn có sự xích lại gần giữa Nga và châu Âu. Oasinhtơn làm tất cả để làm suy yếu cả Nga lẫn châu Âu. Và chính vì mục tiêu này mà Mỹ - được Anh ủng hộ, không bao giờ muốn một châu Âu mạnh - đã đấu tranh ủng hộ mở rộng EU sang các nước Đông Âu. Hiện tại, vì sự mở rộng này mà châu Âu trở nên không thể quản lý nổi. Về việc bảo vệ châu Âu, đó là một đặc quyền của NATO. Kết quả: NATO hiện nay ít gây ảnh hưởng hơn trên thế giới như họ đã từng giữ vai trò vào cuối những năm 1980. Giải pháp duy nhất, với NATO, là kết liên minh với Nga.

G.R: Tại sao ông mong muốn đến vậy việc xích lại gần quan hệ giữa Nga và châu Âu?

S.K: Tôi đã nói với ông về điều đó: với Nga, châu Âu luôn là một nhân tố hiện đại hóa. Chính từ quan điểm này nên châu Âu thực cần thiết đối với chúng tôi. Người ta thường nhấn mạnh đến việc tại châu Âu, Nga bán phần lớn lượng dầu khí của mình; song những nguồn vốn, hãy tin chắc rằng, chúng tôi có thể tìm thấy chúng trên thị trường thế giới. Hơn nữa, chúng tôi có thể tiếp cận bất cứ một loại công nghệ nào khác qua sự trung gian của EU. Đổi lại, ảnh hưởng văn hóa, chính trị và đạo đức của châu Âu - bất chấp thái độ đạo đức giả mà gần đây châu Âu đã biểu lộ đối với chúng tôi - là không thể phủ nhận vì sự phát triển của Nga. Vậy là đã gần 300 năm châu Âu là ngọn hải đăng cho nước Nga, và bộ phận tiến bộ nhất trong xã hội chúng tôi mong muốn “sống như ở châu Âu”, như: sống tự do hơn, trong một điều kiện tiện nghi hơn, và tôn trọng những quy tắc rõ ràng. Hiện nay, vẫn còn nhiều việc để làm liên quan đến những điểm này…

G.R: Khi ông nói đến “những quy tắc rõ ràng” cần phải tôn trọng, dĩ nhiên ông đã ám chỉ đến sự cần thiết phải đấu tranh hiệu quả hơn với nạn tham nhũng đang hoành hành tại Nga…

S.K: Tham nhũng, đó là vấn đề số một của đất nước chúng tôi. Nếu tôi phải kể đến 3 vấn đề chính mà Nga phải đối mặt, tôi sẽ xếp tham nhũng đứng thứ nhất, thứ hai và thứ ba! Tham nhũng xuyên thủng mọi giai tầng của xã hội. Các quan chức cao cấp, chính quyền địa phương, chủ doanh nghiệp, không một đối tượng nào không liên quan. Nó trở thành một lối sống. Tham nhũng làm chậm đáng kể sự phát triển của xã hội và tăng trưởng kinh tế, và nó dần làm mục ruỗng đất nước.

G.R: Tuy nhiên, những năm vừa qua, tăng trưởng của Nga rất vững chắc!

S.K: Nó đã dừng quanh ngưỡng 7% mỗi năm. Song nếu không do biến động của giá dầu cho đến cuộc khủng hoảng gần đây, ít ra nó cũng có thể ở mức 12%. Sự khác biệt, đó là đồng tiền đã bị biển thủ. Cũng thật là đơn giản.

G.R: Liệu rằng cặp Medvedev/Putin có thể chiến thắng tệ nạn này, như tân tổng thống đã cam kết về điều đó ngay từ khi nhậm chức?

S.K: Thành thực mà nói tôi không biết. Song, ít ra thì họ đã nhận thấy tính cấp thiết của vấn đề!

G.R: Người ta thường nói rằng Nga, từ vài năm qua, bị dằn vặt với “tình trạng Xôviết hóa trở lại”. Bài quốc ca lấy lại giai điệu của quốc ca từ thời Liên Xô, người ta nhận thấy khắp nơi sự phục hồi quá khứ cộng sản với các hình thức khác nhau, và Vladimir Putin cũng đã tuyên bố rằng “sự sụp đổ của Liên Xô là thảm họa địa chính trị tồi tệ nhất của thế kỷ 20”…

S.K: Câu nói này là một sai lầm lớn. Liệu có phải vì nhà lãnh đạo một nước, trong một thế kỷ biến động, đã có 26 triệu dân thiệt mạng trong bốn năm của cuộc chiến hung bạo, và có hàng triệu dân tử nạn trong các trại giam của Xtalin, đã không thể nói lên điều này. Tuy nhiên, không nên quá chú tâm đến tuyên bố không hay này.
Về vấn đề Xôviết hóa trở lại, không phải đơn giản. Cần hiểu rõ rằng Nga đang xây dựng lại bản sắc. Do vậy, chắc chắn rằng Nga sẽ tìm kiếm trong quá khứ Xôviết những yếu tố có thể được xem là tích cực để học hỏi; tuy nhiên Nga tham khảo mọi thứ, thậm chí hơn thế, trong một quá khứ xa hơn, quá khứ của nước Nga phong kiến, thậm chí của nước Nga trước thời các Sa hoàng. Ông đã nói đến giai điệu quốc ca được lấy lại từ giai điệu của quốc ca Xôviết; song đừng quên lá cờ của Liên bang Nga là lá cờ Nga thời Sa hoàng! Ông đã nói đến việc phục hồi từng phần một số yếu tố trong lịch sử Xôviết; song sẽ không ai dám phục hồi và phong thánh cho hoàng tộc Nga trước đây! Về phương diện cá nhân, tôi không thích lắm việc quay lại chiếu cố một số phương diện dưới thời Sa hoàng và thời Xôviết. Song chúng tôi có thể làm gì? Đó là một tiến trình thông thường.

G.R: Một trong những lý do để người ta nói đến “tình trạng Xôviết hóa trở lại” là đời sống chính trị đặt dưới sự bảo trợ bởi đảng của Vladimir Putin, đảng Nước Nga thống nhất - một sự thống trị, trên một số mặt, không thể không khiến người ta nhớ lại sự thống trị của Đảng Cộng sản dưới thời Xôviết…

S.K: Tiến trình này rất đáng quan ngại. Nếu mọi điều không sớm thay đổi, đất nước này sẽ bị kết án sống dưới ách của một chế độ độc tài. Ở thời điểm này, rõ ràng là chúng tôi không có một hệ thống các đảng phái bình thường. Đúng hơn đó là một kiểu bắt chước.

G.R: Một lời chê trách khác lặp lại của châu Âu đối với Nga: Mátxcơva có thể sử dụng những nguồn năng lượng của họ như một thứ vũ khí và sẽ không thể là một đối tác thương mại bền vững. Liệu có phần lớn sự thật trong sự khẳng định này hay không?

S.K: Có nhiều hiểu lầm trong lĩnh vực này. Vấn đề dầu khí không phải là vấn đề an ninh hay địa chiến lược. Đó là vấn đề về giá. Châu Âu liệu có sẵn sàng trả giá năng lượng đắt gấp hai lần không? Nếu có, họ có thể mua nó ở Nga! Song, trong trường hợp từ chối, họ phải làm ăn với chúng tôi. Nga đã có một đề nghị rất rõ ràng: Nga sẵn sàng cho phép châu Âu hưởng một phần tài nguyên của Nga với điều kiện, đổi lại, họ có thể nắm giữ một phần mạng lưới phân phối của châu Âu. Một thỏa thuận như vậy có thể được thể hiện bằng việc thiết lập một tổ hợp năng lượng Nga-châu Âu. Hai bên cùng có lợi. Song châu Âu thích lên án Nga là “chủ nghĩa đế quốc năng lượng”. Thật là phi lý. Châu Âu có lợi ích trong chuyện này. Đoàn kết, chúng ta sẽ mạnh hơn nhiều so với chia rẽ. Tôi nói thêm rằng cứ mỗi lần châu Âu cứng rắn, họ lại thua thiệt. Hãy nêu ra một vấn đề cũng quan trọng như tuyến đường ống dẫn dầu khí của Nga sang châu Âu: Nga không ngừng củng cố lập trường!

G.R: Ông muốn đề cập tới dự án “Dòng chảy phương Bắc”…

S.K: Ở dự án “Dòng chảy phương Bắc”, cuối cùng đã được xây dựng, song cũng như dự án Nabucco, mà chúng tôi bí mật cản phá. Nếu châu Âu vừa xây dựng lẫn sử dụng dự án Nabucco, họ sẽ trả tiền khí đốt đắt hơn so với việc làm ăn với chúng tôi, nhờ vào dự án “Dòng chảy phương Bắc”. Ông thấy đấy: tốt nhất là nên thống nhất với Nga về một thỏa thuận làm vừa lòng cả đôi bên hơn là thử tìm cách áp đặt cho Nga những điều kiện mà Nga có cách để từ chối.

G.R: Tăng trưởng của Nga liệu có quá phụ thuộc vào giá dầu khí hay không? Liệu nó có nguy cơ suy giảm do giá dầu gần đây sụt giảm bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng tài chính thế giới?

S.K: Nguồn tài nguyên dầu khí này chứa đựng sự rủi ro. Những năm vừa qua, các khoản tiền rất lớn tích lũy từ ngành này đã ngăn cản mọi ý đồ đa dạng hóa nền kinh tế. Nói thực, nhiều chuyên gia thầm hy vọng việc nổ ra khủng hoảng sẽ làm giảm giá dầu khí để buộc Nga đẩy nhanh phát triển nền kinh tế của mình! Nga cần phải chịu một cú chấn động mạnh để chấm dứt kiểu hưởng thụ mà họ đã nhận được từ lợi nhuận dầu khí. Và tôi nghĩ rằng cuộc khủng hoảng hiện nay sẽ kích thích tiến trình hiện đại hóa ở Nga mà tôi đã mong mỏi từ lâu. Sau cùng, chúng tôi sẽ thoát khỏi tình cảnh đó.

G.R: Vậy nên cuộc khủng hoảng có thể sẽ là một cơ hội mới cho Nga…

S.K: Chú ý: tôi không muốn hạ thấp công lao đóng góp của các chính phủ đã kế nhiệm từ nhiều năm qua, và mang lại một loạt “cơ hội” cho những thành công của Nga! Trước tiên, Nga đã làm hồi sinh một nhà nước, mà cách đây 10 năm, là “một nhà nước yếu kém”. Thứ hai, Nga đã thực thi một chính sách đối ngoại tài tình không thể phủ nhận: bất chấp phải hứng chịu thất bại ở một số thời điểm, như ở Ucraina, song nhìn tổng thể, hiện tại Nga đã có ảnh hưởng lớn hơn và được tôn trọng hơn so với 10 năm trước. Sau cùng, Nga đã thắng trong cuộc chiến Chesnia, bất chấp cái giá phải trả cho chiến thắng này là rất lớn. Tuy nhiên, họ đã chứng tỏ một quyết tâm mãnh liệt. Nga là nước duy nhất từ nhiều thập kỷ qua đã giành chiến thắng chống quân nổi dậy. Không ai nghĩ rằng chúng tôi sẽ chiến thắng, song chúng tôi đã làm được điều đó. Tiến trình phân rã nhà nước đã bị ngăn chặn, cũng như sự lan truyền của đạo Hồi. Giờ đây, mỗi nhóm tìm cách theo đuổi một con đường như vậy đều biết rằng chính quyền liên bang sẽ phản ứng ngay lập tức và không dung thứ.
Chúng tôi không phải chỉ có toàn cơ hội: song vấn đề ở chỗ, trong một thời gian, các sự kiện mà chúng tôi không nắm được, lại có lợi cho chúng tôi. Việc giá dầu khí tăng nhanh đã bắt đầu từ cuối những năm 1990 cho phép Nga đưa đất nước trở lại đúng quỹ đạo; sự sa lầy của Mỹ ở Irắc đã cho phép Nga giành lại ảnh hưởng ở Trung Đông; sự suy yếu tổng thể của EU có lợi cho Nga; về cuộc khủng hoảng, nó sẽ buộc Nga đầu tư nhiều hơn vào công nghệ trọng điểm và giáo dục, điều chúng tôi có thể lấy làm vui mừng.

G.R: Với việc đấu tranh nhằm tăng cường những mối liên hệ giữa Nga và châu Âu, ông thường viết, trong các bài báo của mình, rằng Nga sẽ phải tăng cường phối hợp với các nước châu Á. Liệu có chút gì đó mâu thuẫn không?

S.K: Tôi cho rằng Nga không khai thác hết tiềm năng lớn lao của châu Á, nằm ngay cửa ngõ của Nga. Châu Âu rất thân thiện với Nga, cũng gần Nga hơn châu Á về văn hóa. Song tôi biết rằng Nga nhập khẩu từ các nước châu Âu một số sản phẩm chất lượng thấp (quần áo giá rẻ, dụng cụ nhà bếp…), mà trên thực tế được sản xuất ở Trung Quốc, được vận chuyển sang châu Âu và được gán cho dòng chữ “sản xuất tại châu Âu” với giá cực rẻ! Phải chăng đó là sự phi lý? Niềm tin của tôi, là Nga hoàn toàn có thể tăng cường quan hệ với châu Á song không đánh mất ưu tiên đối với châu Âu.

G.R: Nga đã tham gia Tổ chức hợp tác Thượng Hải. Con chim đại bàng hai đầu Nga thêm một lần nữa liệu có hướng sang cả phương Đông lẫn phương Tây hay không?

S.K: Có thể, song Nga có thể hành động sớm hơn. Hiện nay, các nước châu Âu quan hệ với các nước châu Á mạnh hơn Nga. Điều này thật quá mức. Vì dẫu rằng về mặt tinh thần chúng tôi là người châu Âu, song cũng không nên quên rằng phần lớn nhất của lãnh thổ Nga nằm ở châu Á.

G.R: Do vậy, Nga và châu Âu tất phải xích lại gần nhau. Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu hai bên xa cách nhau?

S.K: Hai mất mát cùng lúc. Đó là nguy cơ mà tôi đã nói trong một bài báo có tiêu đề “Venise và Nigeria ”. Từ bỏ nguồn năng lượng và sức mạnh của Nga, châu Âu sẽ dần trở thành Venise (ốc đảo). Đẹp, tuyệt vời, ghi dấu ấn của nền văn hóa lớn và lịch sử truyền thống… song chỉ là nơi để hành hương du lịch, chấm dứt mọi ảnh hưởng trên thế giới, và sau cùng, là tiêu tan và biến mất. Về phần Nga, nếu họ tính tới ảnh hưởng đề cao giá trị của châu Âu, họ có thể biến thành một dạng Nigeria : một nhà nước ngầm rất giàu có, nhưng chia rẽ, không sắc sảo về mặt trí tuệ và thường chịu những cơn chấn động mạnh. Trong trường hợp này như những trường hợp khác, đây không phải là những kịch bản được mong đợi! Càng có thêm lý do để chúng ta xích lại gần nhau và cùng đương đầu với tương lai./.

Theo: tạp chí “Chính trị quốc tế” số 122 năm 2009