Quà tháng năm dâng Bác
Mỗi năm vào dịp cả nước kỷ niệm sinh nhật Bác Hồ, người yêu nhạc Việt Nam lại có dịp nghe những câu hát thật mượt mà, trong sáng: “Nhìn bầu trời quê hương lung linh nắng chiếu cành hoa xoan. Rộn ràng chân bước, bước đến lớp các em nhỏ quàng khăn...”. Quà tháng năm dâng Bác là một trong những ca khúc hay nhất viết về Hồ Chủ tịch. Bài hát rất nổi tiếng, tuy nhiên, ít người biết rằng nó được nhạc sĩ Hồng Đăng sáng tác trong một hoàn cảnh thú vị: khoảng 20 phút trên đường đạp xe về nhà.
Đó là khoảng thời gian đầu tháng 4/1960. Nhạc sĩ Hồng Đăng lúc đó đang làm công tác giảng dạy ở Nhạc viện Hà Nội. Một hôm, nhà báo Dương Đình Hy ở báo Người Giáo viên Nhân dân tìm gặp ông, đề nghị nhạc sĩ sáng tác một ca khúc mừng sinh nhật Bác Hồ, để báo đăng cho số tới. Yêu cầu rất rõ ràng: Bài hát phải nói về Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời, do đăng trên một tờ báo của ngành giáo dục, nên bài hát cần nhắc tới giới học sinh - sinh viên hoặc giáo viên.
Hồng Đăng vui vẻ nhận lời ngay. Ông cũng như hàng trăm nghệ sĩ ngày ấy là vô cùng yêu quý và ngưỡng mộ Bác Hồ. Hình ảnh người cha già dân tộc in sâu vào tâm khảm mọi người đến mức việc sáng tác, kể cả theo đơn đặt hàng, trở thành hết sức tự nhiên. Trưa hôm ấy, Hồng Đăng và Dương Đình Hy thủng thẳng đạp xe từ tòa soạn báo Người Giáo viên Nhân dân (số 139 Nguyễn Thái Học) về nhà, vừa đi vừa trò chuyện. Một nét nhạc lóe lên như tia chớp trong đầu ông. Chia tay Dương Đình Hy, về tới nhà, ông lao vào viết ngay, gần như chỉ là ghi lại cái giai điệu vừa hình thành trong đầu. Tính ra, khi đi từ tòa soạn ở đường Nguyễn Thái Học về nhà ông ở mạn Hàng Bông - Thợ Nhuộm, chỉ khoảng 20 phút, và 20 phút ấy đủ để ông cho ra đời một tác phẩm xuất sắc về lãnh tụ.
Hồng Đăng bảo ông thuộc típ nhạc sĩ sáng tác nhanh. Phần nhạc của Quà tháng năm dâng Bác được hình thành trên đường ông đạp xe và hoàn thiện khi ông về tới nhà, không sửa một nốt nào. Màu sắc giản dị, trữ tình, là những nét đặc trưng cho một bài hát để đời. Đó cũng là đặc điểm của nhiều ca khúc rất nổi tiếng mà Hồng Đăng viết sau này như Kỷ niệm thành phố tuổi thơ, Biển hát chiều nay, Hoa sữa...
Phần lời của bài hát thì không được suôn sẻ như thế. Thoạt đầu, lời do cả ông và nhà báo Dương Đình Hy cùng viết, nhưng chưa ổn. Sau, Giáo sư, nhạc sĩ Thế Bảo đã sửa lại lời cho ca khúc, vẫn đảm bảo là một ca khúc về Hồ Chủ Tịch và có nhắc tới học sinh: “...Đàn em ta đó, nắng chói lóa những chiếc khăn quàng bay. Từng mùa Xuân măng non đã lớn lên từ đây. Núi sông này luôn vẫn ghi nhớ công ơn Người, hy sinh suốt đời sao cho nhân dân no ấm...”.
Ban đầu, bài hát được Hồng Đăng đặt tên là Quà tháng năm dâng Người. Tuy nhiên về sau, nhiều lúc nó được gọi là Quà tháng năm dâng Bác, thậm chí có lúc rút ngắn thành bài Quà tháng năm. Ông cười hồn hậu: “Ngoảnh đi ngoảnh lại, thế mà đã 48 năm rồi đấy. Khi nhận lời và bắt tay vào sáng tác, tôi không hề nghĩ bài hát lại sống tới bây giờ và vẫn được nhiều người yêu thích”.
Quà tháng năm dâng Bác được in trên báo Người Giáo viên Nhân dân đúng hạn. Chỉ vài ngày sau, nó đã vang lên trên sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam, qua giọng ca của hai nghệ sĩ Quý Dương và Trung Kiên. Hai ông biểu diễn xuất sắc đến mức sự thể hiện của họ đã trở thành kinh điển, mẫu mực cho các nghệ sĩ về sau đi theo. Sau hai ông, nhiều ca sĩ như Lê Dung, Lệ Quyên, Lê Gia Hội cũng hát Quà tháng năm dâng Bác, nhưng theo nhạc sĩ Hồng Đăng thì cặp song ca Quý Dương Trung Kiên vẫn thể hiện bài hát thành công nhất.
(
Theo Thể thao & Văn hóa)
Quà tháng năm dâng Bác - biểu diễn: Quý Dương & Trung Kiên