Thực ra, khi nghiên cứu só sánh thành ngữ, tục ngữ các bác đều biết giữa ngôn ngữ này, hay ngôn ngữ khác người ta có thể chia thành 3 nhóm (Tất nhiên đi sâu nghiên cứu, phân tích thì có thể phân ra rất rất nhiều nhóm, nhưng ta cứ tạm đưa về 3 nhóm).
Nhóm 1: hoàn toàn trùng nhau về từ ngữ thể hiện và nội dung truyền đạt. Ta có thể tìm thấy những thành ngữ, tục ngữ tương đương.
Ví dụ:
Быть между молотом и наковальней
Trên đe dưới búa
Ở đây còn có một loại trong 2 ngôn ngữ đều truyền đạt bằng những từ tương đương, nhưng ý không hoàn toàn giống nhau hoặc khác biệt.
Ví dụ:
Смотреть сквозь пальцы
Nhìn qua kẽ ngón
Nhóm 2: Cùng thể hiện một nội dung nhưng cách truyền đạt bằng từ ngữ khác nhau. Ta cũng có thể tìm thấy tương đương.
Ví dụ:
Гол как сокол
Không tấc đất cắm dùi
Trong 2 ngôn ngữ đều chỉ sự rất nghèo.
Em ấn tượng với truyện cổ tích của các đồng bào dân tộc khi tả sự nghèo khổ, ví dụ: Ngày xửa ngày xưa có gia đình nọ nghèo lắm, cầm con rựa quăng qua quăng lại không đụng vào cái gì… He he, miêu tả quá sinh động phải không các bác.
Быть на седьмом небе
Trên chín tầng mây
Đều chỉ sự sung sướng.
Câu này rất hay và dựa theo quan điểm của từng dân tộc. Phiên dịch không kinh nghiệm mà dịch ra
trên bảy tầng mây thì chẳng còn ý nghĩa gì.
Nhóm 3: Có ở ngôn ngữ này, nhưng không có ở ngôn ngữ khác (he he, hoặc có thể chưa tìm ra). Không có hoặc khó tìm ra tương đương.
Ví dụ:
Все хорошо, что хорошо кончается.
Như câu này thì chỉ có thể dịch:
Cái gì kết thúc tốt đẹp thì tốt đẹp (Không biết có bác nào tìm đường câu tương đương trong tiếng Việt không?)
Nhóm 3 này được giải thích trên cơ sở khác biệt về văn hóa, phong tục, tập quán… của từng dân tộc.
Trong trường hợp ở nhóm 3 này người ta thường dịch nghĩa và dịch như thế nào để nghe cho xuôi tai.
Đây là đề tài rất thú vị khi nghiên cứu, có nói chuyện “đến mùa quýt” không hết. Và có thể viết ra được hàng đống luận án tiến sỹ, phó tiến sỹ.
P/s: Nhân lúc rảnh rỗi có vài dòng "múa rừu qua mắt thợ". Có gì mong các bác bỏ qua nhé.
