The Ballad of Ho Chi Minh - Bài Ca Hồ Chí Minh
Tháng 5 năm 1954, tại lòng chảo Điện Biên Phủ ở tây bắc Việt Nam, kết quả trận Điện Biên Phủ làm cho cả thế giới xôn xao.
Ngay trong đêm 7 tháng 5 năm 1954, tại Câu lạc bộ Lao động ở phía Nam thủ đô Luân Đôn của nước Anh, đại biểu của tổ chức “Phong trào đòi tự do cho các thuộc địa” đã tổ chức một cuộc meeting nhân dịp trận Điện Biên Phủ kết thúc.
Sau khi tiếng nhạc bài Quốc tế ca vừa dứt, nhạc sĩ Ewan MacColl ôm đàn, bước lên sân khấu báo tin:
-“Thưa các ngài và các bạn, chiều nay, đài BBC đã miễn cưỡng dè dặt đưa tin: Điện Biên Phủ mất rồi! Nhưng đối với chúng ta, ngày Điện Biên Phủ kết thúc lại là ngày hội lớn của tất cả những người lao động bị áp bức trên toàn thế giới Thưa các bạn! Tại sao chiến thắng đặc biệt có ý nghĩa này lại xảy ra ở Việt Nam mà không ở một mảnh đất thuộc địa nào khác? Gần đây, tôi đã được đọc cuốn sách quý, gồm nhiều bài của một số giáo sư Sử học phương Đông và Pháp, Ý... ca ngợi một nhân vật vĩ đại. Đó là Hồ Chí Minh, nhà lãnh đạo vừa dẫn dắt nhân dân Việt Nam làm nên chiến thắng vĩ đại Điện Biên Phủ. Cuốn sách có đoạn viết: Hồ Chí Minh không chỉ xót thương nhân dân mình, dân tộc mình mà ngay khi còn sống, lưu lạc nơi đất khách quê người, HCM đã thấu hiểu mọi nỗi đau khổ của những người nô lệ châu Phi, châu Mỹ...
Thưa các bạn, vừa gấp cuốn sách lại thì lập tức những cảm hứng nghệ thuật đã tràn ngập tâm hồn tôi. Giúp tôi nhanh chóng sáng tác một khúc ca về Hồ Chí Minh, người đang nhen lên ngọn lửa giải phóng bừng sáng ở Việt Nam và từ đây sẽ lan nhanh tới mọi lục địa để thiêu cháy mọi áp bức, bất công. Vì bài hát này nhằm nói lên tình cảm của nhân dân Anh dành cho HCM, tôi chủ tâm sử dụng và phát triển làn điệu dân ca cổ Saxon, với giai điệu thiết tha, sôi nổi” .
Nói đoạn, Ewan MacColl nâng đàn lên, cất cao tiếng hát. Giai điệu Saxon của xứ sở sương mù huyễn hoặc như dẫn dắt người nghe, từ trời tây băng qua đại dương sang trời đông, với ngàn lời tự sự sâu lắng thiêng liêng. Cả khán phòng lắng đọng trong âm hưởng Bài ca Hồ Chí Minh. Trên các hàng ghế chật ních những thủy thủ, binh sĩ, công nhân, sinh viên và cả một số nghị sĩ Quốc hội Hoàng gia Anh – Họ là những hội viên của Phong trào đòi tự do cho các thuộc địa. Mỗi khi Ewan MacColl hát xong một đoạn, lập tức cả khán phòng đồng thanh hò vang: “Hồ, Hồ, Hồ Chí Minh!”.
Từ khán phòng CLB Lao Động ấy, Bài ca Hồ Chí Minh, xuất hiện ngay trong đêm chiến thắng Điện Biên Phủ đã nhanh chóng lưu truyền khắp nước Anh; vượt đại dương tới Châu âu, Châu Á, Châu Phi, Mỹ Latinh và Châu Úc... Bài ca Hồ Chí Minh với sự lan tỏa kỳ diệu đã nhanh chóng được dịch sang nhiều thứ tiếng: Tây Ban Nha, Thụy Điển, nước Nga Xô Viết, Nhật, Cuba...
Trong đêm khai mạc Đại hội liên hoan quốc tế ca hát phản kháng chiến tranh tại La Habana, Cuba năm 1967, Ewan MacColl đã biểu diễn bài hát này cùng nữ nghệ sỹ Peggy Seeger, người bạn đời của ông và đã nhận được hàng tràng vỗ tay đề nghị biểu diễn lại.
Khi Đại hội liên hoan quốc tế ca hát phản kháng (1967) kết thúc vợ chồng Ewan Maccoll đã trao tặng bản nhạc Bài ca Hồ Chí Minh và ngoài bìa có ghi mấy câu thơ:
Trên đời có những vật không thể thay đổi
Có những con chim không khuất phục bao giờ
Có những tên người sống mãi với thời gian
Hồ Chí Minh.
Ca sỹ Quang Hưng là người đầu tiên dịch và mang bài ca Hồ Chí Minh với điệp khúc "Hồ... Hồ... Hồ Chí Minh" nổi tiếng về biểu diễn tại Việt Nam sau khi được chính Ewan MacColl dạy hát tiếng Anh. Quang Hưng nói: Tôi xúc động đến trào nước mắt khi nghe bài hát ca ngợi Bác Hồ của một nhạc sỹ nước ngoài sống cách xa ta nửa vòng trái đất. Hàng ngàn thính giả đã lặng đi khi nghe MacColl hát đến đoạn..."Hồ Chí Minh- mùa xuân, chứa chan muôn niềm tin, người từ chân lý sinh ra, vì thế giới hòa bình, người hiến dâng đời mình. Hồ, Hồ, Hồ Chí Minh". Hồ Chí Minh là một cái tên Việt Nam khắc sâu trong lòng bạn bè thế giới. Những người yêu hòa bình trên khắp các vùng đất tôi đi qua đều dành cho Việt Nam một tình cảm nồng hậu, một trái tim cảm thông và sự sẻ chia tận cùng. Ngay lúc ấy, tôi nghĩ về Tổ quốc, về Bác Hồ kính yêu, về đồng bào mình đang ngày đêm chiến đấu giành lấy độc lập, tự do. MacColl hát Tiến về Sài Gòn, tôi hát bài hát ca ngợi Bác Hồ do anh sáng tác, chúng tôi như hòa làm một.
Cũng như bài ca The Ballad of Stalin viết về Stalin, mà MacColl cũng sáng tác trong thời gian này, cả 2 bài hát không thành công lắm trong sự nghiệp sáng tác của ông, nhưng có thời được biết nhiều riêng trong các quốc gia, quê hương của 2 lãnh tụ.
Dịch sát nghĩa lời Anh:
Xa vượt ra ngoài biển đông, Xa bên ngoài những eo biển..
Sống một người là cha của người Đông Dương
Và tên của người đó là Hồ Chí Minh.
Hồ, Hồ, Hồ Chí Minh...!
Từ Việt Bắc tới vùng Sài Gòn
Từ miền núi xuống vùng đồng bằng
Những người công nhân trẻ và già, tá điền
và những nông dân mệt nhọc
Họ đấu tranh cho tự do cùng với Bác Hồ
Hồ, Hồ, Hồ Chí Minh...!
Hồ Chí Minh đã là một lính thủy thủ ngoài biển xa
Ông dành hết thời gian của mình đi khắp mọi nơi
Làm việc và gian khổ là một phần quá trình học tập
mở mang kiến thức
Hồ Chí Minh đã trở về từ nước ngoài
Và ông nhìn ra trên quê hương
Nhìn thấy sự đói khổ của người Đông Dương
Dưới bàn tay của bọn lính nước ngoài
Giờ Hồ Chí Minh đến với vùng núi
Và ông đã quyết định một hướng đi
Đoàn kết những người hùng để giải phóng dân tộc Đông Dương
Từ mười bốn người cho đến một trăm
Trăm nghìn người và Hồ Chí Minh
Rèn luyện và nhẫn nại, quân đội cuả người Đông Dương
Quân đội tự do của Việt Minh
Mỗi người lính là một nông dân
Ban đêm cầm cuốc, ban ngày vác súng trên vai
Đó là quân đội của bác Hồ
Từ những núi và những rừng rậm
Từ những đồng lúa và những bãi sậy
Những người đàn ông và phụ nữ quân đội Đông Dương
Đã gieo xuống tự do với hạt mầm chiến thắng..
Từ Việt Bắc đến Sài Gòn
Những đoàn quân Việt Minh thẳng tiến
Và gió thổi những lá cờ của người Đông Dương
Hòa bình và tự do và Hồ Chí Minh...
Lời hát tiếng Việt
Miền biển Đông, xa tắp nơi chân trời
Ở nơi xa đó, người dân đói nghèo
Từ đau thương người đi khắp năm châu
Lòng tin mặt trời chân lý sáng soi
Rọi chiếu sáng dân mình
Hồ, Hồ, Hồ Chí Minh!
Vượt trùng sóng người đi khắp phương trời
Luyện tôi ý chí lòng nuôi căm hờn
Hồ Chí Minh, Người đi khắp năm châu
Lòng tin mặt trời chân lý sáng soi
Rọi chiếu sáng dân mình
Hồ, Hồ, Hồ Chí Minh!...
Nghe tại đây
Tổng hợp từ nhiều nguồn.