Em sống ở miền Trung, không có nhiều điều kiện đi nhiều như các bác, nhưng có một nơi, em tin các bác chưa hề đặt chân tới. Đó là một vùng núi Tây nguyên, nằm trên đường Hồ Chí Minh, địa phận tỉnh Komtum. Em nhớ lời bác Geo rằng: "Sông núi đẹp đâu cũng là tổ quốc " là vậy.Nên mạn phép Post nó lên để các bác cùng khám phá miền đất này.
Các bác cùng đọc bài viết và chiêm ngưỡng vẻ đẹp của Tổ quốc mình nhé!
BẢY HỒ & MIỀN CỔ TÍCH YEÈNG
Măng Đen là gọi chệch từ chữ T’ Măng Deeng của người M’ Nâm, một nhóm đồng bào thuộc dân tộc Xê Đăng. Tiếng M’ Nâm, T’ Măng Deeng nghĩa là vùng bằng phẳng rộng lớn ở trên Yeèng (Trời). Vùng… Trời đó ở đâu? Đó là một vùng núi thông, toàn thông rộng trên 2 vạn ha ở độ cao trung bình 1000-1200m thuộc huyện Kon Plông, cách thành phố Kon Tum 55 km về phía đông bắc.
Măng Đen không chỉ đẹp vì thông, vì núi mây kì vĩ, mà còn là một miền cổ tích kỳ bí, miền cổ tích của Yeèng. Truyền thuyết người M’ Nâm kể rằng từ xa xưa lắm…
Thưở ấy Măng Đen chỉ có thú với rừng, chim hoa và suối chảy. Một vùng đẹp kỳ ảo nhất của Yeèng. Bỗng một hôm Plinh Huynh (tiếng M’ Nâm chỉ Ngọc Hoàng) cưỡi mây ngang qua nhìn xuống, thấy đẹp mê mẩn nhưng chợt cảm thấy buồn vì nơi đây vắng lặng quá, thiếu… con người. Ngài bèn gọi gió dẫn 7 đứa con trai của mình xuống lập làng sinh sống và cai quản Măng Đen. 7 chàng trai nhà Yeèng- những công dân đầu tiên của xứ Măng Đen kỳ bí này là Gu Kăng Dam, Gu Kăng Rpong, Gu Kăng Zơ Ri, Gu Kăng Ziu, Gu Kăng Săng, Gu Kăng Lung và Gu Kăng Pô.
Được mấy mùa, thấy thương 7 đứa con, Plinh Huynh gọi mây dẫn thêm 7 đứa con gái xuống Măng Đen cho chúng nên vợ chồng. 7 cặp vợ chồng chia vùng Măng Đen rộng lớn thành 7 làng. Plinh Huynh qui định cho chúng chỉ được sinh đẻ một lần với 10 đứa con trai và 10 con gái. Sinh hạ xong, theo luật lệ từ Plinh Huynh, người vợ phải biến thành những con vật như heo, nai, cá, thằn lằn… Đó là những con thú thần linh thiêng thay Plinh Huynh chăn dắt các loài thú đó. Người chồng thì được phong thần (gọi là Huynh) cai quản vùng đất đã phân chia lập làng.
Theo truyền thuyết thì vợ của Gu Kăng Đam và Gu Kăng Rpong biến thành heo thần, gọi là Chu Huynh. Vợ của Gu Kăng Zơ Ri, Gu Kăng Zin và Gu Kăng Săng biến thành nai, gọi là Zoi Huynh. Vợ Gu Kăng Pô biến thành kỳ đà, gọi là Pô Huynh. Vợ Gu Kăng Lung biến thành cá, gọi là Ca Huynh.
Từ đó, các Huynh và con cháu họ tuyệt đối không được ăn thịt… vợ mình. Ví dụ Huynh Đam, Huynh Rpong phải kiêng ăn thịt heo, Gu Kăng Zơ Ri, Gu Kăng Zin và Gu Kăng Săng kiêng ăn thịt nai, Gu Kăng Lung kiêng ăn thịt cá, và Gu Kăng Pô thì kiêng ăn thịt kỳ đà.
Cuộc sống cứ thế, cứ thế… như Thiên Đàng. Người già thì kể chuyện cổ tích, những câu chuyện cổ tích kỳ bí của miền Yeèng có tên gọi: Măng Đen. Các Huynh cai quản biết thương dân, chăm cho cuộc sống của thần dân, dạy dân làm rẫy, dựng nhà, dệt vải, săn bắn, dạy con gái biết hát múa, con trai biết đánh cồng chiêng…
7 khu làng sống đầm ấm, sung túc, đoàn kết thương yêu nhau, bởi họ hiểu rằng tất cả đều là anh em ruột thịt, là con cháu của Plinh Huynh. Hết đời này sang đời khác, trai thì vào rừng săn bắn, gái thì gùi nước nấu cơm dệt vải. Cứ thế, người già chết đi, trẻ lại lấy nhau sinh con đẻ cái. Duy chỉ có các vị thần không bao giờ chết. Họ bất tử để làm bổn phận chăn dắt dân. Hằng năm, cứ đầu mùa, các thần các Huynh về Trời một lần để báo cáo với Plinh Huynh về công việc của họ ở trần gian.
Dần dà, do cuốn vào công việc, do cuộc sống trần gian nơi Măng Đen quyến rũ, mê hoặc nên các thần các Huynh quên lệ về Trời. Không về Trời, nhưng hằng năm họ vẫn làm lễ ăn trâu cúng Yeèng. Ngày nay người M’ Nâm gọi là lễ ăn trâu mừng năm mới. Trong lễ ăn trâu, thần dân mặc những bộ đồ đẹp nhất mới nhất, ăn uống thỏa thích no say, ca hát nhảy múa, cồng chiêng suốt ngày này sang đêm khác.
Lễ ăn trâu cúng Yeèng nhất thiết phải dựng nêu. Nêu phải thật cao, với 4 cọc gâng dựng xung quanh, được trang trí sặc sỡ với hình vẽ con người, thú vật, núi sông, thể hiện cuộc sống trần gian để báo với Plinh Huynh. Trên đầu cây nêu là hình mặt trời, và cây nêu là tượng trưng cho đường lên Yeèng.
Trong lễ hội ăn trâu, ngoài thịt trâu, dân làng còn mang góp đủ loại thức ăn khác, trong đó có cả heo nai cá kỳ đà…
Năm nọ, trúng mùa to. Dân làm hội ăn trâu kéo dài 7 ngày 7 đêm. Say rượu, các Huynh quên lời nguyền không được ăn thịt vợ, nên Huynh Đam, Huynh Rpong đã ăn thịt heo, Huynh Zơ Ri, Huynh Zin và Huynh Săng thì lại ăn thịt nai, Huynh Lung cũng ăn luôn thịt cá. Chỉ duy nhất có Huynh Pô là nhớ điều kiêng kị, không ăn thịt kỳ đà.
Từ trên Yeèng, Plinh Huynh nhìn xuống thấy các vị Huynh con của mình phạm điều cấm, bèn nổi giận sai mây gió kéo mưa bão về Măng Đen. Giông tố phủ kín núi rừng, sáu cột lửa khổng lồ phụt lên từ mặt đất mịt mù thiêu cháy rồi cuốn trôi hết con người, cây cối, bản làng. Riêng làng của Huynh Pô thì chỉ có một cột lửa nhỏ phụt lên giữa bản. Theo lời Plinh Huynh thì dù Huynh Pô không ăn thịt kỳ đà, nhưng đã không biết nhắc nhở các huynh anh mình và con cháu thần dân của mình nên phải chọn một trong hai hình phạt: hoặc toàn bộ dân làng phải chết, hoặc Huynh Pô phải chết.
Thương dân, Huynh Pô tự nhận cái chết về mình bằng cách lao vào cột lửa Yeèng. 6 cột lửa khổng lồ từ từ tắt, sau khi đã nuốt chửng vào lòng đất toàn bộ con người và tài sản của 6 bản làng. 6 cái miệng của 6 cột lửa Yèeng đó biến thành 6 cái hồ rộng lớn trong xanh cho mãi đến ngày nay.
Dân làng Huynh Pô sống sót, cũng chuyển sang sống tại một vùng rừng khác lân cận. Miệng cột lửa nhỏ nơi làng cũ biến thành một cái hồ nhỏ.
Tiếng M’ Nâm, hồ gọi là Toong. 7 cái hồ huyền thoại của Yeèng hiện vẫn còn ở Măng Đen. Đồng bào M’ Nâm gọi tên hồ theo tên các Huynh. Đó là toong Dam, toong Rpong, toong Zơ Ri, toong Ziu, toong Săng, toong Li Lung và toong Pô.
Một vùng núi rừng ngút ngàn thông reo, phủ bóng xuống mặt hồ. Một vùng núi có đến 7 cái hồ nước rộng lớn trong xanh ẩn khuất trong hoa cỏ, trong lá rừng và muông thú, trong bạt ngàn gió mây và những câu chuyện cổ tích kỳ bí.
Măng Đen- núi bảy hồ, vùng cổ tích của Yeèng
THÀNH PHỐ ĐẸP TỪNG CENTIMET
Hồ:
Măng Đen sẽ không mê hoặc nếu không có cổ tích Yeèng và 7 hồ. Hồ lẫn trong núi, trong xanh và đẹp như cổ tích Yeèng. Toong Ly Lung là hồ có mặt nước tròn vành vạnh trên 2 ha, vờn quanh là những hàng cây cổ thụ sần sùi, mốc xanh với thân cây phải đến hai ba người ôm. Dưới tán rừng phủ mặt hồ là lan, lan rừng đủ loại như mọc lên từ chính mặt hồ trong xanh huyền hoặc. Và cá, không thấy hồ nào nhiều cá như Toong Ly Lung. Cá nhiều, nhưng lạ và đẹp nhất là một loài cá ngũ sắc giống như cá cờ, cá thia lia ở cùng xuôi, nhưng chúng óng ánh, sắc màu sặc sỡ và to hơn cá rô đồng. Có lẽ Toong Ly Lung nhiều cá bởi theo truyền thuyết đây là làng của Ca Huynh.
Từ Toong Ly Lung, đi bộ xuyên rừng chừng 15 phút là đến Toong Ziu. Toong Ziu rộng chừng 1ha, nhưng chìm khuất trong một khu rừng già với dây leo và song mây chằng chịt, âm u. Vào tiếp chừng một tiếng nữa sẽ gặp Toong Pô, hồ nhỏ nhất trong 7 hồ, nhưng tuyệt đẹp. Toong Pô là nơi cảm nhận rõ nhất tính khí thất thường của vùng đất huyền thoại Măng Đen. Đồng bào M’ Năm có câu cửa miệng là “thời tiết Măng Đen” để chỉ tính khí thất thường của vùng đất này. Trong một buổi sáng, Toong Pô lúc mưa rào rạt, lúc lại chợt nắng chói chang, có khi bên sườn phải nắng vàng rực, bên trái lại mây mù âm u.
Cách trung tâm Măng Đen chừng 3km về phía đông bắc là hai hồ Toong Zơ Ri và Toong Săng. Toong Zơ Ri nằm trọn trong lòng thung lũng của một khu rừng thông, mặt hồ hình bầu dục khoảng trên 1ha. Chếch sang mé rừng bên cạnh là Toong Săng với mặt hồ lớn hơn, chừng 1,5ha, vây quanh hồ là rừng cây cổ thụ thâm nghiêm, cả thông, dẻ và kơ nia. Những cành cổ thụ rợp bóng nghiêng sát mặt hồ. Có những vạt rừng trái dẻ và kơ nia rụng đầy thành một lớp vây quanh hồ. Không ở đâu nhiều ong như ở đây. Những tổ ong lủng lẳng treo trên các vòm cây cổ thụ dài từ 1-2m, theo người dân bản địa thì có tổ thu được đến 10 lít mật. Và lan, lan rừng nhiều vô kể, nhiều như một khu rừng lan nhân tạo.
Hai hồ khác trong nhóm 7 hồ kỳ ảo của Măng Đen là Toong Đam và Toong Rpoong, chúng nằm về phía đông, cách di tích sân bay Măng Đen chừng 500m. Toong Đam rộng 2,5ha, bao quanh không phải là thông như các hồ khác, mà là sim, những vạt đồi sim tím ngắt. Ộp oạp trong những vạt sim ven hồ là ếch, cơ man nào ếch, nhiều như thể Toong Đam chính là vương quốc ếch vậy. Trong tất thảy 7 hồ thì Toong Rpoong là gần trung tâm nhất, nó nằm sát khu vườn ươm của lâm trường Măng Cành. Do địa hình chia cắt của đèo Măng Đen, nên dù ở gần trung tâm nhưng Toong Rpoong lại mang dáng vẻ thâm u tĩnh mịch của một khu rừng già.
Thác:
Yeèng không chỉ để lại cho Măng Đen 7 hồ nước kỳ ảo. Xen trong khu 7 hồ nước của Yeèng còn là 2 con thác kỳ vĩ: thác Đăk Ne và T’ Măng Deeng.
Thác Đăk Ne là điểm tiếp giáp giữa 3 con suối lớn, trong đó suối cả là Đăk Ne. Vì thế con thác này cũng mang tên suối là thác Đăk Ne. Thác không cao lắm, chỉ chừng 10m nhưng đẹp một cách kỳ ảo nhờ hai bờ thác là rừng cây cổ thụ um tùm với dây leo chằng chịt, những thân cây xanh mướt bởi rêu và các loại lan rừng. Quanh thác là những phiến đá óng ánh lá kim cương. Không biết loài cây này có tên khoa học là gì. Chỉ biết chúng là một loại dược liệu quí, thân cây bò ôm phủ trên những phiến đá, lá cây óng ánh như kim cương nên dân tình quen gọi là lá kim cương.
Thác T’ Măng Deeng ở gần hơn, nằm lọt trong khu phận của một lâm trường nên quen gọi là thác Lâm trường. T’ Măng Deeng đổ thành 3 bậc trông ngoạn mục và kỳ vĩ. Thác đổ xuống một đoạn suối rộng và sâu. Giữa con thác, một nhành hoa lớn vươn phủ sát mặt nước đổ, hoa đỏ tươi như phượng vĩ mùa hè. Bên thác là một bãi cát vàng mịn như dát vàng. Hai bên bờ thác là rừng già với phong lan, với dẻ và kơ nia. Thỉnh thoảng lại bắt gặp những ụ đất do tê tê và nhím về ủi đất làm hang.
Đang mùa nước cạn nên thác phơi những phiến đá phẳng lì. Sát bên phải con thác là một bãi đá rộng dài trên 500m, mặt đá nhấp nhô gợn sóng đều tắp như một bức tranh khổng lồ với từng đàn bướm đủ sắc màu bám bu trên đá. Dân bản quanh đây gọi đó là bức tranh đá, hay là: bức tranh của Yeèng.
Biệt thự:
Nếu như Yeèng để lại cho Măng Đen một miền cổ tích với khu 7 hồ huyền hoặc và những ngọn thác kỹ vĩ, thì những công dân mới của miền Yeèng hôm nay đang tạo dựng cho Măng Đen một rừng… biệt thự. Một rừng biệt thự kỳ ảo lẫn khuất trong những khu rừng thông cổ thụ bạt ngàn. Người ta gọi Măng Đen là một Đà Lạt mới. Đúng là có dáng nét của một Đà Lạt, nhưng Măng Đen khác, bởi nó là một đô thị được xây mới toàn bộ, mới ngay từ viên gạch vỉa hè đến vạt hoa sân vườn. Một đô thị núi đẹp đến từng… centimet!
720ha vùng đất Yeèng mang tên Măng Đen đã được tỉnh Kon Tum qui hoạch để phát triển thành một thành phố du lịch đặc thù, điểm nhấn kỳ thú số một cho vùng bắc Tây Nguyên, và thậm chí với cả vùng duyên hải Trung Trung bộ. Chưa bao giờ các đại gia từ Đà Nẵng, TP HCM lại ngược núi trèo lên với vùng đất Yeèng này tấp nập đến vậy. với từng đoàn xe hạng “khủng” đeo biển số 43 và 50. Đó là những ông chủ của những cánh rừng biệt thự mới xây. Với Măng Đen, phải gọi là rừng biệt thự bởi biệt thự xây đồng loạt cả rừng, những mảng rừng thông và rừng biệt thự chen nhau như một bức tranh kỳ thú của Yeèng.
Một núi những dự án đã và đang hình thành tại vùng đất Yeèng: Cụm khách sạn biệt thự ven hồ Đăk Ke rộng 5ha với mức đầu tư ban đầu trên 50 tỷ; khu du lịch sinh thái bảo tồn kết hợp nuôi thú rừng tự nhiên trên 50ha của công ty cổ phần Sài Gòn- Măng Đen; khu biệt thự núi xen với sân golf 18 lỗ… trên 1.500 tỷ; cụm du lịch thác hồ 200 tỷ của Măng Đen Sfari; cụm biệt thự Măng Đen 10ha và khu du lịch rừng tại xã Hiếu của tập đoàn đầu tư Sài Gòn trên 600 tỷ; cụm biệt thự cao cấp kết hợp trồng rau-hoa-chè của công ty Măng Đen Villa; cùng hàng chục, hàng trăm những cụm biệt thự rừng của các đại gia khác đã xây xong, đã đăng ký và đang khoanh vùng.
Một thành phố biệt thự, mới 100% đang mọc lên giữa rừng Măng Đen. Biệt thự ở đây không chườn ra phố, mà chúng lẫn khuất dưới những tán rừng thông cổ thụ bạt ngàn. Những mảng rừng biệt thự chìm trong núi như thể được xây từ… Trời, từ những câu chuyện cổ tích của Yeèng, chứ không phải từ bàn tay con người.
Núi rừng Tây Nguyên, Măng Đen. Nó lạ và mê hoặc ngay từ cái tên gọi. Một đô thị mới hoàn toàn giữa rừng núi bạt ngàn. Một đô thị không có dù chỉ một ngôi nhà hộp. Một thành phố biệt thự, một trăm phần trăm là biệt thự và thông, và… núi rừng! Một phố núi đẹp đến từng… centimet!
Cư dân của thành phố này gọi nó là phố Yèeng. Tiếng M’ Nâm: Yeèng là Trời, có nghĩa là thành phố đẹp như ở trên… Trời vậy.