Ô thế à, ngạc nhiên chưa
. Thế Apo sang bên đó chơi có tình cờ biết bạn này không thế?
Phỏng vấn một sinh viên ở Học viện điện ảnh VGIK Đạo diễn Bùi Thu Hồng
Trường ĐH Điện ảnh Liên bang Nga(VGIK) luôn giúp sinh viên độc lập sáng tạo! VGIK - một cái tên thân quen và tự hào với nhiều thế hệ đi trước của điện ảnh Việt Nam như Bành Châu, Nguyễn Thị Hồng Ngát, Ngô Phương Lan, Trần Thanh Hiệp, Đoàn Tuấn…Nhưng dường như đó là câu chuyện hoài niệm về những thập niên 80 khi điện ảnh Xô Viết còn hùng mạnh với những tác phẩm kinh điển Người thứ 41, Khi đàn sếu bay qua… Những mầm non của điện ảnh Việt Nam giờ đây hướng ra trời Tây với điểm đến là Mỹ, Pháp, Đức, Trung Quốc…Nước Nga đã không còn là nơi đào tạo lý tưởng? PV Tạp chí TGĐA đã có cuộc trao đổi với sinh viên Bùi Thu Hồng - hiện đang theo học đạo diễn điện ảnh và cũng là người duy nhất của Việt Nam theo học chuyên ngành này tại VGIK ở thời điểm hiện nay.
Hiện nay Hồng là sinh viên Việt Nam duy nhất theo học tại VGIK?
Cho đến thời điểm này thì Hồng là sinh viên Việt Nam duy nhất theo học đạo diễn điện ảnh trong một lớp có tới 15 người mang nhiều quốc tịch như Trung Quốc, Hy Lạp, Mexico, Ý, Hàn Quốc, Pháp... Trước đây có hai người nữa nhưng họ đều không theo được và bỏ dở giữa chừng. Số sinh viên Việt Nam hiện nay theo học điện ảnh tại VGIK còn ba người nữa gồm chuyên ngành Mỹ thuật hoạt hình, dàn dựng và Lý luận phê bình. Sau hơn 10 năm, Vgik mới lại có bốn sinh viên Việt Nam được đào tạo tại đây.
Những lớp thế hệ trước theo học tại Nga đều do nhà nước cử đi đào tạo. Hồng đến với VGIK như thế nào?
Lúc Hồng sang VGIK, Việt Nam chưa hề có quỹ For hay sự hỗ trợ của Pháp, Hàn Quốc…như bây giờ. Khi tôi đỗ vào chuyên ngành đạo diễn điện ảnh khoá 18 của trường ĐH Sân khấu & điện ảnh Hà Nội thì biết được năm thứ hai, nhà trường sẽ cử một số học sinh xuất sắc (tính theo điểm phẩy học các môn và chuyên ngành) đi đào tạo tại VGIK với học bổng toàn phần do nhà nước đài thọ. Tôi được chọn nhưng bị đình lại do có khó khăn về thủ tục giấy tờ sau hơn 10 năm ngắt quãng việc liên kết đào tạo giữa hai trường. Cuối năm thứ tư, tôi cùng với năm bạn sinh viên khác chia thành hai đợt chính thức sang VGIK. Tôi đi đợt đầu.
Tuy được nhà nước đài thọ nhưng trong suy nghĩ của mình, Vgik có phải là điểm đến lý tưởng trong khi có quá nhiều nơi đào tạo hấp dẫn khác?
Trước khi sang VGIK, tôi chỉ biết rằng đây là “cái nôi” của điện ảnh Việt Nam một thời, là nơi được thế giới công nhận về hệ thống giảng dạy khoa học. Các chuyên ngành của trường luôn luôn có giảng viên đến từ nhiều nước. Khi sang đây tôi thấy nhiều điều tiến bộ khác như các nước có nền điện ảnh tiên tiến Anh, Mỹ, Pháp, Đức thậm chí Mehico, Brazil…đều có sự hợp tác “trao đổi sinh viên” với VGIK. Tiếc là điều ưu tiên đó chỉ dành cho sinh viên người Nga. Nhưng quan trọng là tôi được sống trong môi trường đào tạo tốt bởi giáo viên người Nga có phương pháp sư phạm. Điểm mạnh nhất của họ là tư duy hình ảnh - cốt lõi của điện ảnh. Họ truyền đạt dễ hiểu.
Điểm khác biệt của VGIK so với cách đào tạo mà bốn năm Hồng theo học tại Việt Nam?
Bốn năm học ở Việt Nam được rèn luyện làm việc theo êkip thì ở VGIK sinh viên được chú trọng đào tạo làm việc một cách độc lập. Ai cũng có thể làm phim. Khoa tôi theo học, giáo viên là những người số một trong làng điện ảnh, họ dạy mà không có giáo trình. Chắc bạn thấy lạ? Bởi tại VGIK có rất nhiều sách và sinh viên bắt buộc phải đọc bởi đó là cả hệ thống sách đại cương. Ngoài ra còn nhiều sách điện ảnh khác mà nếu bạn không tham khảo, bạn sẽ tụt hậu. Họ rèn cho sinh viên cách tự học. Sinh viên khi trả bài được tự do bảo vệ quan điểm. Chuyên ngành đạo diễn tôi theo học thì người Nga chú trọng nhất công tác đạo diễn với diễn viên. Đó là bài học nhập môn từ năm thứ nhất kèm theo những môn đại cương bắt buộc kèm theo phụ trợ như mỹ thuật, võ thuật…. Nhưng cái lạ ở đây là năm đầu tiên chúng tôi đã phải dựng những đoạn kịch ngắn từ văn học, tự quay thành phim với độ dài từ 1’-5’ và yêu cầu đạo diễn phải có một vai diễn trong bài tập đó bởi diễn xuất cũng là một môn học quan trọng. Năm đầu tiên là năm vất vả nhất với nhiều môn, nhiều sách. Sinh viên phải bắt đầu việc học vào lúc 9h sáng và thường kết thúc vào 11h30 tối. Năm thứ hai thì chú trọng vào kịch bản chuyển thể, năm thứ ba chú tâm vào nhịp phim, năm thứ tư làm hoàn thiện và cuối cùng là trả bài tốt nghiệp.
Với sức đọc và giao tiếp như vậy, tiếng Nga phải được đào tạo rất vững? Ngoài tiếng Nga, bạn có được học một thứ ngôn ngữ nào khác?
Thực ra chỉ có ba tháng được đào tạo. Tôi sang muộn nên gần như phải học gấp rút và bắt đầu vào năm thứ nhất với vốn tiếng Nga đúng nghĩa đen của từ “điện ảnh câm”. Vừa học tiếng vừa học nghề, bài tập tiết kiệm từ tối đa, không kịp thì mượn vở về chép. Cũng may, cuối năm thứ nhất, do phải tập kịch, làm việc với diễn viên nhiều nên tiếng Nga của tôi cũng tiến bộ lên trông thấy. Tiếng Anh ư? Có lớp chứ, nhưng học thì phải đóng tiền, có ai cấm đâu!
Phim tốt nghiệp của bạn là một đề tài về cuộc sống ở Nga hay đề tài Việt Nam?
Đó là một câu chuyện tình mang bi kịch thời hậu chiến diễn ra tại một vùng cao Việt Nam. Phim mang tên Hoa đại trắng với độ dài 39 phút, được quay bằng máy Betacam. Khi ấp ủ kịch bản này, tôi đã nghĩ sẽ về Việt Nam làm bởi chi phí rẻ hơn rất nhiều, bối cảnh đẹp và làm những gì gần gũi sẽ tốt cho mình. Tôi làm đơn xin với trường về Việt Nam làm phim và được sự đồng ý. Qủa thực, tôi đã không lầm. Êkip gồm 25 người ở Việt Nam đã giúp tôi có được tác phẩm được đánh giá cao tại kỳ tốt nghiệp, ban giám khảo đã trầm trồ trước những thước phim do nhà quay phim Vi Linh ghi lại…Rất vui là nhà trường đã tạo điều kiện để phim của tôi lên đường tham dự một số LHF ngắn như Upsalla và FliFF.
Ở Nga có LHP dành cho phim ngắn không? Và sinh viên được tạo điều kiện tốt nhất?
Có chứ, trường VGIK có một LHP nằm trong hệ thống LHP sinh viên quốc tế. Đây là hoạt động thường niên của trường chủ yếu khuyến khích những ý tưởng mới lạ, trẻ trung cũng như tính cập nhật, sử dụng các kỹ thuật mới được áp dụng. LHP đề cao sự giao lưu, chia sẻ của sinh viên với các bạn bè quốc tế chứ không quá chú trọng tới giải thưởng. Sinh viên Nga vẫn là đối tượng ưu tiên số một, còn sau đó mới đến sinh viên du học như chúng tôi.
Là sinh viên, tiếp cận với nhiều thông tin về điện ảnh Nga hiện tại. Bạn có cái nhìn thế nào về điện ảnh Nga?
Điện ảnh Nga hiện nay đang ở vào thời kỳ tìm đường ra nước ngoài. Những gì mà điện ảnh Việt Nam đang gặp phải thì Nga cũng như vậy, nhưng ở quy mô lớn hơn. Bề dầy văn hoá của điện ảnh Xô viết trước đây quá lớn khiến điện ảnh Nga cảm thấy hoang mang và vẫn đang ì ạch. Nhưng họ vẫn có những cá nhân kiệt xuất, có văn hoá xem phim, háo hức thưởng thức một tác phẩm điện ảnh….Đó vẫn là cơ sở để một ngày nào đó, điện ảnh Nga lại bước ra thế giới.
Còn điện ảnh Việt Nam, bạn vẫn theo dõi sát chứ?
Tôi học điện ảnh và luôn theo dõi rất sát những gì diễn ra tại Việt Nam. Hơn nữa, trong thời gian chờ đợi lấy bằng tốt nghiệp, tôi có làm thêm nhiệm vụ phóng viên cho một tờ báo mạng về cộng đồng người Việt ở Nga nên thời gian theo dõi cũng nhiều. Tôi hay về Việt Nam khi có dịp, cũng ra rạp mua vé xem phim. Tôi thích xem Dòng máu anh hùng, thích cách làm việc của những đạo diễn mà báo chí gọi là “trẻ” như Bùi Tuấn Dũng, Đào Duy Phúc. Điểm dễ nhìn thấy nhất là điện ảnh Việt Nam chưa có sự chắc chắn để những người làm phim, hay chúng tôi dám sống chết, quyết liệt cùng nó.
Nhưng cơ hội đang mở ra rất nhiều với những người làm điện ảnh. Điều dễ nhận thấy là SV theo học tại Việt Nam có điều kiện để tiếp cận với các hoạt động điện ảnh nên khi ra trường rất dễ tìm một cơ hội làm việc. Còn bạn, có bỡ ngỡ khi về nước bắt nhịp với môi trường điện ảnh trong nước?
Không! Tôi vừa về Việt Nam làm tốt nghiệp và thấy rất thoải mái.
Khi nào bạn sẽ về nước?
Tôi đang chờ lấy bằng. Đây là thời gian chết và nóng ruột nhất. Tôi xin làm báo. Vừa đỡ lo lắng, vừa làm được nhiều thứ có ích. Phải về chứ! Điện ảnh Việt Nam rộng thênh thang thế kia không về làm, chui đầu vào cái nơi đất chật người đông, xa quê, viễn xứ để làm gì.
Xin cảm ơn bạn về cuộc nói chuyện này!
Hoàng Tuấn