Tôi chợt lạnh cùng Gió và Em
Khẽ gập lại tập thơ mỏng mảnh Gió và Em
(Nhà xuất bản Thanh Niên - 2008) của Chu Thị Thơm bằng những câu thơ:
Nhưng
anh đâu là cuộc đời
mơ ước
mây trăng
Không phải là ban mai
cho những câu thơ ấm lại.
Sự suy diễn
vội vàng
vụng dại.
Nơi cuối trời
chỉ có
gió
và
em...
Tôi chợt lạnh. Gió và Em đưa tôi về miền
Cổ tích. Gió đưa tôi
Chạm đến ngày. Gió và gió xoay tròn
Vũ điệu đêm huyền diệu, đưa tôi về
Qua cõi rong rêu. Rồi
Một ngày những
Con chữ bò ngang, gió cứ thổi vào
Hồi ức muộn. Gió đưa tôi về miền
Hoài niệm để rồi buồn bã nhận ra một thực tế phũ phàng "
Nơi cuối trời chỉ có gió và em..."
Gió đưa tôi về
Nguồn cội, một
Chiều cổ tích giữa
Miền xa. Khi tất cả ồn ào lắng xuống
Tưởng chừng miền
Quá khứ đã ngủ quên.
Ngày sáng
đêm thiêng
Trời không rụng nắng
đất không rơi sầu
Có thể một ngày Cám đã đam mê. Cắt vẹt gót chân để tranh giành hoàng tử. Bởi em yêu tình yêu là tất cả, tự làm xấu mình chỉ cốt để được yêu.
Lô gích của tình yêu là tất cả những gì phi lô gích...
Khúc lãng du cuối cùng em đã khóc
Lối về lút cỏ bùa mê. Chỉ còn lại cho em
Đoản khúc lúc đêm về, cứ hát mãi những điều không thể khác. Cứ
Suy diễn và
ngơ ngẩn hát những cung đàn hạnh phúc
nơi gieo đậu niềm tin
Cám đã từng ích kỷ nhỏ nhen.
Có thể làm mọi điều
vì tình yêu
không thể khác!
Nhưng Cám không phải là hiện thân cái ác, kẻ giết người làm chum mắm dã tâm. Tôi chợt lạnh vì
Vàng anh Tấm
có thể thét tiếng kêu
"khoét mắt"
đòi chồng
Chu Thị Thơm viết về ngày
Mồng một tháng giêng, ngày khởi nguyên cho tất cả với một tâm trạng rất riêng :
Cho dù ngày mới
Đi ngang tiếng cười
Vẫn còn chiều cũ
Dùng dằng trong tôi...
Cái dùng dằng của quá khứ, cái dùng dằng của hoài niệm là chủ đề xuyên suốt Gió và Em. Đâu đó trong 24 bài thơ là gió. Những ngọn gió thổi vào em vào nỗi cô đơn mênh manh vô vọng. Chu Thị Thơm là một người đàn bà đẹp, với gương mặt nếu nhìn thoảng qua thì có vẻ như cứng cỏi, chỉ có đôi mắt là nơi nỗi buồn chầm chậm đi qua. Chị nhìn cuộc đời không thẳng về phía trước mà dàn trải ngang ngang trước mặt. Người phụ nữ từng trải và đầy cá tính nhưng không cay nghiệt, còn chị có hạnh phúc hay không thật khó nói với một người đàn bà đẹp làm thơ.
Mỗi nhà thơ thường chọn cho mình một không gian thơ, chọn trăng, chọn mây, chọn mưa hay hoa lá. Là phụ nữ làm thơ dũng cảm lắm Chu Thị Thơm mới chọn cho mình cả bầu trời gió. Gió khắp gầm trời nhưng gió từ đâu? Gió mạnh mẽ nhưng gió vô hình, cứ len lỏi vào từng ngách nhỏ. Gió cũng bay cao hết tầm của gió, bay đến tận cùng rồi chẳng thấy mình đâu. Thấp thoáng một nhân vật anh đâu đó nhưng anh không phải là ngọn gió, bởi gió của chị ở tự chính mình
"Tưởng chừng/ cơn bão đời/trong em/đã nổi. Ai ngờ/cơn gió thoảng qua..."
Khát vọng kiếm tìm đưa ta đi xa để mỗi khi lòng buồn ta lại trở về với quê hương xứ sở, miền cổ tích trong tim mỗi người:
"Chiều cổ tích/ tôi tìm về với sóng/ con đò xưa chở khát vọng cập bờ/ ngỡ ngày sáng sẽ trở thành vô tận/ cho đêm buồn không day dứt cơn mơ". Vậy thì chị cũng như bao nhiêu con người khác, khi con tim tan nát chỉ còn muốn về gục vào lòng mẹ mà thôi. Tôi cứ day dứt mãi với câu kết của bài thơ "
mây trắng thế và con đò đẹp thế/ sao bầu trời ập tiếng mưa rơi?" người đàn bà cứng cỏi biến mất, chỉ còn lại một người thơ yếu mềm ngơ ngác trước cuộc đời với câu hỏi tại sao? Miền cổ tích đã trở về miền thực, giấc mơ xưa đã thành gió hết rồi.
"Chạm đến ngày cũng chỉ đêm thôi/ ánh sáng cuối mở ra đều khép lại/ gió rùng rùng trong cuộc chơi mê mải/ đêm về/ náu lại trên cây..."
Cách dùng từ của chị cũng thật lạ "
gió rùng rùng" , ào ạt là thế, xô bồ là thế nhưng khi đêm về cũng lặng xuống mà "
náu lại trên cây" . Tôi muốn thử cho mình là Chu Thị Thơm để rồi câu thơ bỗng nhợt nhoà trong khoé mắt:
"Chạm bến yêu thương/ cho xanh lại mái đầu/ anh đến bên tôi/ để nỗi đau ở lại. Hành trang cùng con tim vụng dại/ tình yêu về/ chạm cõi hoàn nguyên...". Cứ tưởng mình đủ từng trải giữa cuộc đời sao vẫn còn vụng dại trước tình yêu. Mà ai nói dại nói khôn cơ chứ, ai đã từng để người đàn ông của mình ra đi để rồi
Anh đặt một niềm tin
một giấc mơ
vào tay
người đàn bà ngỡ yêu anh đến thế
Nhưng cuối cùng
người ấy đã ra đi
Một giấc mơ
một niềm tin
trao cho người đàn bà tưởng được anh yêu
như thể
cuối cùng người ấy cũng ra đi ...
Đó và gió của lòng em từ đó. Cứ ngỡ anh ra đi sẽ đến một bầu trời hạnh phúc có ngờ đâu "
cuối cùng người ấy cũng ra đi..." sao cứ bỏ em cơ chứ?. Thơ Chu Thị Thơm dịu dàng, có vẻ như hơi trái với con người thật và trên cả dịu dàng là bao dung, là tha thứ, xa xót tự tận con tim. Lỗi tại ai khi con tim vốn chẳng có một thứ lô gích nào
" lô gích cuối cùng/ là tất cả những gì phi lô gích...". Như tất cả những người đàn bà yêu trên đời, chị sẵn sàng đổi giá đến đồng xu cuối cùng trong canh bạc đêm để
" Chỉ còn lạnh giá bàn tay..."
24 bài thơ trong tập thơ của Chu Thị Thơm viết theo thể thơ tự do, không gò bó, không niêm luật, viết như gió trải trên cánh đồng. Có những bài chị viết không ngắt dòng mà tôi cứ thử mãi vẫn không đọc thành văn xuôi được
"Có thể một ngày em bỗng chốc vụt quên. Một thủa em làm thơ bằng những dòng nước mắt. Có thể mỗi ngày nỗi đau thêm se sắt. Nhưng em không tin - anh không có trên đời..." . Cuộc đời thoảng nhanh, cuộc tình thoảng qua như mơ như thực, không có lẽ nào em ảo giác mà thôi. Cố xoa dịu trái tim đau rằng anh có thực và em phải tin mình không có thực trong đời.
Nước mắt không níu kéo được tình yêu khi người đàn ông đang mơ về một chân trời khác. Ảo vọng về tình yêu khiến người ta đi lạc. Tìm suốt cuộc đời để rồi:
" Anh mang theo những giấc mơ của kẻ cầm cung, bắn rơi đại bàng cứu nàng công chúa. Cứu được người mới biết nàng là phù thuỷ. Công chúa bị tráo rồi, mũi tên đã gãy tan...". Lầm lạc của tình yêu là cái lầm lạc đớn đau nhưng cũng dễ được thứ tha, bởi con tim vốn dĩ mù loà. Giữa những người đàn bà ghen tuông, người đàn ông tìm đâu ra chân lý. Cả thành quách hoàng cung đặt vào tay yêu nữ. Cả giang sơn mất đi bởi vị vua mù. Vậy mà bao đời nay
" Tình yêu cháy từng khoảnh khắc/ Đời người - rồi trắng tựa mây/ Chập chờn dạt trôi con sóng/ Đêm về, chợt vắng cơn say..." Ừ giá mà có thể uống cả hũ rượu để say, để
"Một ngày tình thành tro bụi/ Một ngày/ sóng rỡn ngoài tay..."
Tình bỏ đi rồi còn em với ngổn ngang, ngồi ngơ ngẩn xếp từng con chữ "
Những con chữ bò ngang gặp vồng cát cuộc đời. Mướt mát mịn dưới chân, ngỡ con đường trải thảm. Ngỡ hang ẩn dưới chân, ngỡ nơi trú là an toàn tuyệt đối. Vồng cát mịn êm ngỡ yên ả con đường..."
Nhầm lẫn hay ngộ nhận cũng là thế mà thôi. Cuối cùng em biết tìm đâu ra anh khi tất cả ồn ào trong cuộc đời nhộn nhạo. Và thế là gió lại thổi buốt trong em
" Cùng với ồn ào/ Anh ở giữa thinh không./ Và trong em/ khoảng trống là vô cùng vô tận"
Thường bắt gặp đâu đó trong thơ của Chu Thi Thơm những câu chữ như ngỡ, tưởng chừng, khi tỉnh giấc, bỗng, giật mình ta thấy nỗi ngơ ngác đàn bà trong tim chị. Yêu là thế, tin là thế vậy mà cứ như người vừa tỉnh cơn mê về cõi anh không có thực, tất cả chỉ là ảo giác:
Vệt chớp trời
đổ xuống
những đêm thâu
bầy đom đóm giật mình hối hả...
Anh
Biển cả
đêm đen
chớp trời
cát lạ...
Sự tận cùng cũng chỉ những cơn giông.
Tôi bỗng nhận ra tôi cũng ngơ ngác như chị mà chẳng hiểu vì sao cả. Như con thuyền nhỏ trước biển cả khôn cùng người đàn bà yêu chống chếnh giữa cơn giông. Tôi chợt lạnh bởi những vần thơ không có gió.
Thơ của Chu Thị Thơm là thơ của hồi ức. Người đàn ông của chị dù có đi đâu thì không thoát ra khỏi gió bao bọc từ em. Bầu trời mênh mang lắm, nhưng gió có giới hạn bao giờ. Vẫn là em thôi theo bước người đi, không trách giận chỉ buồn lặng lẽ. Anh là ai giữa cuộc đời dâu bể mà tim em đau đáu đến thắt lòng. Người đàn bà yêu như gió giữa từng không "
Chỉ sương trắng, mây bay trên cánh đồng/ kỷ niệm/ và một tứ thơ rơi/ cho tất cả nỗi niềm..." . Người đàn ông vẫn là miền xa lắm
"Đi hết cuộc đời/ không qua được nỗi đau./ Đi hết cuộc đời/ tưởng đã gặp được nhau./ Đi đến tận cùng/ ngỡ chạm đáy biển sâu ...".
Đọc thơ Chu Thị Thơm, tôi bỗng quên chị là ai, tôi bỗng thấy mình trong chiều đầy gió:
Em không biết về đâu
Con sóng quẫy
ngỡ đại dương nổi sóng
Anh hối hả với niềm vui bong bóng
Thổi tù và
thao thiết với biển khơi...
Rồi em, rồi anh cũng như nhau cả thôi, cũng ảo vọng về một tình yêu ảo giác như bong bóng xà phòng sắc màu lóng lánh, ngỡ tưởng cầu vồng mà tan biến thật nhanh.
Tôi đọc lại chầm chậm 23 bài thơ đầy gió và anh, khựng lại với bài văn vần
Nguồn cội. Chưa ai viết về mẹ như Chu Thị Thơm, viết như gió nổi trong lòng ngày mẹ đi xa:
"
Có một chiều hoàng hôn phủ dần bóng mẹ. Nâng khát vọng lên đời, mẹ vội vã đi xa. Nỗi lo toan không làm nhụt bước phận già, khi vĩnh cửu đặt chân lên cuộc sống. Có một chiều buồn hơn tất cả năm buồn. Có một bình minh chợt tắt trong ngôi nhà bình dị. Có một tiếng thương nức nở bay vút tận trời xanh. Có một nỗi buồn bỗng về nơi xa ngái...Mẹ đã đi cùng cha trong một chiều mây bạc, cánh én ngang trời khi giọt sống bơ vơ. Nơi hoàng hôn phía xa đã lặn bóng chim chờ. Nơi lời ước đã đi vào vĩnh cửu. Và nỗi buồn rong ruổi khắp nhân gian..."
Bài thơ tưởng như lạc lõng giữa tập thơ tình nhưng lại lô gíc đến bất ngờ khi tôi nhớ về bài thơ Gửi mẹ của Hen-rich Hai-nơ:
Con đi tìm tình yêu khắp nơi khắp chốn
Con đập vào cánh cửa mỏi rời tay
Con đã van xin như một kẻ ăn mày
Nhưng chỉ nhận cái nhìn lạnh lẽo
Tìm không thấy tình yêu con quay về với mẹ...
Nhưng rồi mẹ cũng đã đi xa để cơn gió lòng con thổi mãi
"nỗi buồn rong ruổi khắp nhân gian..."
Thơ của Chu Thị Thơm buồn nỗi buồn của người đàn bà sắc sảo và từng trải. Chính vì sự từng trải đó chị không có cái nhìn cay nghiệt với những nỗi niềm của cuộc sống. Những thất vọng trong tình yêu và những ảo vọng của người đàn ông trên con đường đi tìm một tình yêu ảo giác dường như đã được thứ tha và xa xót. Cách nhìn của chị vào thế giới nhân sinh, cái thiện cái ác cũng thật khác người. Chị bao dung hơn với Cám và nhìn sâu vào cái ác được bao bọc trong vẻ đẹp hiền ngoan của Tấm. Và dường như trái tim chị đủ lớn để bao dung tất cả lỗi lầm của tình yêu và nhận tất cả giông gió của cuộc đời cho chính mình thôi.
Người đàn bà đẹp làm thơ như miết nỗi buồn của mình vào từng trang giấy và phiêu diêu như gió thổi ngang trời. Không trách móc giận hờn không than thân trách phận để những vần thơ vượt lên trên tất cả mọi nỗi buồn, để thành gió thành mây thành dịu dàng đằm thắm, bởi trong đời ai cũng có một lần yêu.
Gấp lại tập thơ, tôi không thu gom lại được chính mình. Gió và gió và gió và thoảng anh đâu đó trong gió núi mây ngàn. Tôi như cơn gió lạc đàn cứ đuổi theo hun hút và chưa biết sẽ về đâu? Tôi chợt lạnh nhưng tim mình ấm áp bởi tôi tin tình yêu có thật trên đời và anh không phải là miền huyền thoại. Tự nhủ rằng dẫu phiêu bạt như gió trên cánh đồng thổi hoàng hôn vào đêm tối, em cũng chỉ bay vào hoài niệm tới miền anh.
* Các chữ đậm là tên các bài thơ trong tập " Gió và Em"
NGUYỆT VŨ - bút danh của Trăng Quê
Bài đã đăng trên Báo Văn Nghệ Trẻ số 6/2009