[Geobic]

Geo tin là trước cùng một hiện tượng, một sự vật, mối người có cách tiếp cận riêng, và sẽ hiểu theo cách của riêng mình. Điều đó hoàn toàn bình thường.

Cũng dịch một bài thơ, nhưng 10 người dịch sẽ đưa ra những phương án dịch rất khác nhau, đó là chưa kế nếu là phóng tác thì vô chừng…

Chuyện Kiều được Nguyễn Du viết theo nội dung một tiểu thuyết của Tàu, kịch Romeo và Julet được Xếchxpia viết dựa trên cốt truyện của Ytalia (nếu Geo nhớ không nhầm). Nhưng nếu Nguyễn Du, Xếchxpia không đưa thêm vào bao nhiều tình tiết, sáng tạo, sẽ không bao giờ hai tác phẩm đó có thể trở thành tinh hoa của nhân loại.

Những bài thơ của Gumiliev in trong tập “Фарфоровый павильон”, phần “Индокитай” chỉ có 5 bài. Cảm nhận của riêng geo là cả 5 bài này ông dành cho xứ Đông Dương thuộc Pháp, nghĩa là ngoài Việt nam, còn có Lào, Campuchia và một phần rất nhỏ của Tàu. Tại sao Geo cảm nhận vây: 1) Vì Gumiliev đang ở Pháp, điều kiện tiếp cận với mảng tư liệu Đông Dương thuộc Pháp chắc dễ hơn so với màng Mã lai, Thái Lan, Mianma. 2) Trong mấy bài đã đã được post trên 4rum NNN và đã được dịch, thấy rõ có 1 bài về Lào, 2 bài về Việt Nam (bài Nàng cóc và bài Annam – chưa thấy ai phản đối ý này). Còn bài "Девушки" thì cho đến lúc này, bác nthach vẫn kiên trì bảo vệ ý kiến của mình. Điều này cũng rất thỏa đáng. Còn bài “Кха” thì chưa được dịch, và cũng chưa ai cho ý kiến. Sơ bộ thì thấy bài đó cũng viết về đề tài nước Lào. Như vậy là khá tập trung. Hy vọng trong thời gian sớm nhất, Nina sẽ lấp kín khoảng trống này!

Trong 2 bài viết về đề tài VN, thì bài về Nàng cóc khá rõ là một phóng tác theo bài ca dao “Cái cò trắng bạch như vôi”. Vì vậy, chắc hẳn Gumiliev đã được tiếp cận với các bản dịch Pháp văn của thơ ca dân gian VN thời kỳ ông ở Pháp 1917. Và một người đọc như Geo cảm nhận thêm: Rất có thể bài "Девушки" cũng được phóng tác theo bài ca dao khác của VN “Ham chi đồng bạc con cò…”. Cả 2 phát hiện này đều là công lao tìm tòi của bác Tuntin.

Sự cảm nhận như trên của geo còn dựa trên sự kiện là đồng tiền Mexico có hình con ó từng được chính thức sử dụng ở VN trước khi bài thơ của Gumiliev ra đời, và dân ta thì gọi nó là “đồng bạc con cò” như nhiều bác đã phân tích có dẫn liệu. Về motyp thì có gì đó hao hao giống nhau: Tham đồng tiền có hình con chim, và theo Tây.

Cũng theo cảm nhận của mình, Geo cho là trước 1918 ở Việt Nam đã có nhiều phụ nữ lấy chống Pháp. Điều này cũng dễ hiểu. Khi thực dân Anh chiếm Trung Quốc, cũng nhanh chóng có nhiều phụ nữ Trung Quốc lấy chồng “Tây”. Và điều đó thường xảy ra như thế. Pháp tấn công Việt Nam từ giữa TK19, đến 1862 Nhà Nguyễn đã ký hiệp ước “Hòa bình hữu nghị” với Pháp và Tây Ban Nha, Pháp đã xây nhà tù Côn Đảo vào năm ấy, rồi từng bước thôn tính toàn cõi Việt Nam. Đến 1883 thì Nam Kỳ đã thành thuộc địa chính thức của Pháp, còn Bắc Kỳ và Trung Kỳ - là xứ Pháp bảo hộ.

Chữ "Девушки" trong bài thơ của Gumiliev hoàn toàn có thể dịch là “Vài thiếu nữ”, không nhất thiết phải dịch là “Nhiều thiếu nữ” như bác nthach (ý Geo muốn nói là dịch cả hai cách đều đúng).

Bài thơ "Девушки"của Gumiliev khó có thể nói là viết về các nước Trung Á như bác nthach viết, vì Trung Á không thuộc “Индокитай”, và càng không thuộc xứ “Đông Dương thuộc Pháp”.

Trên đây chỉ là cảm nhận riêng của Geo, và Geo thấy hoàn toàn tin vào những gì bác Tuntin đã mầy mò tìm được. Và dù không kể bài "Девушки", thì riêng phát hiện bài “Cái cò trắng bệch như vối” của bác Tuntin cũng đã là một đóng góp rất có ý nghĩa.

Cũng như bác USY nói, các bài thơ này chỉ là một mảng nhỏ thơ của Gumiliev, không phải những bài thơ hay so với các mảng sáng tác khác của ông. Tuy nhiên, bài về Annam theo Geo là một bài có giá, nó chứng tỏ tác giả đã phần nào hiểu được cái xứ Annam xa xôi mà ông chưa từng đặt bước chân. Không phải ngẫu nhiên bài đó đã được dịch sang tiếng Anh.

Xin post dưới đây bản “Cái cò trắng bạch như vối” được dịch sang tiếng Pháp (chưa rõ ai dịch):

La cigogne est toute blanche comme de la chaux
Voulez-vous, mademoiselle, épouser mon père ?
Ma mère ne vous réprimandera, ni vous dédaignera,
Elle ne fera qu’arracher vos yeux, ouvrir votre estomac et regarder votre fois !

Tạm dịch nghĩa :

Cô cò trắng bạch như vôi
Cô có muốn về làm vợ bố tôi không ?
Mẹ tôi không mắng, không chê cô đâu,
Bả chỉ móc mắt, moi mề và xem gan cô thôi.

Gửi lời kính trọng tới tất cả các bác đã tham gia cuộc tranh luận lý thú này. Cũng muốn các bác tiếp tục đề cập tới bài thơ thứ 5 trong cụm “Индокитай”