Arbat và Ả Rập, hai danh từ này có liên quan gì với nhau ?
"Arbat", xuất phát từ này không phải tiếng Nga, cũng chẳng phải dòng ngôn ngữ nào trong họ Slavơ. Như thế thì từ đâu nó xuất hiện trong tiếng Nga và có nghĩa gì ? Có rất nhiều giả thiết khác nhau, nhưng đa số các nhà sử học đều cho rằng cho rằng "Arbat" có nghĩa là "xla-bô-đươi" (tạm dịch là "khu dân cư tự do"), Có lẽ nó cùng nguồn gốc với từ "xva-bốt-nươi", nghĩa là "tự do". Những người dân Nga cổ ở đây không phải đóng thuế. Nhưng như thế nào mà nó lại có mặt trong tiếng Nga?
Theo các nhà sử học, thời điểm ấy con đường này nằm ở trung tâm Maxkva. Vào thế kỉ XV thì thành phố được xây dựng xong và từ đó cũng tồn tại những khu dân cư cùng với rất nhiều nghệ nhân thủ công. Ở mỗi khu thì có một nghề khác nhau và thợ thủ công khác nhau. Cùng lúc ấy cũng có nhiều nhà buôn, rất nhiều trong số họ đến từ phương Đông, đặc biệt là vùng Ả Rập. Từ đó ở Maxkva nảy sinh một từ - phố Arbat (Ả Rập).
Thành phố vươn mình lớn cùng thời gian, những khu dân cư cũng lớn lên. Nghệ thuật dân gian Ả Rập phát triển cùng Thành phố. Vào thế kỉ XVII những người thợ Ả Rập xuất sắc nhất được làm việc trong hòang cung. Hòang đế Aleksei Mikhailovich đánh giá rất cao tài nghệ của họ. Và từ những đặc điểm nghệ thuật - nghề nghiệp khác nhau đã tạo ra cho khu dân cư những con hẻm với tên khác nhau.
Con hẻm "Bạc" vào thời đó có rất nhiều thợ kim hoàn. Sản phẩm của họ chủ yếu làm bằng bạc tinh xảo và nổi tiếng không chỉ ở Rusi (tên nước Nga cổ) mà còn ở các nước khác .
Hẻm "Tiền" từng là nơi của những nghệ nhân làm tiền. Những đồng tiền nhỏ lúc ấy được làm bằng bạc và gọi tên là "Denga" (trong tiếng Nga có nghĩa là "tiền" - 1 Denga bằng 1/2 Kopek). Từ đó con hẻm này được gọi là "Tiền".
Những con hẻm có tên "Bánh Mì", "Chiếc Bàn", "Khăn Trải Bàn" và con đường "Nấu Nướng" từng tồn tại khu dân cư phục vụ các bữa ăn cho triều đình. Nơi này có những đầy tớ phục vụ ăn uống cho vua chúa và một bộ phận khác chuẩn bị thức ăn cũng như bộ phận chịu trách nhiệm bố trí, bày biện bàn ăn.
Arbat còn có hẻm "Thợ Mộc" - nơi sống một thời của những nhà xây dựng khéo léo. Họ làm những tòa nhà bằng gỗ và các "Kha-rô-mươi" lớn (tạm dịch là những ngôi nhà gỗ lộng lẫy), đặc biệt là những ngôi nhà gỗ đặc sắc của nông dân Nga. Tất cả đều được trang hòang bằng những đường nét trạm trổ, thêu ren tinh xảo, những đường nét lừng lẫy một thời ở Rusi. Ngày nay chúng ta có thể chiêm ngưỡng nghệ thuật này trong các ngôi nhà gỗ ở phố "Chuồng Ngựa Cũ", rất đẹp mắt .
Và tại sao con hẻm ấy có tên là "Chuồng Ngựa Cũ"? Lịch sử ghi chép rằng vào thế kỉ XVII, nơi này là bản doanh của những trung đoàn Kỵ binh - quân đội Nga lúc bấy giờ . Do đó ở đây có khá nhiều chuồng ngựa cũ .
Arbat cổ còn có con hẻm "Khe Sivka" - thật lạ tai. Đơn giản là ở đây có con mương, nơi mà một nhánh sông, tên Sivka, đổ vào .
Những cái tên của con đường nói lên điều gì, có lẽ chỉ có lịch sử sống của thành phố mới lý giải được.
(Đọc và dịch từ M.P.Akxionova)
|