Dynamo Kiev - Một tập thể ăn ý
Trước Chiến tranh thế giới thứ 2 bùng nổ 3 năm, Liên Xô tổ chức giải Vô địch bóng đá quốc gia lần đầu tiên. Có 2 giải VĐQG diễn ra trong năm 1936. Tại các giải ấy, Dynamo Kiev (vừa thành lập trước đó 9 năm) lần lượt xếp thứ nhì và ba. Ở các giải kế tiếp, Dynamo Kiev xếp thứ 5 (năm 1937) và thứ 4 (năm 1938). Đội có đến 7 thành viên có tên trong danh sách cầu thủ tiêu biểu của giải Vô địch Liên Xô năm 1938 sau khi ghi đến 76 bàn - một kỷ lục ở giải này.
Dynamo Kiev không phải là CLB Bóng đá đầu tiên ra đời ở Ukraina, nhưng luôn luôn là CLB mạnh nhất. Vào giữa những năm 30, các hội đoàn công nhân ở Bỉ và Pháp mời Ukraina làm một “tua” du đấu. Kết quả, với 8 cầu thủ Dynamo Kiev trong đội hình, Ukraina chẳng những trở thành đội bóng nghiệp dư đầu tiên trong lịch sử bóng đá Liên Xô thi đấu với các đối thủ chuyên nghiệp, mà còn chiến thắng một cách vẻ vang. Chuyến đi của họ khởi đầu bằng trận thắng 6-1 trước CLB Red Star Olympic của Pháp và kết thúc với tổng số 88 bàn thắng trong khi chỉ thủng lưới 3 bàn. Cũng trong thời gian ấy, Dynamo Kiev đã thắng ĐTQG Thổ Nhĩ Kỳ 9-1 khi đội này thi đấu hàng loạt trận giao hữu tại Liên Xô
Nikolai Trusevich là một trong những cầu thủ nổi bật của Dynamo Kiev thuở ấy. Trusevich có lẽ là thủ môn đầu tiên trên thế giới khai sinh lối chơi rời xa khung thành. Trong thời buổi mà các thủ môn đều hiếm khi rời khỏi vạch cầu môn, Trusevich lại thường xuyên lao lên phá bóng như một hậu vệ, rất hiệu quả. Ngoài Trusevich, hàng thủ Dynamo Kiev thời ấy còn có Alexei Klimenko, một hậu vệ rất điêu luyện về kỹ thuật và Fyodor Tyutchev rất nổi tiếng. Các cầu thủ tỏa sáng ở tuyến trên là tiền đạo Ivan Kuzmenko, tiền đạo Nikolai Makhinya, cầu thủ chạy cánh Makar Goncharenko, các tiền vệ Shylovsky, Fomin, Konstantin Shchegotsky... Sự xuất sắc của các ngôi sao ấy thật ra vẫn chưa phải là điểm mạnh đáng kể nhất của Dynamo Kiev. Trên hết chính là lối chơi đồng đội rất ăn ý của họ. Idzkovsky, thủ môn từng khoác áo Dynamo Kiev giữa những năm 30 kể lại: “Khi ấy, Dynamo vẫn chưa vươn đến đỉnh cao thật sự, bởi đa số các cầu thủ giỏi của đội đều còn khá trẻ. Nếu sinh hoạt bóng đá vẫn diễn ra bình thường, có thể Dynamo Kiev đã là một trong những CLB mạnh nhất châu Âu vào đầu những năm 40”.
Chiến tranh Thế giới thứ hai bùng nổ gần 2 năm thì Đức bắt đầu tấn công Liên Xô. Loạt đạn đầu tiên bắn vào Ukraina được ghi nhận lúc 3 giờ sáng ngày 22/6/1941. Lviv, Kiev, Odessa đều bị đánh bom vào buổi sáng sớm hôm ấy, khi các cầu thủ Dynamo còn đang say giấc nồng, không ít người mơ đến trận đấu tuyệt vời vào buổi chiều cùng ngày. Theo kế hoạch, SVĐ mới Republic Sports Stadium sẽ được khai trương vào đúng hôm ấy. Ngoài trận bóng đá hấp dẫn giữa Dynamo Kiev với CDKA (tiền thân của đội CSKA Moskva sau này), còn có các trận quyền Anh cũng rất hứa hẹn và các bài biểu diễn thể dục, môn thể thao mà Ukraina bao giờ cũng là một trung tâm mạnh của Liên Xô. Mới chiều hôm trước, Shchegotsky và đồng đội còn đang mải khen mặt cỏ quá đẹp trong buổi tập làm quen sân. Vậy mà giờ đây...
Trusevich là một trong những cầu thủ đầu tiên của Dynamo Kiev hay tin chiến tranh bùng nổ. Ai đó hay được thông tin từ Lviv (thành phố của Ukraina nằm sát biên giới Ba Lan) đã gọi điện báo tin chiến tranh cho Trusevich lúc 6 giờ sáng. Anh lập tức chạy đến khách sạn Continental để gặp HLV Mikhail Pavlovich Butusov. Nhưng không ai có thể đưa ra một quyết định hay. Thế là cả hai lại trực chỉ SVĐ Dynamo để gặp gỡ toàn đội. Phản ứng đầu tiên của Trusevich cũng không khác mấy so với mọi thanh niên yêu nước lúc bấy giờ. Hai ngày sau khi Đức bắt đầu oanh tạc Ukraina, Trusevich cùng các đồng đội Makhinya, Kuzmenko đã tình nguyện gia nhập quân đội. Các cầu thủ lớn tuổi hoặc đang chấn thương, không hội đủ điều kiện chiến đấu với quân thù thì tình nguyện giúp chính quyền trong việc di tản dân chúng. Đa số cầu thủ Dynamo đều quyết tâm ở lại, tham gia bảo vệ thành phố Kiev sau khi đã thu xếp đưa gia đình đến Odessa, nơi được xem là an toàn hơn. Sân vận động Dynamo được trưng dụng làm nơi tập kết và di tản dân cư. Dù trong bóng đá hay trong cuộc chiến gian khổ mà ai nấy đều đã thấy trước mức độ khốc liệt, các cầu thủ Dynamo vẫn siết chặt tay nhau hẹn ước: họ sẽ mãi mãi là đồng đội của nhau, chơi bóng cũng như chiến đấu, trong cũng như ngoài sân cỏ, đều vì nhau
Ngày 19/9/1941, thành phố Kiev mà Liên Xô đã phá hủy tất cả những gì quân thù có thể sử dụng, chính thức rơi vào tay quân Đức. Cũng như ở những nước khác đã bị Đức chiếm đóng, khôi phục cơ sở hạ tầng và phân chia đẳng cấp xã hội là 2 việc làm đầu tiên của bọn phát-xít. Lò bánh mì số 3, nơi từng là xí nghiệp bánh mì nổi tiếng nhất Ukraina, được khôi phục với mục tiêu đầu tiên là cung cấp lương thực cho quân xâm lược, kế đến là duy trì nguồn thực phẩm - trên mức độ chết đói một tí - cho dân địa phương. Ba trăm công nhân và toàn bộ công việc ở nhà máy này được giao cho Iosif Ivanovich Kordik. Đối với một số người thuộc giới thể thao Ukraina ngày nay, Iosif Kordik có ý nghĩa gần như Oskar Schindler đối với người Do Thái.
Kordik là người Séc, sinh ra ở Moravia vào cuối thế kỷ 19, khi vùng này thuộc về đế quốc Áo - Hung. Trong chiến tranh thế giới lần thứ nhất, Kordik chiến đấu cho Hapsburgs (dòng họ trị vì Áo - Hung đến năm 1918). Kordik bị thương và dòng đời đưa đẩy ông đến định cư ở Kiev. Thông thạo tiếng Đức, Kordik đã đổi tên lót Ivanovich thành Jorganovich và khai với quân chiếm đóng rằng ông là người Áo, sinh ra ở một nơi rất gần gũi với Đức. Thế là Kordik được liệt vào loại Volksdeutsche - “đẳng cấp số 2” trong xã hội, chỉ xếp sau người Đức chính hiệu Aryan! Những người thuộc nhóm Volksdeutsche như Kordik chẳng những không bị bắn bỏ bất cứ lúc nào như 2 tầng lớp phía dưới (dân chúng ở nơi bị chiếm đóng là tầng lớp thứ 3 và quan chức ở nơi bị chiếm đóng trước chiến tranh là tầng lớp thứ 4), mà còn được ưu tiên trong vài lĩnh vực, chẳng hạn buôn bán. Các cựu cầu thủ Ukraina có một cái may, bảo rằng định mệnh cũng được: Kordik rất thích thể thao và hâm mộ Dynamo Kiev một cách cuồng nhiệt.
Vào một ngày cuối năm 1941, khi đang dạo bước trên đường Mikhaiyovskaya ở Kiev, Kordik bỗng nhận ra một thân hình tiều tụy mà ông chắc chắn đã gặp nhiều lần nhưng không thể nhớ ra. Lục mãi trong ký ức vốn dành nhiều chỗ cho thể thao hơn bất cứ điều gì khác trên đời, cuối cùng Kordik cũng nhớ ra đấy là Nikolai Trusevich, thủ môn Dynamo Kiev có một cái sẹo trên má phải. Trusevich từng rất cao to, thanh lịch và luôn vui tươi đấy ư? Kordik mời ngay cái người có thân hình còm nhom và phải lê bước vì chấn thương ấy vào quán cà phê, cũng do ai đó thuộc loại Volksdeutsche làm chủ. Việc đầu tiên là Kordik kêu ngay một thứ gì đấy ăn được.
Họ nói chuyện với nhau. Hóa ra Trusevich cũng như bao cầu thủ khác của Dynamo còn ở lại thành phố sau ngày Kiev thất thủ đều bị đưa vào danh sách 630.000 tù binh. Chưa bao giờ trong lịch sử thế giới có một trận đánh có nhiều tù binh như thế. Để giải quyết, bọn phát-xít đưa một phần trong số tù binh ấy sang Đức, lao động như những nô lệ. Số còn lại thì dồn vào các trại tù lộ thiên được dựng lên nhan nhản. Trusevich và Nikolai Balakin, một cầu thủ của CLB Lokomotiv, cùng 32.000 người khác bị đưa đến Darnitsa, một trong các trại như thế. Họ bị đánh đập, tra tấn dã man. Có một ngày, lính Đức gọi hết số tù binh trong một “ngăn tù” ra ngoài, bảo là đưa đến trại Siretz, nhưng thật ra tất cả đều bị bắn quét. Trusevich và Balakin nhanh chân trốn vào nhà xí và thoát nạn - đúng hơn là tạm thoát khỏi cái ngày hành quyết ấy chỉ để chờ đợi đến một ngày nào khác mà họ cũng sẽ chịu chung số phận. Bỗng một hôm, chính quyền Đức tuyên bố những ai đồng ý ký bản cam kết tuân thủ mọi quy định mới của nhà cầm quyền sẽ được tạm tha, được phép đi lại một số nơi trong thành phố. Trusevich tất nhiên không còn lựa chọn nào khác.
Kordik nhận ngay Trusevich vào lò bánh mì. Tại đấy, Trusevich phát hiện rất nhiều gương mặt quen thuộc của thể thao Liên Xô, đủ các bộ môn điền kinh, thể dục, xe đạp, quyền Anh... Không lâu sau, Trusevich liên lạc được với đồng đội Goncharenko, rồi cả hai lại lùng sục khắp thành phố để tìm kiếm các cầu thủ khác. Các cầu thủ không thuộc Dynamo Kiev như Mikhail Melnik, Vasily Sukharev, Vladimir Balakin (Lokomotiv) cũng được Kordik dung nạp. Ngoài Shchegotsky thoát được vòng vây của Đức và hiện tham chiến tại một mặt trận nào đó ở Liên Xô, Yatchmennikov đã chết trong trại tập trung, Lazar Kogen bị lính Đức hành quyết, Burdukov mất tích, hầu hết đồng đội cũ của Trusevich đều lần lượt có mặt ở lò bánh mì. Vì vấn đề “đẳng cấp xã hội”, các cầu thủ chỉ được giao những công việc chân tay như quét rác hoặc khuân vác. Họ kiếm được cái ăn (dù không nhiều) và chỗ ngủ “hợp lệ”. Quan trọng hơn, tính mạng của họ không còn tùy thuộc vào một “ý tưởng” nào đấy bất chợt nảy ra trong đầu các sĩ quan Đức. Chỉ trong 2 tháng, 100.000 người Ukraina đã thiệt mạng vì hàng trăm lý do dưới ách phát-xít. Vào khuân vác tại lò bánh mì và ban đêm ngủ luôn tại đấy đã là cuộc sống thiên đường. Khi biết Goncharenko chỉ giấu một thứ tài sản duy nhất từ khi chiến tranh xảy ra - một đôi giày bóng đá - Kordik lập tức nảy ra ý tưởng: ông sẽ thành lập một đội bóng. FC Start - nghĩa là “bắt đầu” - sẽ là tên của đội bóng mới, sót lại từ Dynamo Kiev “mở rộng”.
Kordik không phải là người duy nhất có ước nguyện thành lập một CLB bóng đá tại Kiev trong chiến tranh. Còn có một nhân vật khác là Georgi Shvetsov, cựu cầu thủ từng đoạt chức vô địch bóng đá Ukraina trong đội hình Lokomotiv năm 1923. Khi Đức bắt đầu tấn công Liên Xô vào mùa hè năm 1941, Shvetsov đang là hướng dẫn viên thể thao của một công ty đường sắt. Trong khi đa số những người hoạt động thể thao đều tham gia cuộc chiến tranh bảo vệ Kiev bằng cách này hoặc cách khác thì Shvetsov đột nhiên biến mất, sau đó xuất hiện trở lại trong vai một “công dân kiểu mẫu” khi Đức đã chiếm được Ukraina. Cũng không lạ, bởi trước đó Shvetsov vốn là người của chủ nghĩa dân tộc, ủng hộ phong trào Ukraina độc lập. Sau khi treo giày, Shvetsov thỉnh thoảng viết bài cho báo “Tiếng nói Ukraina”, chủ yếu là bút chiến với giọng điệu quá khích. Tuy đồng quan điểm (chống chủ nghĩa Stalin) với các biên tập viên của tờ báo này, Shvetsov vẫn có một khác biệt quan trọng: ông ta “trội” hơn về thói cơ hội. Thế nên, trong khi tổng biên tập Ivan Rohach và toàn bộ đồng sự đều bị phát-xít hành quyết ở pháp trường Babi Yar vì ngây thơ nghĩ rằng Hitler đã giải phóng họ khỏi gọng kìm Liên Xô để thành lập một Ukraina độc lập, thì ngược lại, Shvetsov thăng tiến khá nhanh bằng cách ca ngợi Đức quốc xã. Ông ta trở thành cây bút chính của tờ “Tiếng nói Ukraina mới”.
Chính Shvetsov đã khôi phục đời sống bóng đá tại Ukraina trong chiến tranh. Bằng giọng lưỡi nịnh bợ, ông ta đã thuyết phục được Eberhardt, viên tướng Đức cai quản Kiev, rằng bóng đá phải được hồi sinh như một ân huệ của người Đức. Ngày 7/6/1942, chính quyền Đức cho khai mạc một giải vô địch bóng đá - nói đúng hơn là một loạt trận đấu biểu diễn - tại Kiev. FC Start của Kordik là 1 trong 8 đội tham dự. Chỉ có một đội bóng khác cũng của thường dân và đấy tất nhiên là đội bóng do Shvetsov thành lập, mang tên Rukh. Sáu đội còn lại đều là của các đồn lính Đức ở Ukraina. Rukh - FC Start là trận khai mạc giải này.
Shvetsov xoa tay mãn nguyện, bay bổng với ý nghĩ: mối hận đã dồn nén hơn 10 năm của ông ta với Dynamo Kiev sắp được thanh toán trọn vẹn. Thì ra, từ lúc còn chơi bóng, Shvetsov đã căm giận CLB số 1 Ukraina. Sau ngày thành lập, Dynamo Kiev đã chiêu dụ được hầu hết các cầu thủ giỏi của Lokomotiv vốn là đồng đội của Shvetsov. Tuy có thể hình và thể lực tốt, thường xuyên ghi bàn sau khi thắng hậu vệ đối phương trong các pha tranh chấp tay đôi, nhưng Shvetsov lại không điêu luyện về kỹ thuật nên hơi “chìm” trong đội hình vô địch Ukraina năm 1923. Sẵn máu cơ hội, ông ta thấy rất rõ: con đường duy nhất để trở nên nổi tiếng trong làng bóng Ukraina là gia nhập Dynamo Kiev. Vậy mà trong lúc hàng loạt đồng đội được đối phương trải thảm đón rước, Shvetsov lại bị Dynamo Kiev từ chối vì ông đã... già. Thất vọng chuyển sang thù hận, Shvetsov viết báo và dùng các đòn chính trị để gây ảnh hưởng chống Dynamo Kiev, nhưng thất bại. Trên sân cỏ, Dynamo Kiev rõ ràng không có đối thủ xứng đáng ở Ukraina trước khi chiến tranh bùng nổ. Ở hậu trường, Dynamo Kiev lại do NKVD - tiền thân của KGB - tài trợ. Shvetsov chuyển hướng, làm trọng tài. Nhưng ông ta cũng không thành công trong lĩnh vực này, chỉ có thể kêu ca rằng có quá nhiều trọng tài người Do Thái bênh vực Dynamo Kiev. Đấy cũng là một phần nguyên nhân khiến Shvetsov giờ đây luôn săn lùng, chỉ điểm nơi cư ngụ của người Do Thái và được quân Đức trọng dụng.
Shvetsov biết rõ các cầu thủ giỏi của Dynamo Kiev giờ đây đã quy tụ ở lò bánh mì của Kordik. Thế thì tốt quá, Shvetsov thầm nghĩ: “Cầu thủ quái gì nữa? Chỉ là những thân hình ốm o gầy mòn. Bọn bay sẽ bị nghiền nát, nếu không phải bởi các cầu thủ tràn đầy thể lực của Rukh thì cũng bởi người Đức thượng đẳng, sung mãn và đầy uy lực. Chút gì còn lại từ Dynamo Kiev cao ngạo sẽ bị nuốt chửng giống như Kiev bị quân Đức nuốt trong vòng 3 tháng, Smolensk trong 2 tuần hoặc Minsk trong 9 ngày vậy”.
Chỉ còn chút âu lo: Shvetsov thầm mong FC Start đừng đổi ý, bỏ cuộc vào giờ chót. Nỗi lo ấy là có thật. Sau khi Shvetsov cho đăng bài quảng cáo hoa mỹ về trận Rukh - FC Start, “nhờ sự giúp đỡ rất đáng trân trọng của người Đức”, các cầu thủ FC Start đã bí mật họp trong nhà kho của lò bánh mì. Makhinya cực lực phản đối việc dự giải, cho rằng đấy là thái độ hợp tác với quân thù. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta thậm chí phải sẵn sàng đối phó hậu quả sau khi bỏ cuộc”. Vốn xuất thân từ một đội bóng của NKVD, không ít cầu thủ đồng ý với quan điểm của Makhinya. Cũng có nhiều người dâng trào cảm xúc đơn thuần của một cầu thủ sắp được chơi bóng trở lại. Nhưng vượt lên tất cả là Trusevich. Anh bình tĩnh đưa ra 2 bộ trang phục bóng đá không biết ai đó đã giấu vào nhà kho ấy, cũng không ai biết anh đã tìm được chúng khi nào. Trusevich nói rất chậm rãi, và rất cương quyết: “Đây có lẽ là áo của CLB Zheldor. Giờ đây, Zheldor hay Dynamo, hay Lokomotiv đều không quan trọng. Giờ đây, chúng ta đều là người Ukraina. Chúng ta không có trong tay bất cứ vũ khí nào ngoài thứ này. Việc cuối cùng chúng ta có thể làm là tỏ rõ: Phát-xít Đức có thể xâm lược Ukraina, nhưng không thể đánh bại màu cờ sắc áo này”.
(Còn tiếp)
__________________
|