Khi tìm tư liệu cho cuốn sách, tôi đã gặp M.M.Botvinnik, người bạn lâu năm của Rameev. Tôi muốn nghe ý kiến của Botvinnik về Rameev, như ý kiến về một con người, một người đồng chí.
Botvinnik đã làm tôi ngạc nhiên một cách thú vị vì vẻ ngoài trẻ trung của ông (khi đó ông đã ngoài 80). Ông kể về cuộc gặp gỡ đầu tiên với Rameev – khi ông tới Penza, về cảm tình sâu sắc xuất hiện ngay khi đó tới người quen mới này. Một người hiền lành và mềm dẻo, khiêm tốn và trung thực đến tối đa – đó là hình ảnh của Rameev đối với ông. Và cùng lúc – đó là một tài năng xuất sắc, một sự hội tụ độc đáo giữa một bộ óc kỹ thuật với nghệ thuật đưa vào thực tiễn cuộc sống. Vào đời một cách khó khăn (khi cha anh bị bắt năm 1933), nhưng điều này không khiến cho anh mất đi phẩm giá, tình yêu thương con người, ước muốn đem lại lợi ích lớn nhất cho đất nước, nơi anh đã sinh ra và đang sống.
Các thế hệ máy tính nhanh chóng nối tiếp nhau. Những chiếc máy tính mà B.I.Rameev thiết kế và chế tạo là những chiếc máy tính thế hệ thứ nhất, thứ hai và thứ ba. Đã có thời gian đó là phần lớn số máy tính vạn năng của Liên Xô. Bây giờ, nếu còn những chiếc máy ấy, thì hẳn là chúng đang ở trong bảo tàng, hoặc ở với những người chủ hết sức quan tâm. Thời gian nghiệt ngã sẽ tiêu diệt nốt cả những chiếc máy còn lại. Không có lỗi của Rameev trong việc những chiếc “Ural” không được phát triển hơn nữa – mệnh lệnh tổ chức. Khả năng của hai bên giao đấu là quá chênh lệch. Tuy nhiên các sự kiện đã cho thấy, chiến thắng này đã không đem lại vinh quang cho người thắng trận. Tên của tổng công trình sư “Ural” sẽ mãi mãi đi vào lịch sử công nghệ thông tin, cũng như tên của S.A.Lebedev và các nhà khoa học tuyệt vời khác, những người trong những năm tháng hình thành máy tính điện tử đã có công lớn trong việc đưa Liên Xô thành một trong những cường quốc máy tính.
-----
(còn tiếp)