[thaond_vmc]

Thời bao cấp, ông nội tôi (cụ mới theo cánh hạc được vài năm, thọ gần trăm tuổi) có một lò "Ruộm", làm dịch vụ cho suốt mấy xã quanh vùng. Ai cũng biết cụ, vì tên cụ được mọi người gọi là cụ Ruộm, ông Ruộm, trong khi tên thật của cụ là Phúc. Đồ nghề chỉ có hai cái chảo gang to tướng đặt trên bếp than để nấu thuốc ruộm, vài cái chum để ngâm tẩm quần áo sau khi nhuộm. Đến lò Ruộm, lúc nào cũng thấy nồng nặc mùi thuốc. Tay ông tôi thì đủ thứ mầu, thay đổi tùy theo màu quần áo người ta đặt nhuộm.
Sau rồi nhiều tuổi hơn, ông tôi được xã bố trí bán hàng ở cửa hàng mậu dịch.
Đủ thứ tạp phí lù được bán trong cửa hàng đó: sách vở, quần áo, giầy dép, các thứ bán theo tem phiếu như vải vóc, đường sữa, xà phòng cục, cả vài chum rượu mùi và vại mắm, dầu hoả.... Loại mắm này bây giờ chắc chắn là bây giờ chẳng ai dám ăn! Tóm lại là khi bước vào cửa hàng mậu dịch hồi đấy thì đủ thứ mùi.
Khi còn mới học lớp 4, lớp 5 gì đó, tôi cũng giúp bà thím in nhãn vở, làm bì thư. Chả là bà thím có một cửa hàng sách be bé, thừa hưởng của ông nội tôi.
Nhãn vở thì chỉ in được hai mầu: hoặc viền xanh chữ đen, hoặc viền đỏ chữ đen. Mỗi lần thay mầu, thì phải rửa mãi mới sạch được một cái khuôn in bằng gỗ duy nhất. Phong bì thì cứ cắt vuông chằn chặn, rồi xén các góc, gấp lại rồi lấy một cái khuôn đề chữ "Kính gửi" là xong sản phẩm. Giấy xấu, mỏng, rách nhiều, nhưng cũng bán chạy ra phết.
Tốt nghiệp đại học đi làm rồi, lương chẳng đủ, nên mỗi lần về Hải Phòng công tác lại tạt qua chợ Ga, mua đến nửa bao giấy vàng, giấy bản về nhà để buổi tối cùng vợ tranh thủ sản xuất tiền, vàng âm phủ. Vẫn công nghệ in như in nhãn vở, nhưng để mua được cái khuôn in tiền thì chẳng phải dễ. Căn hộ tập thể có 15 mét vuông, lúc nào cũng ngập tiền giấy. Nếu không in tiền thì cắt tiền vàng, cứ đủ kích cỡ 5x5 cm mà cắt, buộc lại vài chục tờ như bánh khảo, quết một tí nhũ bạc phía bên ngoài là xong, mang ra chợ phường để giao.
Nếu về Hà Nội thì lại ra Cửa Ga Hàng Cỏ, nhặt hai chục, ba chục cái quạt con cóc mang về bán lấy chênh lệch, không mất tiền chuyên chở. Xe của cơ quan mình thì chở Tây rồi, không lo bị phòng thuế kiểm tra.