“Đừng tin những người kết tội, cả độc ác lẫn nịnh hót
Tôi luôn chỉ tin vào nhân dân của mình
Và hạnh phúc bởi ý nghĩ, là tôi cần cho nhân loại
Nhổ toẹt vào dông bão, và bước lên phía trước”
E. Asadov
Một tài năng xuất chúng
Năm 1954, trong thời gian công tác ở Moskva, tôi đã tới SKB-245 của Bộ Chế tạo máy và thiết bị - một trong những cơ quan được biết đến nhiều nhất khi đó đang nghiên cứu vấn đề chế tạo máy móc kỹ thuật tính toán. Khi tôi đề nghị đượclàm quen với những thiết kế mới, người ta đưa tôi vào một căn phòng lớn, nơi lắp ráp máy tính “Ural-1”, và làm quen với tổng công trình sư của chiếc máy này. Đó là Bashir Iskandarovich Rameev.
Tôi đã từng nghe cái họ này trước đó, và biết rằng anh là một trong những người chế tạo “Strela” – chiếc máy tính điện tử xô viết đầu tiên được sản xuất công nghiệp
Trước mặt tôi là một người còn trẻ đeo kính, cao trung bình, khổ người tầm thước, hơi gầy một chút. Trong câu chuyện, anh tỏ ra không nhiều lời, và nói hoàn toàn không bộc lộ cảm xúc gì cả. Chúng tôi trạc tuổi nhau, nhưng không hiểu sao ngay lập tức tôi cảm thấy rằng kinh nghiệm cuộc sống và nghề nghiệp của anh nhiều hơn hẳn tôi.
Và cuộc làm quen của chúng tôi đã bắt đầu như thế. Trong những năm sau, khi Rameev làm việc ở Penza, tôi chỉ thỉnh thoảng mới gặp anh, khi tới các hội nghị đại biểu về máy móc kỹ thuật tính toán, nơi các chuyên gia khắp Liên Xô đều tham dự.
Và theo trí nhớ của tôi, trong danh sách các báo cáo nổi bật thường vắng cái họ Rameev. Điều này hoàn toàn không ảnh hưởng đến uy tín của anh, và tới độ nổi tiếng của trường phái khoa học Penza do anh đứng đầu. Trường phái này đã đạt được sự thừa nhận nhờ khối lượng lao động sáng tạo to lớn mà họ đã đóng góp cho việc thiết kế và sản xuất những máy tính điện tử vạn năng. Trong những năm ấy, những chiếc máy tính Penza đã làm việc ở gần 50% các trung tâm tính toán của Liên Xô. Nếu như S.A.Lebedev và tập thể Moskva do ông lãnh đạo đã đảm bảo sự thiết kế siêu máy tính và tổ chức được sản xuất chúng hàng loạt, thì việc thiết kế và chế tạo hàng loạt những chiếc máy “phổ thông”, được sử dụng rộng rãi hơn là công lao đóng góp của tỉnh lẻ Penza!
Chúng tôi trở nên thân thiết hơn vào những năm 70, khi B.I.Rameev bắt đầu làm việc ở GKHT SM Liên Xô. Tôi thường hay phải tới đó, vì đề tài khoa học của Viện Điều khiển học Viện hàn lâm khoa học Ukraina được phê chuẩn, và mỗi lần tới Moskva, tôi đều cố gắng ghé thăm người quen cũ.
Năm 1984, cuốn sách “Con đường người lính” của tôi viết về những năm tháng chiến tranh được xuất bản. Tôi tặng cho Rameev, và anh ấy tỏ ra rất thích
Cũng có thể vì vậy mà vào năm 1991, khi anh ấy biết rằng tôi chuẩn bị viết một cuốn sách khác, lần này là về lịch sử máy tính, thì anh ấy không ngần ngại đồng ý giúp đỡ và chuyển cho tôi nhiều tài liệu thú vị, và bổ sung thêm bằng những câu chuyện kể về những năm tháng đầu tiên hình thành và phát triển máy tính.
Và trong những lần gặp sau, tôi dần hiểu rõ hơn con người ấy - xuất sắc, tuyệt đối khiêm tốn và tài năng.
(còn tiếp)