Nước Nga thời kỳ cận đại (1612–1712)
Dinh thự của giáo trưởng Nikon
Sau Thời kỳ Rối loạn, tình trạng nước Nga và nhà thờ hầu như kiệt quệ, và hầu như toàn quốc đều không có tài chính để dành cho bất kỳ một công trình xây dựng nào. Để khởi đầu nhằm giải quyết các khó khăn cho giai đoạnn này, các thương gia giàu có ở thành phố Yaroslavl bên bờ Volga đã đứng lên đảm nhận trọng trách. Trong quá trình tiến triển ở thế kỷ 17, họ đã tự cho xây dựng rất nhiều nhà thờ lớn mang phong cách kiển trúc của những Thánh đường, mỗi nhà thờ đều có năm mái vòm giống như củ hành, bao quanh những mái vòm là tháp chuông và gian bên có mái lều. Cấu trúc của những nhà thờ xây dựng đầu tiên thường bất đối xứng, với các phần kiến trúc khác nhau được thiết kế đối chọi lẫn nhau trên nguyên lý "đòn cân" (ví dụ như nhà thờ giáo đồ Elijah, 1647-50). Về sau, các nhà thờ ở Yaroslavl được xây dựng theo thiết kế đối xứng hơn, với những mái vòm thường được cất cao hơn công trình xây dựng của nó, và được trang trí với những loại ngói lợp nhiều màu sắc (ví dụ như nhà thờ John Chrysostom bên bờ Volga, 1649-54). Nền kiến trúc lên đến tột đỉnh đã đạt được bên bờ Volga, khi nhà thờ Thánh St John Rửa tội được xây dựng vào 1671-87, đây là một nhà thờ lớn nhất ở thành phố Yaroslavl, được xây dựng với 15 mái vòm và được trang trí hơn năm trăm bức vẽ trên tường rất lộng lẫy. Toàn bộ gạch ở phía bên ngoài nhà thờ, từ trên mái vòm xuống đến những cổng vòm cao, được khắc trạm rất công phu và được trang trí bằng những lớp ngói.
Nhà thờ Thánh St John Rửa tội ở thành phố Yaroslavl
Các công trình xây dựng nhà thờ ở Moskva vào thế kỷ 17, cũng được trang trí nhiều, những kích cỡ của chúng thì còn rất nhỏ hẹp. Vào đầu thế kỷ, người Moskva còn rất ưa chuộng các công trình xây dựng mang phong cách mái lều. Đối tượng kiến trúc "Phi thường" đáng thán phúc nhất của họ là nhà thờ Đức Mẹ Thăng Thiên được xây dựng ở Uglich (1627): nhà thờ này có thiết kế ba mái lều thanh nhã, chúng được đặt thành một hàng dọc, tượng trưng cho ba ngọn nến đang cháy. Cấu trúc này còn được đem áp dụng để xây dựng nhà thờ Hodegetria ở Vyazma (1638) và nhà thờ Chúa giáng sinh ở Putinki, Moskva (1652).
Có thể cho rằng, các công trình xây dựng này đã đi ngược lại với phong cách thiết kế kiểu La Mã truyền thống, giáo trưởng Nikon đã tuyên bố rằng, những nhà thờ đó là không hợp với qui tắc của giáo hội. Ông ta khuyến khích xây dựng các công trình của giáo hội phải đẹp như tiên, ví dụ như điện Kremlin Rostov bên hồ Nero, với thiết kế liên hoàn có năm nhà thờ cao, vô số những tòa tháp, cung điện, và buồng ngủ. Bản thân Nikon cũng tự thiết kế một dinh thự mới của riêng mình tại tu viện Jerusalem Mới, chiếm ưu thế nhất trong dinh thự này là một Thánh đường hình tròn, đây là một phong cách kiến trúc đầu tiên ở nước Nga.
Một nhà thờ mang phong cách thiết Barốc đầu tiên ở Moskva, 1714-22.
Từ khi phong cách kiến trúc mái lều bị cấm, các kiến trúc sư Moskva đã thay thế chúng bằng hàng loạt những tay đỡ khung cửa tò vò "kokoshniki", chi tiết trang trí này đã trở thành một mức chuẩn độ của phong cách kiến trúc "khoa trương - có những đường sóng như ngọn lửa" ở Moskva vào thế kỷ 17. Công trình đầu tiên mang phong cách kiến trúc khoa trương là Thánh đường Kazan trên quảng trường Đỏ (1633-36). Vào cuối thế kỷ, hơn một trăm nhà thờ mang phong cách thiết kế ngọn lửa này đã được dựng lên ở Moskva, và có thể còn rất nhiều các nhà thờ nữa cũng mang phong cách này được xây dựng trên các thành phố lân cận khác. Nổi bật giữa những công trình nguy nga lộng lẫy, đó là các nhà thờ ở Moskva, như nhà thờ Chúa Ba Ngôi ở Nikitniki (1653), nhà thờ St Nicholas ở Khamovniki (1682), và nhà thờ Chúa Ba Ngôi Ostankino (1692). Hầu như chắc chắn rằng, công trình kiến trúc mang phong cách khoa trương điển hình nhất, đó là nhà thờ St Nicholas "Cây Thánh giá Uy nghiêm" được xây dựng ở Kitai-gorod, nhưng nhà thờ này đã bị phá hủy vào thời Stalin.
Khi nền kiến trúc Nga bị suy biến sang sự trang trí thuần túy, đó cũng là do bị ảnh hưởng bởi phong cách kiến trúc Barốc của Ukrainia và Balan. Những nhà thờ mang phong cách kiến trúc Barốc đầu tiên, là những nhà thờ nhỏ được xây dựng trên điền trang của gia đình Naryshkin ở gần Moskva. Do vậy, từ đó về sau người ta thường gọi phong cách kiến trúc này là Barốc Naryshkin. Một số những nhà thờ đó có kiểu kiến trúc tòa tháp, với các tầng có hình khối và lập phương được đặt trên đỉnh của nhau (Nhà thờ Chúa Cứu Thế ở Ubory, 1697); còn các nhà thờ khác thì lại có cấu trúc bậc thang, với những tháp chuông nổi phía trên nhà thờ (Nhà thờ cầu nguyện ở Fili, 1695).
Kiến trúc mang phong cách khoa trương và Barốc, thường được trang trí nhiều ở nhà thờ, dường như đây là công việc việc của những người thợ kim hoàn chứ không phải của người thợ xây (ví dụ như nhà thờ Chúa Ba Ngôi ở Lykovo, 1696).
Nhà thờ cầu nguyện ở Vytegra. Một trong những ví dụ điển hình của lối kiến trúc bằng gỗ của nước Nga còn sót lại bên bờ hồ Onega, nhất là ở Kizhi và Kondopoga.
Kiểu thiết kế mang phong cách Barốc nhanh chóng được phát triển trên khắp đất nước Nga, phong cách này dần thay thế các thiết kế theo kiểu truyền thống và các loại thiết kế kinh điển. Vào thời gian này, các thương gia Stroganov, đã cho xây dựng các công trình mang phong cách Barốc rất nguy nga và tráng lệ ở Nizhny Novgorod (Nhà thờ Thánh đản, 1703) hoặc ở vùng lãnh nguyên hẻo lánh (Thánh đường ở Solvychegodsk, 1693). Vào các thập kỷ đầu của thế kỷ mười tám, một số Thánh đường được xây dựng mang phong cách thiết kế theo kiểu Barốc đáng chú ý nhất, đã được dựng lên ở Kazan, Solikamsk, Verkhoturye, Tobolsk, Irkutsk, và một số nơi khác.
Còn có một số nhà thờ bằng gỗ mang phong cách truyền thống rất đáng quan tâm, được những người thợ mộc dựng lên ở phía bắc nước Nga. Họ xây dựng các nhà thờ này, mà không sử dụng đến búa và đinh, họ đã xây dựng các nhà thờ kỳ lạ này như, nhà thờ có 24 mái vòm tại Vytegra (1708, bị cháy năm 1963), và nhà thờ Lễ Biến Hình có 22 mái vòm tại Kizhi (1714).
|