[nthach]

Phục hưng thời hậu chiến.

Chỉ một số ít người biết rằng, vào tháng 10 năm 1953, nửa năm sau khi Lebedev và nhóm của ông hoàn thành dự án BESM, chiếc máy tính nối tiếp đầu tiên, chiếc TsEM-1 (phiên ấm tiếng Nga: Tsifrovaya Elektronnaya Mashina-1], đã được nối mạng tại Viện năng lượng nguyên tử ở Moskva và được hoạt động cho đến mãi năm 1960. Quyết định phát triển chiếc máy tính này hầu như rất là tình cờ. Vào thời điểm đó, Sergey Sobolev nguyên là trợ lý giám đốc của Kurchatov tại Viện năng lượng nguyên tử, và vào năm 1950 ông tình cờ đọc được bài diễn tả của ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Computer – Máy tính và máy tích phân số điện tử - ND) trong một tạp chí của Mỹ. Với vốn kiến thức sẵn có về các dự án Strela và BESM, Sobolev liền trao tờ tạp chí của Mỹ này cho người giám sát phòng thí nghiệm đo lường của Viện là N.A. Yavlinsky. Tờ tạp chí sau đó lại đến tay một chuyên gia trẻ tuổi, là Gennady Alexandrovich Mikhailov, người vừa mới tốt nghiệp tại Viện năng lượng Ivanovsk ba năm trước đó. Trong các ấn phẩm vừa mới xuất bản tại nước ngoài, ông mới chỉ có thể tìm được đôi bài báo trong các tập san của Anh, viết về loại máy tính EDSAC, loại máy này được xây dựng tại trường đại học Cambridge. Đáng tiếc, các tập san này chỉ giới thiệu về các biểu đồ tiến trình các các tính năng hoạt động của máy. Hệ thống nhị phân, cũng như về soạn thảo chương trình, vào thời gian này không được phổ biến rộng rãi, và khi đó hầu như cũng không có sách hướng dẫn để giải quyết các vấn đề hóc búa sử dụng bằng các phương pháp kỹ thuật số. Khi đó, vẫn còn có những khó khăn khác: nhóm thiết kế và lắp ráp chiếc TsEM-1 chỉ có 4 người – hai kỹ sư và hai kỹ thuật viên – kể cả Mikhailov.
Cũng giống MESM và BESM, thiết kế của chúng được cho là sản phẩm đặc trưng của Lebedev, còn sơ đồ của chiếc TsEM-1 thì lại hoàn toàn mang tính sở hữu của Mikhailov.

Chiếc TsEM-1 được lắp một bộ nhớ điều khiển của 128 số tự nhị phân 31-bit trên 32 mạch trễ thủy ngân; mỗi mạch có 16 số tự với một tỉ lệ phục hồi là 512 kilobyte trên giây. Dung lượng bộ nhớ về sau được mở rộng đến 496 hàng số - 4096 hàng số trên một trống từ. Các dữ liệu đầu vào và đầu ra được thực thi sử dụng như là một thiết bị điện báo ST-35. Các ký tự in ra trên băng điện báo, được sao chép lại vào một dải băng đục lỗ 5 rãnh, và các dữ liệu đầu vào từ dải băng đục lỗ tương tự được chuyển qua một đầu đọc ảnh với tốc độ cao. Các chế độ hoạt động của loại máy tính này, đáng chú ý nhất là bộ hiện sóng – đây là tiền thân của màn hình kỹ thuật số hiện đại của chúng ta ngày nay. Tốc độ cộng, trừ trung bình của TsEM-1 là 495 phép tính trên một giây, với nhân, chia là 232 phép tính trên một giây. TsEM-1 được lắp 1900 đèn chân không điện tử, tiêu thụ khoảng 14 KW điện trong một giờ. Chiếc máy tính được đặt trên 6 chiếc giá kim loại, kích thước mỗi giá là 80 x 180 x 40 Cm. Những hạn chế chính của TsEM-1 là ở trong các mạch trề thủy ngân: do chúng có chiều dài đến 1000mm, bộ Quartz Acoustic Radiator có đường kính là 18mm, nó cần phải thường xuyên kiểm tra cho các tia sóng siêu âm được hội tụ cao, và cho các mức phản xạ từ các điểm thu nhận của thanh thạch anh. Nhưng cũng may là, hàng tuần chiếc TsEM-1 vẫn được tiến hành bảo dưỡng định kỳ thường xuyên để đảm bảo độ tin cậy cho máy tính. Cũng giống như các loại MESM và BESM, dòng máy tính TsEM-1 vốn là một dự án nguyên bản, được xây dựng dựa trên các kinh nghiệm và trình độ cao của những người sáng tạo ra nó, và nó hoàn toàn khác hẳn với loại máy tính EDSAC. Ví dụ, phép tính nhân được thực hiện bằng cách làm tròn số, phép tính chia được hoàn thành mà không còn số dư, và một hệ thống lệnh hai địa chỉ, được thay thế cho hệ thống một địa chỉ trước đây. Lebedev đã đề nghị làm những cải tiến này, trong khi chiếc TsEM-1 còn đang trong thời gian dựng hình. Thêm nữa, hệ thống lệnh biến cải theo kiểu "kiểm soát các ký tự" trong cấu trúc của máy tính, là một hệ thống độc nhất vô nhị.